كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت لاۋازىمىنا كىرىسە سالا العاشقى ءسوزىن: «ەلىمىزدىڭ دامۋ جولىنداعى وسى ماڭىزدى مەزەتتە بۇكىل قوعام بولىپ, وركەندەگەن, دەموكراتيالىق, ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ يدەياسىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋى كەرەك» دەگەن بولاتىن. سودان بەرى جاسالعان بۇكىل رەفورما «ادىلدىك» دەگەن ۇعىمدى تۇعىرناما ەتىپ كەلەدى. وسىلاي بۇقارا ەلدەگى رەفورمالاردىڭ ءمان-ماڭىزىن, رۋحاني ءھام ەكونوميكالىق سەرپىنىن تەرەڭ سەزىنىپ, حالىقتىق ءال-اۋقاتى ارتىپ, قۇقىقتىق سالاداعى ساناسى سىلكىنە باستادى. ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ يدەياسى اياسىندا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ باقىلاۋ فۋنكتسيالارى كۇشەيىپ, كونستيتۋتسيالىق نەگىزدەگى ينستيتۋتسيونالدى وزگەرىستەر جاسالىپ جاتىر.
سول وزگەرىستەردىڭ باسىندا اۋداندىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدەرىن سايلاۋ باستاماسى تۇر. سەبەبى اكىمدەردى بۇقارانىڭ تاڭداۋى ەل باسقارۋ ءۇردىسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ, سايلانعان شەنەۋنىكتەردىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە بەلسەندى ارالاسۋىنا جول اشادى. بۇل قادام مەملەكەتتەگى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتىپ, جاڭا ساياسي داستۇرلەر قالىپتاستىرىپ, دەموكراتيالىق نەگىزگە سۇيەنگەن ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«بۇگىنگى تاڭدا پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسىمەن مەملەكەتتى نىعايتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان ساياسي رەفورمالار ءجۇرىپ جاتىر. بۇل باعىتتا اكىمدەردى حالىقتىڭ تاڭداۋى ەلدىڭ ساياسي ساناسىن جاڭعىرتىپ, ادىلەتتى قوعام قۇرۋعا جول اشارى انىق. دەمەك, الداعى ۋاقىتتا قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسى مەن ساياسي مادەنيەتىمىز تۇبىرىمەن وزگەرەدى دەگەن ءسوز. ول وزگەرىس تىكەلەي حالىقتىڭ ارالاسۋىمەن جاسالىپ, ادىلەت, اشىقتىق جانە جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ەل دامۋىنىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرادى», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنباەۆ.
ساراپشىلار اكىمدەردى تىكەلەي حالىقتىڭ تاڭداۋى ەل باسقارۋ ىسىندە باسەكەلەستىكتى ارتتىرىپ, ەسەپ بەرەتىن اكىمدەر ينستيتۋتىن قالىپتاستىراتىنىن, بۇل قادام جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىنا قان جۇگىرتەتىنىن ايتادى.
«مەنىڭ ويىمشا, مەملەكەت باسشىسى ۋادە ەتكەن ساياسي وزگەرىستەر مەن باستامالاردىڭ ەڭ ماڭىزدىسى – اكىمدەر سايلاۋى. بىرىنشىدەن, اكىمدەردىڭ جوعارىدان تاعايىندالماي, حالىقتىڭ تاڭداۋىمەن سايلانۋى ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق ۇردىستەردىڭ ىلگەرىلەۋىنە, تيىسىنشە جۇيەلى وزگەرىستەردى تۋدىرۋعا زور ىقپالىن تيگىزەدى. ەكىنشىدەن, حالىقتىڭ سەنىمىن ارقالاعان اكىم بۇقارامەن كۇندەلىكتى بەتپە-بەت كەزدەسىپ, ولاردى تولعاندىرعان ماسەلەسىن جەدەل شەشۋگە تىرىسادى. ۇشىنشىدەن, بۇل قادام بيلىك ورگاندارىنىڭ جۇرت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىردى. تورتىنشىدەن, اكىمدەردى كەز كەلگەن دەموكراتيالىق پروتسەدۋرانى حالىقتىڭ قالاۋىنا ساي ۇيىمداستىرۋعا مۇددەلى ەتەدى. بەسىنشىدەن, اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ ەلىمىزدە دامۋى كەنجەلەپ قالعان ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋدىڭ باستى كورسەتكىشى بولادى. التىنشىدان, حالىقتىڭ ساياسي مادەنيەتىن وسىرەدى», دەيدى ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى, زاڭگەر قازىبەك ءداۋىتالى.
سونداي-اق ساراپشى كەيىنگى جىلداردا سايلاۋ جۇيەسى دەموكراتيا قاعيدالارىنا ساي جاڭارتىلعانىن, ءبىر مانداتتى سايلاۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى سايلاۋدا ءماجىلىستىڭ ۇشتەن ءبىرى, وبلىستىق ءماسليحاتتاردىڭ تەڭ جارتىسى, ال اۋداندىق ءماسليحاتتار تولىقتاي – ءبىر مانداتتى وكرۋگتەردەن سايلانعانىن ايتتى.
ساياسي رەفورمالار جۇرگىزىپ جاتقان كەزەڭدە بۇقارانىڭ بيلىككە, مەملەكەتتىك ورگاندارعا دەگەن سەنىم ماسەلەسى وزەكتى ەكەنى انىق. بۇل تۋرالى ق.ءداۋىتالى: «باتىس ساياساتكەرلەرى بيلىك پەن حالىق, بۇقارا مەن الەۋمەتتىك توپتار اراسىنداعى سەنىمدى ەكى توپقا ءبولىپ قاراستىرادى. ونىڭ العاشقىسى – ۆەرتيكالدى سەنىم. بۇل تىكەلەي بيلىك پەن جالپى حالىق اراسىنداعى سەنىمدى سيپاتتايدى. ال ەكىنشىسى – گوريزونتالدى سەنىم. بۇل سەنىم بۇقارا مەن الەۋمەتتىك توپتارىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءوزارا سەنىمىن نىعايتۋدى كوزدەيدى. گوريزونتالدى سەنىم مەملەكەت قۇراۋشى قازاق ۇلتى مەن باسقا ەتنوس وكىلدەرىن ءبىر يدەياعا جۇمىلدىرىپ, ۇلتارالىق قاقتىعىستاردىڭ بولماۋىن قاداعالايتىن سيپاتقا يە بولۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جاسالىپ جاتقان رەفورمالاردان ۆەرتيكالدى سەنىمدى عانا ەمەس, گوريزونتالدى سەنىمدى دە قالىپتاستىرۋ ماقساتى جاتقانىن اڭعارۋعا بولادى. بۇل ورايدا ساياسي رەفورمالار ەلدىڭ دامۋى مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىرعانىن بايقايمىز. ماسەلەن, بيلىك جەمقورلىقپەن قارقىندى كۇرەس جۇرگىزىپ, كەزىندە وزدەرىن حالىقتان بيىك ساناپ, جالعاندى جالپاعىنان باسقاندار جازالانىپ جاتىر. بۇل زاڭ الدىندا بارلىق ادامنىڭ بىردەي ەكەنىن كورسەتىپ, ادىلەتتى قازاقستاندا زاڭ قۇرىعىنان ەشكىمنىڭ سىتىلىپ كەتە المايتىنىن اڭعارتتى. ياعني ساياساتتانۋ عىلىمىنداعى ۆەرتيكالدى سەنىمنىڭ حالىقتىڭ جۇرەگىنە ورناۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. بۇل ورايدا دا اكىمدەر سايلاۋى سول سەنىمنىڭ ودان ءارى نىعايا تۇسۋىنە سەپتەسۋى كەرەك», دەدى ءوز سوزىندە.
بيىلدان باستاپ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭىنا سايكەس اۋداندىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدەرى ءتورت جىلدىق مەرزىمگە سايلانادى. بۇل سايلاۋدا ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتە تۇراتىن, 18 جاسقا تولعان قازاقستان ازاماتتارى داۋىس بەرۋگە قۇقىلى. سونداي-اق اكىمدىك لاۋازىمعا 25 جاسقا تولعان قازاقستان ازاماتى كانديدات رەتىندە تىركەلە الادى.
«قازىر كەز كەلگەن ادام ءۇشىن ادىلەت دەگەن ەڭ قاستەرلى قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى سانالادى. ويتكەنى ادىلەت بولماسا, سەنىم دە بولمايدى. ۇلت بولىپ ۇيىسىپ, قوعام بولىپ بىرىگۋ ءۇشىن حالىق ەل باسقارۋ ىسىنە تىكەلەي ارالاسۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ العا قويعان ماقساتى – قوعام ءومىرىنىڭ بار سالاسىندا ادىلەتتىڭ ۇستەمدىك قۇرۋى. وسى باعىتتا ەلىمىزدە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جاسالىپ جاتىر. ءسىز بەن ءبىز بۇگىنگى تاڭدا سول اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىن كورىپ وتىرمىز», دەدى دەپۋتات ە.بەيسەنباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بيىل «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا: «ادىلەتتى مەملەكەت دەگەنىمىز – قۇقىقتىق مەملەكەت. وندا ازاماتتاردىڭ ءبارى زاڭ الدىندا تەڭ بولادى, زاڭداردى, ەرەجەلەردى جانە نورمالاردى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ, جالپىعا بىردەي مۇمكىندىكتەردى تولىق پايدالانا الادى», دەگەن ەدى. پرەزيدەنت ايتقان ازاماتتارىنىڭ ءبارىنىڭ قۇقىعى تەڭ ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ – بىزگە مىندەت. ەندەشە, اكىمدەر سايلاۋى دەموكراتياعا باستار جول ەكەنىن ەشقاشان دا قاپەرىمىزدەن شىعارماۋعا ءتيىسپىز.
