سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
وسىدان ءتورت جىل بۇرىن پرەزيدەنت 2030 جىلعا دەيىنگى قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا قول قويدى. ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەنى جەتىلدىرۋگە ارنالعان باعدارلامالىق قۇجات زاڭنامانىڭ جەكەلەگەن سالالارىن دامىتۋدى ماقسات ەتتى. نەگىزى بۇعان دەيىن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, ەكونوميكالىق ءوسىمدى جەدەلدەتۋ, سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى بىرقاتار ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان قۇقىقتىق رەفورمالار قولعا الىندى. ەندى وسى باعىتتار جۇيەلەنىپ, ارنايى تۇجىرىمدامامەن نىعايتىلىپ وتىر.
ناتيجەسىندە, قازىر ەلىمىزدە قۇقىقتىق اقپارات اعىنى ەداۋىر كەڭەيىپ, ءتۇرلى نورماتيۆتىك اكتىلەر قابىلدانا باستادى. مۇنى قوعامنىڭ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءوز ماسەلەلەرىن شەشۋدە قۇقىقتىق قۇرالداردى بەلسەندى قولدانۋىمەن دە بايلانىستىرۋعا بولادى.
قۇقىقتىق ساياسات زاڭ تەتىكتەرىن ماقساتقا ساي پايدالانۋعا, ادامي قۇندىلىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, قوعامدا ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىنا باسىمدىق بەرەدى. ول ءۇشىن مەملەكەت حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن دايەكتى تۇردە ارتتىرىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر «حالىق زاڭگەرى», «ادىلەت كەڭەس بەرەدى», «اشىق ەسىك كۇنى», «تەگىن زاڭ كومەگى كۇندەرى» اكتسيالارى تۇراقتى وتكىزىلدى. رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىندە 100 مىڭنان اسا ادامدى قامتيتىن 1 310 كونسۋلتاتيۆتىك-ءتۇسىندىرۋ ءىس-شاراسى ۇيىمداستىرىلدى.
اۋداندىق, اۋىلدىق اكىمدىكتەردىڭ عيماراتىندا, مادەنيەت ۇيىندە دەمالىس ورتالىعىندا جانە قوعامدىق ورىنداردا اشىلعان «قۇقىق كابينەتتەرىنىڭ» ەرەكشەلىگى سول, شالعايداعى اعايىن قۇقىقتىق اقپاراتقا جەدەل ءارى وڭتايلى قول جەتكىزدى. ىلكىمدى ءىس اۋماقتىق ادىلەت ورگاندارى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى ناتيجەسىندە وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە استى.
– بۇل – ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى جوبا. باستى ماقسات – تۇرعىنداردى قۇقىقتىق ماسەلەلەر بويىنشا ماماننىڭ كومەگىنسىز-اق وزدىگىنەن ىزدەنۋگە, زاڭنامانى ءتۇسىنىپ, ونى كۇندەلىكتى ومىردە قولدانا بىلۋگە ىنتالاندىرۋ. قازىرگى تاڭدا كابينەتتەر ە-Gov وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ بۇرىشتارىنىڭ بازاسىندا قۇرىلعان. قاجەتتى زاماناۋي تەحنيكا – كومپيۋتەر, پرينتەر, ۆەب-كامەرامەن جابدىقتالعان. «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىنە, «زاڭ» دەرەكقورىنا, «اشىق نقا» پورتالىنا, e-Gov, e-Otinish جانە باسقا دا رەسۋرستارعا كىرۋگە بولادى. اۋماقتىق ادىلەت ورگاندارى اي سايىن كەمىندە ءبىر رەت وسى كابينەتتەردىڭ بازاسىندا قابىلداۋ وتكىزىپ, ازاماتتارعا كەڭ اۋقىمدى ماسەلە بويىنشا تاجىريبەلىك قۇقىقتىق كومەك كورسەتىپ كەلەدى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 35 مىڭنان اسا ازامات «قۇقىق كابينەتىنىڭ» قىزمەتىن پايدالاندى, – دەيدى ادىلەت مينيسترلىگى كونستيتۋتسيالىق زاڭناما جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇربەك نۇرعاليەۆ.
وعان قوسا بىلتىر ەup.kz. سايتى ارقىلى ونلاين رەجىمدە زاڭ قىزمەتتەرىن ۇسىنۋعا جانە الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «E-ZanKomegi» بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. «Zan Komegi» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا 2 مىڭنان استام ادۆوكات پەن زاڭ كەڭەسشىسى 472 مىڭنان استام ازاماتقا كەڭەس بەرگەن.
بۇگىندە ازاماتتار نوتاريۋسقا بارماي-اق, «ە-نوتاريات» جۇيەسىندە بەينەقوڭىراۋ ارقىلى ونلاين رەجىمدە سەنىمحاتتار مەن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ كەلىسىمدەرىنىڭ بارلىق ءتۇرىن الا الادى. بۇل اسىرەسە, نوتاريۋستىق قىزمەتتەر باعاسى قىمباتتاعان كەزدە ازاماتتار ءۇشىن ءتيىمدى شەشىم بولدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى وسى قىزمەتتى 176 مىڭ ادام پايدالانعان. ەسكەرەتىن جايت, م ۇلىكتى باسقارۋعا قاتىستى سەنىمحاتتار بۇرىنعىشا تەك وفلاين فورماتتا راسىمدەلەدى.
سونداي-اق قازىر زاڭسىز ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ قولدانىلىپ, وتىنىشتەرگە QR-مەن قول قويىلادى. ال قىزمەت ناتيجەلەرى eGov mobile-دىڭ «تسيفرلىق قۇجاتتار» بولىمىندە تاۋلىك بويى قولجەتىمدى.
«روبوت سوت ورىنداۋشىسى» ەنگىزىلدى. ماسەلەن, 20 اەك-كە دەيىنگى اكىمشىلىك ايىپپۇلدار ۋاقتىلى تولەنبەگەن جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگان مالىمەتتەردى جەكە سوت ورىنداۋشىنىڭ قاتىسۋىنسىز ءىس جۇرگىزۋدى قوزعايتىن روبوتقا جۇكتەيدى. ازاماتتار ءىس قوزعالعانى جونىندە اقپاراتتى eGov mobile-دا 1414-تەن SMS حابارلاما جانە push-حابارلاما ارقىلى الادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ازاماتتار سوت ورىنداۋشىسىنا جۇگىنبەيدى جانە وعان تولەنەتىن 25% قوسىمشا شىعىننان بوساتىلادى.
– زاڭ – ەرەجەلەر جيىنتىعى عانا ەمەس, بۇل قوعامداعى ءتارتىپتىڭ, قاۋىپسىزدىك پەن ادىلدىكتىڭ كەپىلى. ءارى ونىڭ نورمالارى ەلدىڭ ساياسي دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, جالپىعا بىردەي قۇقىقتىق الاڭ قۇرادى. «زاڭ مەن ءتارتىپ» يدەولوگيالىق تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا الماتى قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى «قۇقىقتىق ءدارىحانا» جوباسىن ىسكە قوستى. بۇعان قوسا جەدەل زاڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە نەمەسە زاڭ بۇزۋشىلىق تۋرالى حابارلاۋعا بولاتىن «سەنىم تەلەفونى» جۇمىس ىستەپ تۇر. «Zhastarmen» پلاتفورماسى ارقىلى جاس الماتىلىقتار قۇقىقتىق اقپارات الا الادى, ەسىرتكىگە قارسى ناۋقاندارعا قاتىسىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ءانونيمدى تۇردە حابارلاۋعا مۇمكىندىك تە بار. جوبا Telegram ارناسى ارقىلى جۇمىس ىستەيدى, وعان كەز كەلگەن ادام قوسىلا الادى, – دەيدى الماتى پروكۋراتۋراسىنىڭ رەسمي وكىلى رايىمبەك شارىپباەۆ قالادا وتكەن «زاڭ جانە ءتارتىپ» اپتالىعىندا.
ادىلەت مينيسترلىگى جىل اياعىنا دەيىن 300 مىڭنان استام ازاماتتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن جەتىلدىرۋدى جانە قاراپايىم زاڭگەرلىك كەڭەستەر بەرۋگە, قۇجاتتاردى جيناۋعا كومەكتەسۋگە ارنالعان «ايتەكە» كومەكشى چات-بوتتى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. ودان بولەك روبوت سوت ورىنداۋشىسىنىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتىپ, اينالىساتىن بەرەشەك مولشەرىنىڭ شەگى 20-دان 40 اەك-كە دەيىن ارتتىرۋعا ارەكەت ەتىپ جاتىر. بۇل جىلىنا 12,2 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بايقاعانىمىزداي, ەلىمىزدە وتانداستارىمىزدىڭ اسىرەسە شالعايداعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ساپالى قۇقىقتىق كەڭەس الۋىنا مۇمكىندىك جاسالىپ, ولارعا ونلاين زاڭ كومەگى مەن تسيفرلىق پلاتفورمالار قولجەتىمدى بولا ءتۇستى. بۇل ەلىمىزدە جۇزەگە اسىپ جاتقان قۇقىقتىق ساياساتتىڭ جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى. الداعى ۋاقىتتا وسى ءۇردىستى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ ادىلەتتى قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ بەرىك نەگىزى بولماق.
