ءىس-شاراعا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان نارىمبەتوۆ, ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ءاليا امانجولوۆا, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەلميرا ناۋرىزباەۆا قاتىسىپ, جازعى دەمالىسىن سپورت, ونەر, ءبىلىم, ەڭبەككە ارناپ جۇرگەن جاس تالاپ شاكىرتتەرگە ۇلى اقىننىڭ ۇلاعاتتى ءومىرى مەن شىعارمالارى جايىندا اڭگىمەلەدى.
سالتاناتتى كەشتىڭ شىمىلدىعى ءى.وماروۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ۇجىمى ازىرلەگەن اقىن ءومىرىنىڭ ءبىر ءساتىن بەينەلەيتىن ساحنالىق كورىنىسپەن اشىلدى. ودان كەيىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان نارىمبەتوۆ بالالارعا اباي مۇراسىنىڭ زەرتتەلۋى, تانىلۋى, جاريالانۋى حاقىندا ءدارىس وقىدى.
«عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سۇيەنەر بولساق, 1905 جىلى «سەميپالاتينسكي ليستوك» گازەتىنىڭ بەتىندە ابايدىڭ دۇنيەدەن وتكەنىن حابارلاعان قازاناما جاريالاندى. بۇل – اباي ەسىمىنىڭ باسىلىم بەتىندە تۇڭعىش كورىنۋى ەدى. 1907 جىلى الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان ۇيىمداستىرعان باسىلىمدا قازاناما تاعى جاريالانعان. اباي دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىن ءتورت جىلدان سوڭ 1908 جىلى ورىنبورداعى «ۋاقىت» گازەتىندە ابايدىڭ ءومىرى, اقىندىق ونەرى تۋرالى كولەمدى ماقالا شىقتى. اراعا ءبىر جىل سالىپ, 1909 جىلى پەتەربۋرگتە كاكىتاي مەن تۇراعۇلدىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «يبراگيم قۇنانباەۆتىڭ ولەڭدەر جيناعى» مىڭ دانامەن جارىق كوردى. سول كىتاپ شىققاننان كەيىن اباي ەسىمى الەمگە ايگىلى بولا باستادى», دەدى اكىم ورىنباسارى.
ابايتانۋدىڭ العاشقى كەزەڭدەرىنە شولۋ جاساپ وتكەن باقىتجان حابەر ۇلى بالالارعا كەزىندە بوكەي ورداسىندا شىعىپ تۇرعان «قازاقستان» گازەتىنە جاريالانعان «ادەبيەت تاڭى» ماقالاسىندا ابايعا ء«بىرىنشى اقىن» دەگەن باعا بەرىلگەنى, الاش ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «قازاق» گازەتىنە باسىلعان «قازاقتىڭ باس اقىنى» ماقالاسىنىڭ ماڭىزى جونىندە اڭگىمەلەپ بەردى.
«اباي – ۇلتتىق يدەولوگيانى عىلىمي تۇرعىدا نەگىزدەگەن باي ءارى كۇردەلى فەنومەن. اقىن شىعارمالارى قازاق حالقىنىڭ مادەني, الەۋمەتتىك جانە رۋحاني ءومىرىنىڭ قالىپتاسۋىندا ەرەكشە ءرول اتقاردى. اباي عىلىم مەن ءبىلىمدى ومىردەگى باستى قۇندىلىق دەپ ساناپ, جاستاردى بىلىمگە ۇندەيدى. وسى جەردە ادامگەرشىلىك پەن ەلدىكتى جوعارى قويادى. ەلىمىزدىڭ ۇستانىپ وتىرعان ساياساتى دا وسى باعىتتا ىلگەرىلەپ كەلەدى. اباي ەڭبەكسۇيگىشتىكتى باستى ومىرلىك قاعيدا رەتىندە ۇسىندى. بيىل بىلەسىزدەر, مەملەكەت باسشىسى بۇل جىلدى جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى دەپ جاريالادى. ءاربىر ادامنىڭ ەڭبەككە بەيىمدەلۋى قوعام وركەندەۋىنىڭ كەپىلى ەكەنى داۋسىز. ۇلتتىق بىرلىك, ىنتىماق بولمايىنشا, مۇنىڭ ءبىرى دە ورىندالمايتىنىن اباي الدەقاشان ايتىپ كەتكەن. ماڭايىن تاتۋلىققا, بىرلىككە شاقىرىپ وتىرعان سوزدەرى مەملەكەتتىك ستراتەگيامىزدا بۇگىندە جالعاسىن تاۋىپ وتىر», دەدى ب.نارىمبەتوۆ.
قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى ەلميرا ناۋرىزباەۆا ابايدىڭ «تولىق ادام» ءىلىمى حاقىندا وي تولعادى. ال وبلىستىق ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ءاليا امانجولوۆا دانىشپان اقىننىڭ قارا سوزدەرىن قازىرگى قۇقىقتىق ماسەلەلەرمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ, حاكىم ويلارىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن وزەكتى بولىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى.
«قازاقستان – زاڭ ۇستەمدىگى مەن ءتارتىپ ەڭ ءبىرىنشى ورىندا تۇراتىن قۇقىقتىق, دەموكراتيالىق مەملەكەت. وسى تۇرعىدان العاندا, اباي ءىلىمى ءبىزدىڭ قازىرگى زاڭدىق, تارتىپتىك قاعيداتتارمەن تىكەلەي بايلانىسىپ جاتادى. مىسالى, اباي بەسىنشى قارا سوزىندە ەلدى تىنىشتىق ءۇشىن, عىلىم ءۇشىن, ءبىلىم ءۇشىن, ادىلەت ءۇشىن قام جەۋگە ۇندەيدى. ۇرلىق, قۋلىق-سۇمدىق, تىلەنشىلىك سياقتى تەرىس قىلىقتاردان اۋلاق بولۋعا شاقىرادى. اباي ادامدى ونىڭ ىشكى ساپالىق قاسيەتتەرى ارقىلى تۇزەۋ كەرەك دەيدى. بۇل دا قازىر ءبىز ءجيى ايتىپ جۇرگەن قۇقىقتىق مادەنيەت دەگەن ۇعىممەن تىكەلەي بايلانىسىپ جاتىر. ماسەلە زاڭنىڭ قاتالدىعىندا نەمەسە ونىڭ كوپتىگىندە ەمەس, سول زاڭعا مويىنسۇنعان سانالى ازاماتتارى كوپ قوعام عانا العا دامي الادى. اباي ءبىر عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن قوعامداعى ءتارتىپ تاربيەلى ادامنان باستالادى دەپ ايتىپ كەتكەن. جەتىنشى, ون توعىزىنشى, وتىز سەگىزىنشى قارا سوزدەرىندە ۇلى ويشىل بىلىمگە قۇشتارلىق, قوعامعا پايدا تيگىزۋ تۋرالى ايتادى. بۇل ەرەجەلەر اتا زاڭىمىزدىڭ 30 بابىندا بەكىتىلگەن. سونىمەن قاتار اباي حالىق مۇددەسىن كوزدەيتىن زاڭداردى قولداي وتىرىپ, ءسوز ەركىندىگى مەن وي بوستاندىعى تۋرالى ماسەلە كوتەرەدى. دانا اقىننىڭ بۇل ويلارى قازىرگى كونستيتۋتسيامىزدىڭ 33,34 باپتارىندا كورسەتىلگەن قۇقىقتىق نورمالارمەن استاسىپ جاتىر. اباي ءۇشىن ءتارتىپ دەگەن ماسەلە ار تازالىعىنان, ىشكى مادەنيەتتەن باستاۋ الادى», دەيدى دەپارتامەنت باسشىسى.
كەزدەسۋ بارىسىندا وقۋشىلار ءوز ويلارىمەن ءبولىسىپ, دارىسكەرلەرگە ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارمالارىنا قاتىستى سان الۋان سۇراق قويىپ وتىردى. وعان تۇشىمدى جاۋاپ بەرىلدى. ءدارىس اراسىنداعى سازدى ۇزىلىستە وبلىستىق فيلارمونيانىڭ انشىلەرى اقىننىڭ جۇرەك تەربەيتىن اندەرىن ورىندادى. وقۋشىلار قارا سوزدەرىن, ولەڭدەرىن مانەرلەپ وقىدى.
سونداي-اق قوستاناي, رۋدنىيداعى بەينەلەۋ ونەرى مەكتەپتەرىنىڭ شاكىرتتەرى سالعان سۋرەت كورمەسى ءوتتى. ءىس-شارانىڭ سوڭىندا ابايدىڭ ايگىلى «كوزىمنىڭ قاراسى» ءانىن قوسىلا شىرقادى.
قوستاناي وبلىسى
