باتىر رۋحى اسقاقتاعان كۇن

شىعىستىڭ قوس شىنارىنىڭ ءبىرى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى   ءوزىنىڭ كىندىك قانى تامعان قوبدا اۋدانىندا جاراستى جالعاسىن تاپتى. الىس-جاقىننان كەلگەن قوناقتار الدىمەن «سامارا –شىمكەنت» كۇرە جولىنىڭ بويىنداعى ءاليا اۋىلىنا اتباسىن تىرەدى. اۋدان اكىمى اسقار جۇسىباليەۆ باستاعان قوبدالىقتار قوناقتاردى جىلى شىرايمەن قارسى الىپ, قوناقجايلىلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىنان جانە رەسەيدىڭ ورىنبور وبلىسىنان, ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگ قالالارىنان كەلگەن قوناقتار الدىندا اۋدان باسشىسى قىسقاشا ءسوز سويلەپ, باتىر قىزدىڭ اتىنداعى اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىرىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قوبدا وڭىرىنەن سەگىز كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى شىققان ەكەن. سولاردىڭ ءبىرى ءاليا مولداعۇلوۆا بولسا, ول وسى ءاليا اۋىلىنان قوزىكوش جەردەگى بۇلاقتا دۇنيەگە كەلگەن. قازىر بۇل اۋىلدارعا گاز بارىپ تۇر. ءاليا اۋىلىندا سۋ قۇبىرى جۇمىس جاسايدى. مۇنداي يگىلىكتى اۋدان ورتالىعىنىڭ جانە بىرقاتار ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى دا كورىپ وتىر. حالىقتىڭ تۇرمىسى جىل وتكەن سايىن جاقسارىپ كەلەدى. قايسار رۋحتىڭ قاينار كوزى بولعان باتىردىڭ ەسىمىن جاڭعىرتۋ, رۋحىنا تاعزىم ەتۋ پەرزەنتتىك پارىزىمىز, دەي كەلىپ, بۇل شارانىڭ پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدەگى ماڭىزىن العا تارتتى. سول سەبەپتى دە, ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ مەرەيتويى ەلدىك دەڭگەيدە, كەڭ كولەمدە اتالىپ جاتقانىن جەتكىزدى. الىس-جاقىننان ات ارىتىپ كەلگەن قوناقتار, جەرگىلىكتى حالىق اۋىل ورتاسىنداعى ءاليا ەس­كەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قوي­دى. قوناقتار اراسىندا قا­­زاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ, قا­زاق­ستاننىڭ حا­لىق جازۋشىسى, قازاقستاننىڭ يۋنەسكو-داعى وكىلى, «نەۆادا-سەمەي» انتيا­د­رو­­­­لىق قوزعالىسىنىڭ توراعاسى ولجاس سۇلەيمەنوۆ, سەناتور ەلەۋ­سىن ساعىندىقوۆ, ءاليانىڭ تۋىسقاندارى, الما­تىدان ارنايى كەلگەن ناعاشى ءسىڭلىسى بايان مولداعۇلوۆا جانە باسقالار بولدى. مەرەيتوي قو­ناقتارى مادەنيەت ۇيىنە بارىپ, وبلىستىق پاتريوتتىق ورتالىقتاعى ءاليا مولداعۇلوۆا مۋزەيىمەن تانىستى. باتىر قىزدىڭ مەرەيتويى قوبدا اۋىلىنداعى ورتالىق ستاديوندا ء«اليا –قاھارماندىق داستانى» تەاترلاندىرىلعان كورىنىسىمەن جالعاستى. شىمقاي اق كيىنگەن بويشاڭ جىگىتتەر ءتۇرلى-ءتۇستى تۋلار كوتەرىپ, شەرۋلەر جاسادى. ۇلتتىق كيىمدەر كيگەن قىزداردىڭ جانە اسكەري كيىم كيگەن جاستاردىڭ «دوستىقتىڭ گۇل دەستەسى», «قىزعالداق عۇمىر – ءاليا», «ەرلىگىمەن ەلدىڭ اتىن شىعارعان» حورەوگرافيالىق كورىنىستەرى دە كورەرمەن كوڭىلىن قوزعايتىن جىلىلىققا تولى بولدى. ءانشى التىناي جوراباەۆا شىرقاعان «ەگەمەن قازاقستان» ءانى تىڭداۋشىسىنىڭ بويىنا پاتريوتتىق سەزىم ءدانىن ەگىپ, كاۋسار سەزىمگە بولەدى. ساحنا تورىنە پرەمەر-ءمينيس­تردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ولجاس سۇلەيمەنوۆ, سەناتور ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ, وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ كوتەرىلدى. ب.ساپارباەۆ مەرەيتويعا جينال­­­­عاندارعا قۇتتىقتاۋ ءسوز ا­رنادى, بيىل قازاق حاندى­عىنىڭ – 550, قازاقستان حال­قى اسسامبلەياسىنىڭ جانە كون­ستيتۋتسيانىڭ 20 جىلدىعى مەرە­كەلەنەتىنىنە نازار اۋداردى. ول جاقىندا عانا ەلىمىزدىڭ ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن ويداعىداي اتاپ وتكەنىن جەتكىزدى. ۇلى جەڭىستى جاقىنداتۋعا 122 مىڭنان استام اقتوبەلىك قاتىسقانىن, ولاردىڭ كوبى مايدان دالاسىنان ورالماعانىن, سوندىقتان بىردە-ءبىر سوعىس ارداگەرى نازاردان تىس قالمايتىنىن ايتتى. ودان كەيىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ ءسوز الىپ, مەرەيتويعا جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ قۋانىشىنا ورتاق­­تاستى, رامازان ايىمەن قۇتتىق­تادى. – ماسكەۋدە ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا وراي وتكىزىلگەن جيىندا مەن 350 مىڭ قازاقتىڭ مايدان دالاسىنان ورالماعانىن ايتا كەلىپ, ولاردىڭ بارلىعىنىڭ اتى-ءجونىن بىلمەسەم دە, شى­عىستىڭ قوس شىنارى – مان­شۇك مامەتوۆا مەن ءاليا مولدا­عۇلو­ۆانى انىق ايتا الاتىنىمدى جەتكىزگەنمىن. ولار ىڭكار سەزىم – ماحابباتتىڭ نە ەكەنىن, انا بولۋدىڭ باقىتىن سەزىنبەي كەتتى. مەن قازىر ءاليا تۋعان توپىراققا كەلىپ تۇرمىن, قازاقتىڭ قايسار قىزىنىڭ رۋحىنا باس يەمىن.ءاليا اپامىز ەلىمىزدى, بارشا قازاقستاندىقتاردى ارۋاعىمەن قولداپ جاتسىن, – دەي كەلىپ, ار­قالى اقىن كەزىندە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قولقالاۋىمەن جازعان وتان تۋرالى ولەڭىن وقىدى. تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەردى كومپوزيتور بەيبىت ورال ۇلىنىڭ «اقتوبە» ءانىن ورىنداعان دومبىراشىلار ءانسامبلى تۇيىندەدى. ءبىز مەرەيتوي قوناقتارىن سوزگە تارتىپ, پىكىرلەرىن بىلگەنبىز. عالىمجان بايدەربەس, ءاليا-مانشۇك اتىنداعى «قوس شىنار» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى: «مەرەيتوي ءوزىمىز ءۇشىن, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جادىندا ءاليا ەسىمىن, ونىڭ ەرلىك ىستەرىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن كەرەك. بۇل جاستاردى وتان­سۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن شارا رەتىندە ەستە قالادى. مۇنىڭ ءوزى وشكەنىمىزدى ءتىرىلتىپ, ەرتەڭگە ۇلاستىرۋدىڭ قادامى دەر ەدىم». بايان مولداعۇلوۆا, ءاليانىڭ ناعاشى ءسىڭلىسى: ء«اليانىڭ ادام بولىپ قالىپتاسۋىندا اكەم اۋبا­كىردىڭ ەڭبەگى زور. ال ءاليانىڭ رۋحىن كوتەرىپ جات­قان جەرلەستەرىمە ءدان ريزامىن. «وتكەنسىز بولاشاق جوق» دەگەندەي, ءاليانىڭ نەبارى 19 جاستاعى ەرلىگى ۇرپاقتار ەسىندە وسىلاي ماڭگى ساقتالسا كەرەك. مەرەيتويدىڭ ۇيىمداستىرىلۋى وتە جوعارى دەڭگەيدە. ءبىزدى ءاليا­نىڭ تۋىسقان­دارى دەپ قول-اياعىمىزدى جەرگە تيگىزەر ەمەس». مەرەكەلىك شارا ء«اليا گ ۇلى» دوستارىن شاقىرادى» ءVى حالىق­ارالىق بي فەستيۆالىنە قاتىسۋ­شى­لاردىڭ گالا-كون­تسەرتىنە جالعاستى. قوبدا اۋىلىنىڭ سىرتىنداعى تەپسەڭگە 40 كيىز ءۇي تىگىلدى. قوناق­تاردى جىلى قابىلداپ, رياسىز قوناقجايلىق كورسەتىلدى. مەرەي­تويعا جينالعان حالىقتىڭ اسىعا كۇتكەنى ات بايگەسى ەدى. بايگە دەسە دەلەبەسى قوزاتىن قازاقتىڭ ادەتى ەمەس پە, كۇننىڭ ىستىقتىعىنا قاراماستان, كورەر­مەن كوپ جينالدى. كوپشىلىك, سونداي-اق, قازاق كۇرەسى, تەڭگە الۋ سىندى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن دە قىزىقتادى. بايگەگە ءۇش بىردەي اۆتوكولىك تىگىلدى. حالىقتىڭ كوزايىمى بولعان جورعا جارىستا ەلوردامىزدان كەلگەن ع.مەرالىنىڭ «ەدەل­ۆەيس» اتتى سايگ ۇلىگى وزدى. 15 شاقىرىمعا شاباتىن توق بايگەدە قىزىلوردالىق ابدىعالي شوراباەۆتىڭ «نۇرتوبەل» دەگەن سايگ ۇلىگى توپ جاردى. ال 25 شاقى­رىمدىق الامان بايگەدەن مۇعال­جار اۋدانىنىڭ تۇلپارى الدىنا قارا سالماي, مارەگە جەكە-دارا كەل­دى. بايگە جەڭىمپازدارىنىڭ بار­لىعى دا تەمىر تۇلپار ءمىنىپ قايتتى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى, قوبدا اۋدانى. سۋرەتتى تۇسىرگەن ماكسيم توكار.