ەكسپورت ەلەۋلى ناتيجەگە جەتتى

بيىلعى قاڭتار-شىلدە ايلارىندا ساۋدا كولەمى 8,6%-عا, ين­ۆەس­تيتسيا كولەمى ءبىرىنشى جارتى­جىلدىقتا 37%-عا ءوسىپ, 438 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, سالادا 800 مىڭنان استام بيزنەس سۋبەكتىسى ىستەرىن دوڭگەلەتىپ, 1,5 ملن-نان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.

«ايتىلدى-جاسالدى قاعيداتى بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋدا ايتقان تاپسىرمالارى بەلسەندى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بارلىق باقىلاۋشى ورگانداردىڭ قاتىسۋىمەن احۋال­دىق شتاب ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ تۇر. 47 مىڭنان استام كولىك تەكسەرىلدى, تاۋارلىق سالماقتا بۇل – 600 مىڭ توننادان استام مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرى. ونىڭ ىشىندە 900-دەن استام اۆتوكولىك كەرى قايتارىلىپ, مىڭنان استام سايكەستىكتى راستاۋ قۇجاتتارىنىڭ كۇشى جويىلدى», دەدى مينيستر.

ساۋدانى ىن­تا­لاندىرۋ جانە دۇ­كەن سورەلە­رىن­دەگى وتاندىق تاۋار­لار ۇلەسىن ارتتى­رۋ ماق­ساتىندا وتاندىق وندىرۋ­شىلەر ونىمدەرى ءۇشىن كەمىندە 50% سورە­لىك كەڭىستىكتى كوزدەيتىن باع­دارلاما ىسكە قوسىلعان.

سونىمەن قا­تار ساپاسىز ءارى قا­ۋىپتى ونىمدەردىڭ ىش­كى نارىققا ەنۋى­نە شەكتەۋ قويۋ باعى­تىن­دا بەلسەندى جۇ­مىس قولعا الىندى.

پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى نە­گىزىن­دە شيكىزات­تىق ەمەس ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ ءارى ارتتىرۋ ماقساتىندا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن قاراجات قۇرالدارىنىڭ تولىق سپەكترىن ۇسىناتىن ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك قۇرىلدى. بيىلعى 7 ايدا كورسەتىلگەن قارجىلاي قولداۋ كولەمى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 200 ملرد تەڭگەگە ارتىپ, 394 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. قولداۋ كورسەتىلەتىن بارلىق جوبانىڭ 71%-ىن قۇرايتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇل رەتتە ورتاشا جانە جوعارى قايتا ءبولۋ ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 83%-عا جەتىپ وتىر.

«الەۋمەتتىك ماڭىزى بار بير­جالىق تاۋار» ۇعىمى زاڭنامالىق تۇردە ەنگىزىل­دى, ول ەنەرگەتيكالىق جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شەشۋ­شى ماڭىزعا يە. بۇل الىپساتارلىقتى جو­يىپ, باعانى اشىق بەلگىلەۋگە جانە وتاندىق نارىقتى وسى تاۋارلارمەن تۇ­راقتى قامتاماسىز ەتۋگە كەپىلدىك بەرە­دى. وسى وزگەرىستەرگە سايكەس الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن تىكەلەي رەتتەۋدەن باس تارتامىز جانە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە كوشەمىز», دەپ تۇسىندىرەدى مينيستر.

وتاندىق تاۋارلاردى سىرت­قى نارىقتا ىلگەرىلەتۋدى كۇشەي­تۋ ءۇشىن حالىقارالىق ينفرا­قۇرىلىم قالىپتاسىپ جاتىر. ماسەلەن, قىتاي پروۆينتسيالارىندا سەرىكتەستىك كەڭسەلەر, وكىلدىكتەر مەن ۇلتتىق پاۆيلون­دار جۇمىس ىستەي باستادى. مۇنداي نىساندار چەندۋ, ءۇرىمشى, نانكين, شاندۋن پروۆينتسيالارىندا بار. وزبەكستاندا «تەرمەز» حالىقارالىق ساۋدا ورتالىعىنىڭ اۋماعىندا وتاندىق ونىمدەردىڭ ساۋدا پاۆيلونىنىڭ ەسىگى كەلۋ­شىلەرگە ءاردايىم اشىق. ەكس­پورت­تى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا جۇ­مىس قىتايدان بولەك, ءباا, تۇر­كيا, ءۇندىستان جانە يراندا دا قارقىن­دى جۇرگىزىلمەك. ولاردىڭ اراسىندا «jd.com», «Doiyin», «Alibaba» سياق­­تى ساۋدا-سات­تىق الاڭدارى بار.

«كەيىنگى جىلدارى ەكسپورت­تىق الەۋەتتى ارتتى­رۋ ما­­سەلەسى ەل ەكونو­مي­­كاسىنىڭ نەگىزگى با­­سىمدىقتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. بۇ­عان الەمدىك نا­رىقتاعى تۇراق­سىز­دىق, شيكىزات باعا­سىنىڭ قۇبىلۋى مەن گەوساياسي جاعداي­لار­دىڭ اسەرى سەبەپ بولىپ وتىر. ەكسپورت قۇرىلىمىنا توقتال­ساق, قازىر ونىڭ نەگىزگى بولىگى مۇ­ناي-گاز, مەتالل جانە ۋران سياق­تى ءداستۇرلى شيكىزاتقا تيەسىلى. دەگەنمەن ۇكىمەت كەيىنگى جىلدارى شيكىزاتتىق ەمەس ەكس­پورت­تى ۇلعايتۋدى باستى ماق­سات ەتىپ قويدى. بۇل باعىتتا اگروونەركاسىپ ونىمدەرىن سىرتقى نارىققا شىعارۋ, مۇناي-حيميا مەن مەتاللۋرگيادا تەرەڭ قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ, ماشينا جاساۋ جانە ءىت قىزمەتتەرىن ەكسپورتتاۋ قولعا الىنعان», دەيدى ەكونوميست باۋىرجان ىسقاق.

ماسەلەن, وتاندىق ۇن, بيداي, مايلى داقىلدار مەن ەت ونىم­دەرىنە رەسەي, قىتاي, ورتا­لىق ازيا ەلدەرى جانە تاياۋ شى­عىس نارىعىندا تۇراقتى سۇرا­نىس بار. سونى­مەن بىرگە ءبىز­دىڭ ينجەنەرلىك-تەحنيكا­لىق قىزمەت­تەر دە شەتەلدىك كومپانيا­لار­عا ۇسىنىلا باستادى. ەلىمىز دۇنيە­جۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مۇشەسى رەتىندە اشىق نارىق قاعيداتتارىن ۇستانادى. بۇعان قوسا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, قىتايمەن شەكارالىق ساۋدا جانە ەۋروپالىق وداقپەن ىن­تىماقتاستىق ەكسپورتتى ارتا­راپ­تاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

«بىرىنشىدەن, كەدەندىك ءارى تاريف­تىك جەڭىلدىكتەردى وڭتايلان­دىرىپ, ەكس­پورتتاۋشىلارعا قو­لايلى جاعداي جاسالىپ جاتىر. ەكىنشىدەن, لوگيستيكا­لىق ينفراقۇرىلىم دامىپ كەلەدى. «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» ءدالىزى مەن ترانسكاسپي باعىتى ارقىلى جۇكتەردى جىلدام جەتكى­زۋ مۇمكىندىگى كەڭەيتىلدى. ۇشىن­شىدەن, ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ شارالارى كۇشەيىپ كەلەدى. سۋبسيديا بەرۋ, ساقتاندىرۋ, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ارقىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە سىرتقى نارىققا شىعۋعا جول اشىلادى. جاڭا سالىق كودەكسىندە دە دايىن ءونىم ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋعا ارنال­عان جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان», دەيدى ب.ىسقاق.