جادىگەر • 28 تامىز, 2025

قالاۋىن سۇلتان دۋلىعاسى

50 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇلت تاريحىنىڭ ءبىر تارماعى – مىسىر جانە شام جەرىندە 132 جىل بيلىك قۇرعان قىپ­شاق ماملۇكتەرى. وسى­لار­دىڭ ءبىرى – اتاقتى قالاۋىن سۇلتان. بۇل كىسى 11 جىل 3 اي تاق يەسى اتاعان. مار­قۇمنىڭ قۇران اياتتارىمەن بە­زەن­دىرىلگەن دۋلىعاسى بەلگيانىڭ ونەر جانە تاريح مۇراجايىندا ساقتاۋلى تۇر.

قالاۋىن سۇلتان دۋلىعاسى

ورتاعاسىرلىق مۇ­سىلمان-مىسىر ­ت­ا­ريحشىلارىنىڭ جاز­باسىندا ء«ان-ناسىر بين قالاۋىن» اتىمەن تانىمال بۇل تۇلعانىڭ يسلام وركەنيەتى ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگى ەرەن. شىعىستانۋشى ءھام اراب­تانۋشى قايرات ساكي, 2006 جىلى جا­­رىق كورگەن «قىپشاق ماملۇكتەرى» اتتى كىتا­بىن­دا: «قالاۋىن سۇل­تان 1228–1230 جىل­دا­رى دۇنيەگە كەل­­گەن. شامامەن اتاق­تى باي­بارىس سۇل­­­تان­نان 5–6 جاس كىشى» دەي وتىرىپ, ورتا­عا­­سىرلىق تاريح­شى ءال-ءايني­دىڭ (1361–1451) جازبا­سىن­دا ايتىلعان «قا­لاۋىن سۇلتاننىڭ ۇلتى تا­زا قىپشاق بەرىش تايپاسى­نان» دەگەن دەرەكتى العا تارتادى.

ول سياقتى مام­­­لۇكتانۋشى – عا­­لىم سول زامان وقى­مىس­تىسى بايبا­رى­س اد-داۋادار دەگەن شە­جىرەشى جازىپ قال­دىرعان «زۋبداتۋ ال-فيكرا في تاريحي ال-ھيدجرا» («ھيدجرا تاريحى جونىندەگى ويدىڭ قايماعى») اتتى كولەمدى ەڭبەكتە: «قالاۋىننىڭ تەگى تازا قىپشاق بەلگىلى بەرىش ۇعلى تايپاسىنان» دەيدى.

قاي جاعىنان الساق تا قالاۋىن سۇلتان قىپشاق دالاسىنىڭ ۇلانى ەكەنى انىق. ويتكەنى اتاقتى تاريحشى يبن ءابدۋزاھيردىڭ جازباسىندا, قالاۋىن سۇلتاننىڭ ارابشا وتە از بىلەدى, سويتە تۇرا تۇركى-قىپشاق تىلىندە اسا شەشەن سويلەيدى دەگەن دەرەك بار.

بۇل تۇلعا بيلىك قۇرعان زاماندا اتاقتى بايبارىس سۇلتاننىڭ كرەسشىلەرمەن جاساس­قان 10 جىلدىق بەيبىتشىلىك ءبىتىمى اياقتالعان­دىق­تان, ەجەلگى جاۋلىق قايتادان ورىستەيدى. سول سەبەپتى, 1281 جىلى جورىق باستاعان قالاۋىن يستيپتاردىڭ وردەنى ورنالاسقان مارقاب قالاسىن باسىپ الادى. وسى ەكپىن­مەن ىلگەرىلەگەن ماملۇك اسكەرلەرى كرەسشىلەردىڭ باستى وردالارى لاتاكيا جانە تريپولي شا­ھارلارىن باعىندىرادى. وسىلاي ءوز يەلىگىن كەڭەيتكەن سۇلتان ەجەلگى جۇرتى دەشتى قىپشاق دالاسىنداعى  التىن وردا ۇلىسىمەن بايلانىس ورناتادى.

سوڭعى جاڭالىقتار