كوللاجدى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
بۇل دەپۋتاتتىق كەزەڭ – مەنىڭ پارلامەنتتەگى ەكىنشى شاقىرىلىمىم. بۇعان دەيىن جەتىنشى شاقىرىلىمدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان تاعايىندالعان دەپۋتات رەتىندە قىزمەت ەتسەم, قازىرگى سەگىزىنشى شاقىرىلىمدا «Amanat» پارتياسىنىڭ اتىنان سايلانىپ, ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى رەتىندە ەلىمىزدىڭ زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنە بەلسەنە ارالاسىپ كەلەمىن.
وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋلارىندا بەلگىلەنگەن باستى مىندەت سەسسيا جۇمىسىنا سەرپىن بەرىپ, زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنە تىڭ قارقىن قوستى. ءارى پارلامەنت جۇمىسىن قوعامداعى ەڭ وزەكتى تۇيتكىلگە باعىتتاپ ءجۇر.
ماسەلەن, «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ قوعامنىڭ سۇرانىسىن ەسكەرگەن, ۋاقىت تالابى تۋعىزعان ماڭىزدى قۇجات بولدى. بۇل زاڭ تەك ايەلدەردىڭ عانا ەمەس, بارلىق وتباسى مۇشەسىنىڭ, سونىڭ ىشىندە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. زاڭ جوباسى 2020 جىلدان باستاپ قارالىپ, بىرنەشە جىل بويى ءتۇرلى تالقىلاۋدان ءوتتى. قازىر ناقتى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى زاڭناما دا جاڭارتىلىپ, «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. ونىڭ اياسىندا ينتەرنەت-رەسۋرستار مەديا سالاسىنا ەنگىزىلىپ, بىرىڭعاي اقپاراتتىق ساياساتتى جۇرگىزۋ ءۇشىن ۇلتتىق مەديا پلاتفورما قۇرىلدى. جۋرناليستەردى اككرەديتاتسيالاۋ ءراسىمى جەڭىلدەتىلىپ, مەملەكەتتىك ەمەس باق-تى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلدى.
پرەزيدەنت باستاماسىمەن قولعا الىنعان جانە قوعامدا ۇلكەن قولداۋعا يە بولعان ماڭىزدى قۇجات – ۇلتتىق قوردان بالالارعا قارجى اۋدارۋعا جول اشقان زاڭ. ناتيجەسىندە, ۇلتتىق قوردىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50%-ى بالالاردىڭ جەكە جيناق شوتتارىنا اۋدارىلادى.
بۇعان قوسا «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. ونىڭ نەگىزىندە بىلتىردان باستاپ ازاماتتار رەسمي تۇردە ءوز ۇسىنىستارى مەن باستامالارىن پەتيتسيا ارقىلى جولداي الاتىن مۇمكىندىككە يە بولدى. بۇل – ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام.
تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – قۇمار ويىندارعا تاۋەلدىلىكپەن كۇرەس. وسىعان بايلانىستى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ويىن بيزنەسى, لوتەرەيا قىزمەتى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى, مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە ارتىق زاڭنامالىق رەگلامەنتتەۋدى بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, قۇجات اياسىندا ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى ءۇشىن قۇمار ويىندارعا قاتىستى شەكتەۋلەر بەلگىلەندى. زاڭمەن ويىنقۇمارلىققا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋگە, الەۋمەتتىك وسال توپتاردى قورعاۋعا جانە ويىن بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان نورمالار ەنگىزىلدى.
ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەسكە باعىتتالعان زاڭ جوباسى اياسىندا تاباندى جۇمىس جۇرگىزىلدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتاردىڭ, سول تەكتەستەردىڭ, پرەكۋرسورلاردىڭ جانە كۇشتى اسەر ەتەتىن زاتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەسىرتكى ءوندىرىسى ءۇشىن عانا ەمەس, وسى قىلمىستىق ارەكەت ءۇشىن لاۋازىمدى ادامداردىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگىن ەداۋىر قاتاڭداتتى. ەندى بۇل قىلمىسقا قاتىسى بار تۇلعالار مۇلكى تاركىلەنىپ, 15 جىلدان 20 جىلعا دەيىن نەمەسە ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن.
زاڭدا ەسىرتكىنى جاسىرىن ورنالاستىرۋشىلاردىڭ جازاسى ازداپ جۇمسارتىلدى. ماسەلەن, العاش رەت مۇنداي قىلمىس جاساعانى ءۇشىن قىلمىسىن اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار بولماسا, مۇلكىن تاركىلەپ, 5 جىلدان 8 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلگەن (بۇرىن مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ, 5 جىلدان 10 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىراتىن). جازا اتالعان قىلمىسقا تارتىلاتىنداردىڭ, ياعني ەسىرتكىنى جاسىرىن ورنالاستىرۋشىلاردىڭ كوبى جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بولعاندىقتان جۇمسارتىلدى. ولاردىڭ ەسىرتكىنى وزدەرى دايىندامايتىنى, كوبىنە ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قىلمىستىق تۇزاعىنا تۇسەتىندىگى ەسكەرىلدى. الايدا قىلمىستىق ارەكەتتى بىرنەشە رەت قايتالاسا, ونى مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ, 7 جىلدان 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى قاتاڭ جازا كۇتەدى. وسىلايشا, ءبىز ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس ماسەلەنى جان-جاقتى قاراستىردىق.
ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن بيۋروكراتيادان ارىلتۋ باعىتىندا دا بىرقاتار تۇزەتۋ قاراستىرىلدى. بۇل وزگەرىستەر قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
سونداي-اق كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە استانانىڭ جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باعىتتالعان وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىپ, زاڭ جوباسىن قاراستىردىق. ونىڭ نەگىزىندە قالا مارتەبەسىن ايقىنداپ قانا قويماي, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ جانە تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
جالپى العاندا, پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا قامتىلعان باستامالاردىڭ نەگىزگى بولىگى وسى سەسسيا بارىسىندا جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل جۇمىس – ەل دامۋى مەن ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان جۇيەلى ءارى كەشەندى ءىس-شارالار. سوندىقتان قابىلدانعان شەشىمدەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ, ءار ماسەلە ناقتى, بايىپپەن شەشىلەدى. الداعى ۋاقىتتا دا قوعامداعى تۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا, ازاماتتاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمساپ, ميسسيانى ادال اتقارۋدى جالعاستىرامىز.
ناتاليا دەمەنتەۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
