سۋرەت: ortcom.kz
ساراپشىلار, اسىرەسە, 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ونىڭ ناتيجەسىندە كونستيتۋتسيانىڭ ۇشتەن ءبىرى جاڭارتىلعانىن, پارلامەنت پەن ءماسليحاتتاردىڭ وكىلەتتىكتەرى كەڭەيتىلىپ, كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلعانىن, پرەزيدەنت وكىلەتتىگى ءبىر مەرزىممەن شەكتەلگەنىن وڭ بەتبۇرىسقا بالادى. عالىمدار بۇل وزگەرىستەردى مەملەكەتتىلىكتىڭ جانە ساياسي جۇيە دامۋىنىڭ ماڭىزدى بەلەسى دەپ ەسەپتەيدى.
ءىس-شارا بارىسىندا قسزي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الۋا جولدىبالينا قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى وسى جىلدىڭ 11 شىلدەسى مەن 12 تامىزى ارالىعىندا حالىق اراسىندا جۇرگىزىلگەن جاپپاي ساۋالناما ناتيجەلەرىن جاريا ەتتى. ساۋالناماعا 17 وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار – استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنان 18 جاستان اسقان رەسپوندەنتتەر قاتىسقان. ول ىرىكتەۋ كولەمى 8 مىڭ رەسپوندەنتتى قۇراعانىن مالىمدەدى.
الەۋمەتتانۋلىق ساۋالناماعا سايكەس رەسپوندەنتتەردىڭ 76,3 پايىزى ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ مازمۇنىمەن جانە نەگىزگى ەرەجەلەرىمەن تانىس ەكەنىن ايتقان. ماماندار بۇل توپتاعىلاردىڭ دەنى جاستار ەكەنىن اتادى. وسىلايشا, 18–29 جاس ارالىعىنداعى رەسپوندەنتتەردىڭ 79,1%-ى كونستيتۋتسيانى جاقسى بىلەدى/وقىدى نەمەسە جالپى تۇسىنىككە يە. ودان كەيىنگى توپتاردا كورسەتكىش كەلەسىدەي: 30–45 جاس (77,5%) جانە 46–60 جاس (74,9%). 61 جاستان جوعارى (72,5%) ەگدە جاس توبىندا كورسەتكىش سالىستىرمالى تۇردە تومەن.
«ساۋالناما ناتيجەلەرى قازاقستاندىقتاردىڭ ساياسي وزگەرىستەر مەن رەفورمالاردى ءجىتى باقىلايتىنىن كورسەتتى. ازاماتتار ولاردى زاڭ ۇستەمدىگىن نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام رەتىندە قابىلدايدى. 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر قوعام ءۇشىن ماڭىزدى بولدى. بۇل ازاماتتاردىڭ وسى رەفورمالاردىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرى تۋرالى حاباردار بولۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن راستالادى. وسىلايشا, ۇسىنىلعان 15 باستامانىڭ ىشىندە قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ۇشتىككە مىنا وزگەرىستەردىڭ كىرگەنىن اتاعان ءجون. پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتى ءبىر رەتتىك 7 جىلعا وزگەرتۋ – 34,7%; جەر, ونىڭ قويناۋى جانە باسقا دا تابيعي رەسۋرستار حالىقتىڭ ايرىقشا مەنشiگi دەگەن نورمانىڭ بەكىتىلۋى – 27,8%; كونستيتۋتسيالىق سوتتى قۇرۋ – 23,9%. سونداي-اق رەسپوندەنتتەر نازارىنا ىلىككەن كەزەكتى نورمالاردىڭ قاتارىنا: ءماجىلىستىڭ سانىن 98 دەپۋتاتقا دەيىن قىسقارتۋ (14,6%); ءولىم جازاسىن تولىعىمەن الىپ تاستاۋ (13,4%); پرەزيدەنتكە, كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرىنە, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا, جوعارعى ەسەپ پالاتاسىنا ساياسي پارتيالارعا مۇشەلىككە شەكتەۋلەر ەنگىزۋ (13%); ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلگە كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرۋ (10,3%); پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وكىلەتتىگى مەن مارتەبەسىن كۇشەيتۋ (9,7%); پارتيالىق تىزىمدەرگە جانە مانداتتاردى ءبولۋ كەزىندە ايەلدەرگە, جاستارعا جانە مۇگەدەكتەرگە 30% كۆوتا ەنگىزۋ (9,5%) ماسەلەلەرىن كىرگىزۋگە بولادى», دەيدى ا.جولدىبالينا.
وسى باستامالاردى ىسكە اسىرۋ تۇرعىسىندا «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسىن اتاپ وتكەن ءجون. وعان سايكەس ۇلتتىق قوردىڭ جىلدىق ينۆەستيتسيالىق كىرىسىنىڭ 50%-ى 18 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ جيناق شوتتارىنا اۋدارىلادى. بۇل ۇلتتىق باعدارلاما «ادىلەتتى قازاقستان» قاعيداتتارىنا سايكەس تابيعي رەسۋرستاردان تۇسەتىن تابىستى قايتا ءبولۋ ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تۇراقتى بولاشاعىن نىعايتۋعا جانە قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان. جالپى, زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ازاماتتاردىڭ ساياسي ساۋاتتىلىعى ارتىپ, 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى قوعامدىق تۇرعىدان ماقۇلداعانىن كورسەتەدى.
ء«ۇش جىلدان كەيىن ازاماتتار كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ماڭىزدىلىعىن جانە ولاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندەگى وڭ اسەرىن اتاپ وتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار قازاقستاندىقتاردىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن جوعارى قۇندىلىققا يە. جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالار «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتە وتىرىپ, حالىقتىڭ بۇگىنگى سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرەدى», دەيدى ماماندار.
قاتىسۋشىلار رەفورمالاردىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋى قوعامنان قولداۋ تاۋىپ, وزگەرىستەردىڭ ءمانىن جۇرت ءجىتى تۇسىنبەسە, مەجەگە جەتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن اتادى. وسى ورايدا قۇقىقتىق مادەنيەت قالىپتاستىرۋ جانە كونستيتۋتسيانى مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ نەگىزى ءارى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلى رەتىندە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ باستى باسىمدىق رەتىندە بەلگىلەندى.
كيسي GPS جۇمىسىنا پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ الماتى قالاسىنداعى فيليالىنىڭ ديرەكتورى اينۇر يدريسوۆا, قر عجبم عك فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك توقتاروۆ, قر ۇعا ءبىلىم جانە قوعامدىق دامۋ عىلىمدارى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جەڭىسبەك تولەن جانە باسقا دا ساراپشىلار قاتىستى.
الماتى
