تۋبەركۋلەزدى ەمدەۋدىڭ تىڭ ءادىسى

كوپشىلىگىمىز بىلە بەرمەيمىز, ەلىمىز ورتالىق ازيا اي­ماعىندا, پوستكەڭەستىك كەڭىس­تىكتە تۋبەركۋلەزگە قارسى بارلىق ءىس-شارانى مەملەكەت قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزەتىن جالعىز ەل سانالادى. اۋرۋدىڭ الدىن الۋ شارالارى, ەمدەۋ ءبارى-ءبارى تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا 10 جىلدىڭ بەدەرىندە تۋبەركۋلەزدىڭ تارالۋ دەڭگەيى 52%-عا تومەندەگەن. ءولىم-ءجىتىم 75,6%-عا ازايعان. سونداي-اق پاتسيەنتتەردىڭ بەلسەندى كونتينگەنتى 56%-عا تومەندەپتى. بيىلعى جىل باسىنان بەرگى 6 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 8092 تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ناۋقاس ەسەپتە تۇر. ء«پاللياتيۆتى» دەپ اتالاتىن توپتاعى پاتسيەنتتەردىڭ سانى 82,1%-عا ازايدى, بۇل توپتا 89 پاتسيەنت ەسەپتە تۇر.

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ العاشقى مەديتسي­نالىق-سانيتارلىق كومەك مەكە­مەلە­رىندە تۋبەركۋلەزدى دياگنوستي­كالاۋدىڭ جاڭا ادىستەرى ەنگىزىلگەن. سونى تەحنولوگيالار اۋرۋدىڭ بار-جوعىن, تۋبەركۋلەز ميكوباكتەريالارىنىڭ دارىلىك سەزىمتالدىعىن نەبارى ەكى ساعات ىشىندە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «Gene Xpert» دەپ اتالاتىن مۇنداي زەرتتەۋ مساك جەلىسى دەڭگەيىندە قولجەتىمدى, اۋدانداردا تەگىن. بۇگىندە رەسپۋبليكا كولەمىندە وسىنداي 148 اپپارات بار. وسى باعىتتاعى باسقا دا جەتىستىكتەردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ شتاتتان تىس باس فتيزياتر-دارىگەرى, ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ باسشىسى مالىك ادەنوۆ ايتىپ بەردى.

– قازىر ەلىمىزدە تۋبەركۋلەز ينفەكتسياسىن انىقتاپ, دياگنوستيكالاۋعا مانتۋ سىناماسى, اتر (تۋبەركۋلەز رەكوم­بينانتتى اللەرگەنى بار سىناما), كۆان­تيفەرون سىناعى (IGRA سىناعى) قولدانىلادى. بارلىق وبلىس­تىق فتيزيوپۋلمونولوگيالىق ورتا­لىقتاردا زامانعا ساي جابدىقتارى بار باكتەريولوگيالىق زەرتحانالار جۇمىس ىستەيدى. مۇندا دارىلىك سەزىمتالدىقتىڭ بارلىق سپەكترىن انىقتاۋعا, پاتسيەنتتەرگە ەڭ ءتيىمدى ەمدەۋ ءتاسىلىن تاعايىنداۋعا بولادى. فليۋوروگرافيالىق سكرينينگتەردىڭ تيىمدىلىگى 100 مىڭ تەكسەرىلگەنگە 2,4 جاعدايدى قۇرادى. ەلىمىزدە تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى ەمدەيتىن 455 فتيزياتر كابينەتى, باقىلاناتىن ەم جۇرگىزۋگە ارنالعان 2564 كابينەت جۇمىس ىستەيدى. ەمنىڭ امبۋلاتوريالىق كەزەڭىندە, التى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, 5955 پاتسيەنت بار, ولاردىڭ 37%-ى ەم-دومدى ونلاين رەجىمدە الادى, – دەيدى م.ادەنوۆ.

تۋبەركۋلەزگە شالدىققان ناۋ­قاستارعا ينەكتسيالىق پرەپارات­تاردى قولدانباي ءتيىمدى ەمدەۋ رەجىم­دەرى قولجەتىمدى. قولدانىستاعى نەگىزگى قۇرالداردىڭ ءبىرى – بتسج ۆاكتسي­ناتسياسى. حالىقارالىق ستاندارت­تار مەن مالىمەتتەرگە سايكەس, 5-6 جاس ارالىعىنداعى رەۆاكتسيناتسيا توق­تاتىلدى. بۇگىندە ەكپە تەك بالا تۋعان­نان كەيىن ءبىر مارتە سالىنادى. بىلتىرعى جانە اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى 6 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ 97%-دان استامى بتسج ۆاكتسيناسىن العان. ۆاكتسينانىڭ ارتىقشىلىعى – اۋرۋدىڭ كۇردەلى, كەڭ تارالعان تۇرلەرىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر بالا ناۋقاستانىپ قالسا, وندا اۋرۋ جەڭىلىرەك وتەدى. دارىگەرلەر قازىر تۋبەركۋلەزدى ەمدەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن بارىنشا قولدانادى. سونىڭ ارقاسىندا ەمدەۋ مەرزىمدەرىن 24 ايدان 9-12 ايعا دەيىن قىسقارتۋعا بولادى. تيىمدىلىگى 90%-دان اساتىن ءدارى-دارمەك تۇرلەرىن دە ءجيى قولدانا باستاعان.

– پروفيلاكتيكالىق ەمدەۋگە ەرەك­­­شە نازار اۋدارامىز. ول ادامدا تۋبەركۋ­لەزدىڭ بەلسەندى ءتۇرى, كليني­كالىق كورىنىستەرى بولماعان كەزدە تاعايىن­دالادى. بىراق اعزادا تۋبەركۋلەز ميكرو­باكتەريالارى بولادى. اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن پروفيلاكتيكالىق كۋرستار جۇرگىزىلەدى. زاماناۋي ەمدەۋ رەجىمدەرى بار بولعانى 1-3 ايدا ءتيىمدى پروفيلاكتيكادان وتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جىل سايىن پروفيلاكتيكالىق ەمدەۋدەن ءوتىپ جاتقان ەرەسەكتەردىڭ دە, بالالاردىڭ دا سانى ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ەل تۇرعىندارىن بالالارىن ۆاكتسينالاۋعا, ولاردى تۋبەركۋلەزدەن قورعاۋعا شاقىرامىز, – دەدى م.ادەنوۆ ءسوزىن تۇيىندەپ.

بىلتىر 13 مىڭعا جۋىق ادام پرو­فيلاكتيكالىق ەم العان. ولاردىڭ 56%-ى بالالار. بيىلعى التى ايدا 8 633 ازامات ەمدەلگەن. كەشەندى ءىس-شا­را­­لاردىڭ ارقاسىندا تۋبەركۋلەزدىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ 90%-دان استامى بۇگىندە تولىق ەمدەلىپ جاتىر. ناق قازىر ەل ازاماتتارىنىڭ ساۋىعۋ دەڭگەيى 86,4% قۇرايدى. وسىعان قوسا, تاعى ءبىر ماڭىزدى حاباردى – ەلىمىزدە «پرەتومانيد» اتتى جاڭا پرەپاراتتى قولدانۋعا قاتىستى قاناتقاقتى جوبا باستالىپتى. ونى قولدانعاندا تۋبەركۋلەزدىڭ دارىگە ءتوزىمدى تۇرلەرىن ەمدەۋ نەبارى التى ايعا عانا سوزىلۋى مۇمكىن. بۇل از مەرزىم ءارى الەمدىك دەڭگەيدە تانىلعان تەراپيانىڭ ەڭ ءتيىمدى ادىستەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. دەمەك تاعى ءبىر ونجىلدىقتا ستاتيستيكانى قازىرگىدەن دە جاقسارتىپ, وتاندىق مەديتسيناعا وڭ ناتيجە اكەلۋگە تولىق نەگىز بار.