– بۇگىندە ەل كاسىپكەرلەرى مەملەكەت تاراپىنان جۇيەءلى ۇيىمداستىرىلعان قامقورلىقتى سەزىنە باستادى. وسى باعىتتا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارى اشىلىپ جاتقانىنان حاباردارمىز. ولار ناقتى قانداي قىزمەتتەر كورسەتەدى؟
– رەسمي ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, بۇگىندە رەسپۋبليكادا 1 ميلليون 200 مىڭنان استام كاسىپورىن مەن جەكە كاسىپكەر جۇمىس ىستەۋدە. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سەكتورىندا 3 ميلليونعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى: قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىندا ايقىن مىندەت – «2030 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى, ەڭ از دەگەندە, ەكى ەسە وسۋگە ءتيىس», دەگەن ناقتى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە قولداۋ ءبىلدىرۋ, وتاندىق بيزنەسكە قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ماقساتىندا كوپتەگەن اۋقىمدى ءىس-شارالار اتقارىلدى. بۇل باعىتتا ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي, قازىر ءار ايماقتا پالاتا مەن ونىڭ وڭىرلەردەگى فيليالدارىنىڭ بازاسىندا, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى جانە «دامۋ» قورىنىڭ قولداۋىمەن كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارى اشىلىپ, تۇراقتى جۇمىس ىستەي باستادى. ء«بىر تەرەزە» جۇيەسى بويىنشا قىزمەت كورسەتەتىن بۇل ورتالىقتار بيزنەس وكىلدەرىنىڭ جۇمىسىن بارىنشا جەڭىلدەتۋى ءتيىس. ەڭ اۋەلى مۇنداي ورتالىقتاردى اشۋداعى ماقسات حالىقتىڭ كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا دەگەن نيەتىن ارتتىرۋ بولىپ وتىر. اتالعان ورتالىقتاردا بۇقارانى بيزنەس-اعارتۋ, ىسكەرلىك كەڭەس بەرۋ سەكىلدى جالپى 20-دان استام قىزمەت ءتۇرى ۇسىنىلادى. تاراتىپ ايتساق, كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر: بيزنەستى قۇرۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان بيزنەستى ءتيىمدى جۇرگىزۋ, قارجىلىق جانە قۇقىقتىق, سىرتقى نارىقتا بيزنەستى جۇرگىزۋ بويىنشا كەڭەستەر بەرۋ, سالىق سالاسى بويىنشا كەڭەستەر, ونىڭ ىشىندە, سالىق سالۋ جۇيەسىندەگى جەڭىلدەتىلگەن سالىقتىق دەكلاراتسيالاردى دايىنداۋ. ءبىلىم سالاسىنداعى قولداۋ باعدارلامالارى بويىنشا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءارى الەۋەتتى كاسىپكەرلەر ءۇشىن كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋداعى نەگىزگى فۋنكتسيالار مەن بيزنەستى باسقارۋ بويىنشا ارنايى كۋرستار, ترەنينگتەر, سەمينارلار جۇرگىزۋ. سونداي-اق, كاسىپكەرلەردى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ارنالعان مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ. قازىردە اتالعان ورتالىقتار جانىنان «بيزنەس-مەكتەپتەر» اشىلۋدا. ولاردا جاس كاسىپكەرلەر ىسكەرلىك نەگىزدەرىن وقىپ, وبلىستا نەمەسە اۋداندا ناقتى ءبىر جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالۋدا.
– بۇرىن بيزنەستى تىركەۋدەن باستاپ, وعان ءتيىستى رۇقساتتاما-قۇجاتتاردى الۋ ماسەلەسى, تاعى دا باسقا اكىمشىلىك كەدەرگىلەر كوپ بولاتىن. جاسىراتىنى جوق, كەي جاعدايلاردا الگىندەي اۋرەشىلىكتەن قۇتىلۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەر بىرەۋلەردىڭ «قولدارىن مايلاپ» جاتاتىن كەزدەر دە بولعانى راس. وسى ورايدا كاسىپكەرلەردى قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتى بيزنەس وكىلدەرىنە ءتيىمدى بولىپ وتىرعانى انىق. قازىر ەلىمىز بويىنشا قانشا ورتالىق اشىلدى جانە ولار تەك قالالىق جەردە مە, الدە اۋىلداردا دا بار ما؟
– بۇگىندە قازاقستاندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان جانە ءوز كاسىبىن جاڭادان باستاپ جاتقان كاسىپكەرلەردىڭ اقپاراتتىق-كەڭەستىك قىزمەتتەرگە, وقۋعا دەگەن سۇرانىسى جوعارى ەكەنى بايقالادى. ءارى حالىقتىڭ مۇنداي ىنتا-ىقىلاسى ءبىزدى قۋانتادى. اتالعان ورتالىقتاردىڭ مىندەتى – كاسىپكەرلەردىڭ, اسىرەسە اۋداندار مەن شاعىن قالالاردا, ءوزىنىڭ بيزنەسىنە بايلانىستى بارلىق ساۋالدار بويىنشا كومەكتەسە الاتىن ءبىر ورتالىققا جۇگىنۋىن ىسكە اسىرۋدا بولىپ وتىر. ياعني, كاسىپكەرلەردىڭ بيلىك ورگاندارىمەن قاتىناسۋى ازايادى, وسى ارقىلى, ەڭ باستىسى, ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي, ولاردىڭ تاراپىنان بولاتىن پاراقورلىققا جول بەرىلمەيدى. بۇگىندە كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارى ەلىمىزدىڭ 5 وبلىسىندا اشىلدى. بيىلعى جىلدان باستاپ مۇنداي ورتالىقتار قۇرۋ بويىنشا اۋداندار مەن اۋىلدار دەڭگەيىنە شىعۋدامىز. جوسپارعا سايكەس, 2015 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ سوڭىنا دەيىن قازاقستاننىڭ 188 اۋدانىندا وسىنداي ورتالىقتار اشىلۋى ءتيىس.
– ءجون ەكەن. دەگەنمەن, وسىنشاما ورتالىقتى ءتيىستى مامانمەن قامتۋ ماسەلەسى قالاي جۇزەگە اسىپ وتىر؟
– سۇراعىڭىز ورىندى, مۇنداي ماسەلە تۋىنداۋى ابدەن مۇمكىن. ەگەر ماماندار اۋدان دەڭگەيىندە قانداي دا ءبىر ساۋالعا جاۋاپ بەرە الماسا, وندا كاسىپكەر ونلاين تارتىبىندە بەينەبايلانىس كومەگىمەن وبلىستىق كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارىنان كونسۋلتاتسيا الا الادى. ياعني, قالاعا سابىلىپ بارۋدىڭ قاجەتى جوق. اتالمىش ورتالىقتارعا بارلىق باعدارلامالاردان حابارى بار ماماندار اۋاداي قاجەت. بۇگىندە وسىنداي كادرلاردى دايارلاۋعا دا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, كاسىپكەرلەر پالاتاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, مامانداردى دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا «جول كارتاسىن» جاساپ, ونى ىسكە اسىرۋدا. ول ايماقتار بويىنشا 11 ماڭىزدى سالانى, 206 كوللەدج, 83 ماماندىقتى قامتيدى. 2014-2016 جىلدار ارالىعىندا 611 كاسىپورىننىڭ تاپسىرىسىنا سايكەس 10 مىڭنان استام مامان ازىرلەۋ جوسپارلانۋدا. جۇرتشىلىقتى كاسىبي مامانداندىرۋ باعىتىندا ارنايى وقۋ ورتالىقتارىن كوپتەپ اشۋ جۇمىسى جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە. بۇگىندە ەلىمىز بويىنشا 13 وقۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەپ تۇر. وڭىرلەردە 6 ستۋدەنتتىك بيزنەس-ينكۋباتور قۇرىلدى, 6 ايماقتا ورتا مەكتەپتەردە, كوللەدجدەردە 21 كاسىبي مامانداندىرۋ كابينەتتەرى اشىلدى. جالپى, قازىر شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا بايلانىستى مەملەكەتتىك باعدارلامالار كوپتەپ جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر, بىراق كوپ جاعدايدا ولار جايلى قاراپايىم حالىق بىلە بەرمەيتىنى بايقالادى. مەملەكەت تاراپىنان بيزنەستى قولداۋعا ارنالعان مۇمكىندىكتەر تۋرالى حالىقتى جان-جاقتى اقپاراتتاندىرۋعا ماڭىز بەرىپ وتىرعانىمىز سوندىقتان.
– كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىنا مونيتورينگ جاساپ, قاداعالاپ وتىراسىزدار ما؟
– قازىر ارنايى اۆتوماتتاندىرىلعان باعدارلاما دايىندالۋدا, وندا تۇراقتى تۇردە, ونلاين تارتىپتە, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ورتالىق اپپاراتىندا جانە وڭىرلىك پالاتادا كاسىپكەردىڭ ءوتىنىش بەرگەن ۋاقىتى, جۇمىستىڭ قالايشا جىلجىپ جاتقانى, جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمىنىڭ سوزىلىپ كەتپەۋى باقىلانىپ وتىراتىن بولادى. ياعني, ورتالىقتاردىڭ بارلىق قىزمەتى ءوز كاسىبىن جاڭادان باستاپ جاتقان كاسىپكەرلەر سانىنىڭ ارتۋىمەن جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان بيزنەستىڭ نىعايۋىمەن ءارى دامۋىمەن انىقتالاتىن ناتيجەگە باعىتتالاتىن بولادى. ودان بولەك, «كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارى جايلى كاسىپكەرلەردىڭ وزدەرى قانداي پىكىردە, قىزمەت ساپاسى كوڭىلدەن شىعىپ جاتىر ما؟» دەگەن سەكىلدى ساۋالدار توڭىرەگىندە ۇنەمى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ۇسىنىستار بولسا ولاردى دا نازاردان تىس قالدىرىپ جاتقان جوقپىز. كاسىپكەرلەر كوبىنە قانداي ماسەلە بويىنشا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنەتىنىن دە تۇراقتى قاداعالاپ وتىرامىز. ماسەلەن, شىعىس قازاقستاندا جاقىندا اشىلعان ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ كوبىنە جەر ماسەلەسى, ارحيتەكتۋرا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», شاعىن قالالاردى دامىتۋ باعدارلامالارىنا قاتىستى, سونىمەن قاتار, كەپىلدىك جارنا بولماعان جاعدايدا نەسيە الۋ مۇمكىندىگى, جەكە كاسىپكەرلىك اشۋعا بايلانىستى سۇراقتارمەن ءجيى كەلەتىنىن ايتادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
