– ۆيبكە حانىم, IFC ەلىمىزدە بىرنەشە جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قانداي ماڭىزدى ناتيجەگە قول جەتكىزدىڭىزدەر؟
– IFC وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلدە 60-تان اسا جوباعا قاتىسىپ, 2,6 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالدى. قارجىلاندىرۋمەن قاتار, كەڭەس بەرۋ ارقىلى دا قولداۋ كورسەتەمىز. ايتارلىقتاي ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى – الماتى حالىقارالىق اۋەجايىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان 222 ملن دوللارلىق ينۆەستيتسيا. مودەرنيزاتسيالانعان اۋەجاي قازىردىڭ وزىندە جولاۋشىلار اعىنى مەن جۇك تاسىمالىن ەداۋىر ارتتىردى. سونىمەن قاتار ەڭ ءىرى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جوبالاردىڭ ءبىرى ۇلكەن الماتى اينالما جولى جوباسىنا قاتىستىق. IFC وسى جوبانى قۇرىلىمداۋعا كەڭەسشى رەتىندە قاتىسىپ, اشىق حالىقارالىق كونكۋرس ۇيىمداستىرۋعا كومەكتەستى. جەڭىمپاز بولىپ تۇرىك-كورەي كونسورتسيۋمى تانىلىپ, مەملەكەتپەن كەلىسىمگە كەلدى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, بىزدەگى قاي سالالار ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى؟
– ءبىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلارعا بەت بۇرعانىن قۇپتايمىز. بۇل تۇراقتى دامۋ ءۇشىن ماڭىزدى قادام بولار ەدى. وبەكتيۆتى تۇردە العاندا, ەلدەرىڭىز گەوگرافيالىق جاعىنان وتە قولايلى ورنالاسقان. ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىراتىن ەل رەتىندە ونىڭ كولىك-لوگيستيكا سالاسىنداعى مۇمكىندىكتەرى زور. سونىڭ ىشىندە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى, ياعني ورتا ءدالىز ەرەكشە ماڭىزعا يە. ءدالىز ارقىلى تاسىمال كولەمى 2030 جىلعا دەيىن 3 ەسە ارتىپ, جىلىنا 11 ملن تونناعا جەتۋى مۇمكىن. بۇگىندە وسى باعىتتى دامىتۋ ءۇشىن الماتىنى اينالىپ وتەتىن تەمىرجول جوباسى ىسكە اسىپ جاتىر. سەبەبى قالانىڭ جۇكتەمەسىن 40%-عا دەيىن ازايتىپ, ءترانزيتتى جىلدامداتۋ قاجەت. قازاقستان – استىقتىڭ ءىرى ءوندىرۋشىسى جانە ەكسپورتتاۋشىسى. وسى سالا تەك ەكونوميكالىق ەمەس, الەۋمەتتىك مانگە دە يە. شالعاي ايماقتارداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ نەگىزگى كوزى اۋىل شارۋاشىلىعىندا. بۇعان قوسا, وڭدەۋ ونەركاسىبى, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارى دا ماڭىزدى.
– مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ء(مجا) تۋرالى ءجيى ايتىلادى. بىزدە بۇل قۇرال قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ جاتىر؟
– ءمجا ينفراقۇرىلىم مەن قوعامدىق قىزمەتتەردى دامىتۋدا ۇلكەن ءرول اتقارادى. جاقسى قۇرىلىمدالعان جوبالار مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن اۋىرتپالىقتى جەڭىلدەتىپ, جەكە كاپيتالدى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار جەكە سەكتور تيىمدىلىك, يننوۆاتسيا مەن باسقارۋ تاجىريبەسىن الىپ كەلەدى. قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرادى. IFC دامۋشى ەلدەردەگى ۇكىمەتتەرمەن وسى باعىتتا تىعىز جۇمىس ىستەيدى. كەيىنگى 20 جىلدا ءمجا جوبالارى ارقىلى 67 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا تارتتىق. ءسىزدىڭ ەلدە دە وسى قۇرالدىڭ الەۋەتى زور. ساۋد ارابياسى, برازيليا, ءۇندىستان سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەي وتىرىپ, قازاقستان ءوز ينفراقۇرىلىمىن زاماناۋي دەڭگەيگە شىعارا الادى.
– قانداي ناقتى جوبالاردى ءمجا اياسىندا تابىستى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى؟
– دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاقستاندا سۋمەن قامتۋ جانە سانيتاريانى دامىتۋعا ارنالعان جول كارتاسىن ازىرلەدىك. IFC وسى باعىتتا قاناتقاقتى ءمجا جوباسىن ىسكە قوسۋعا دايىن. جوبا بىرنەشە قالانى قامتىپ, سۋمەن جابدىقتاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالادى. سونىمەن قاتار كولىك ينفراقۇرىلىمى تەمىرجول, اۋەجاي, لوگيستيكالىق حابتار ماڭىزدى. ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن بۇل سالاعا ينۆەستيتسيا قاجەت. بۇعان ەنەرگەتيكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سىندى سالالاردى دا قوسۋعا بولادى.
– IFC ءۇشىن قازاقستان نەسىمەن تارتىمدى؟
– قازاقستان – ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىعى بار, دامۋعا بەيىم مەملەكەت. ەل ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا, جاڭا سەكتورلاردى دامىتۋعا بەت بۇرعان. بۇل IFC ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – جەكە سەكتوردى قولداۋ ارقىلى ەلدىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا ناقتى ۇلەس قوسۋ. بانك سەكتورىن ارتاراپتاندىرۋعا دا كۇش سالىپ كەلەمىز. ميكرو جانە شاعىن كاسىپكەرلەرگە ارنالعان قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ, حالىقارالىق تاجىريبەنى ەنگىزۋ باستى نازارىمىزدا. قازاقستاندا ينۆەستيتسيالىق كليمات جاقسى, بىراق ينۆەستيتسيانى ناقتى ىسكە اينالدىرۋ ءۇشىن جوبالاردى دۇرىس قۇرىلىمداۋ, تاۋەكەلدى ازايتۋ جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەتۋ ماڭىزدى. بۇل جەردە IFC تاجىريبەسى پايدالى بولادى.
اڭگىمەلەسكەن –
ەلىگىماي توڭكەر,
«Egemen Qazaqstan»
