– قازاقستاندا ءدارى-دارمەك باعاسىن قالىپتاستىرۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋ جاعدايىن قالاي باعالايسىز؟
– ءدارى-دارمەك باعاسىن رەتتەۋ ماسەلەسىندە ناۋقاستار ءۇشىن ەمنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن فارماتسەۆتيكالىق سالانىڭ تۇراقتىلىعى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ اسا ماڭىزدى. ءبىز مەملەكەت تاراپىنان ساپالى ءدارى-دارمەكتەرگە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ۇمتىلىسىن قولدايمىز جانە رەتتەۋشى مەن يندۋستريا اراسىنداعى ديالوگ شەشۋشى ءرول اتقارادى دەپ ەسەپتەيمىز.
بۇعان دەيىن جاريالانعان, اسىرەسە بولشەك ساۋدا سەگمەنتىندە, نارىقتىق مەحانيزمدەرگە بىرتىندەپ كوشۋگە قاتىستى باستامالار كومپانيالار مەن ينۆەستورلارعا ايقىن باعدار بەرىپ كەلدى. ال قازىر بۇل باعىتقا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋى مۇمكىن ۇسىنىستار پايدا بولۋدا. بۇل جاعداي نارىق ويىنشىلارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر.
ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىز مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن ساتىپ الىناتىن پرەپاراتتارعا قاتىستى باعانى رەتتەۋدى قولدايمىز. الايدا, بولشەك ساۋدا نارىعى مۇلدە باسقا قاعيدالارمەن جۇمىس ىستەيدى. كوپتەگەن ەلدەردە بۇل سەگمەنتتە باعالىق رەتتەۋ مۇلدە جوق نەمەسە وتە از, سەبەبى مۇندا باسەكەلەستىك جوعارى, ءونىم اۋقىمى كەڭ.
– جاقىندا كۇشىنە ەنەتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ شەكتى باعالاردى بەكىتۋ تۋرالى بۇيرىعىندا ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي تومەندەيتىنى ايتىلعان. نارىق وكىلدەرى باعا 60-70%-عا دەيىن تۇسەتىنىن العا تارتادى. بۇل جاعداي ءدارى-دارمەك نارىعىنا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟
– الدىمەن بۇل نە سەبەپتەن ورىن العانىنا نازار اۋدارساق. بىزدىڭشە, بۇيرىقتى ازىرلەۋ بارىسىندا بىرقاتار نورماتيۆتىك دالسىزدىكتەر كەتكەن. باعانى ەسەپتەۋدىڭ اشىق ادىستەمەسى جەتكىلىكسىز: باعالار حالىقارالىق سايتتاردان الىنعان بولۋى مۇمكىن, بىراق ولار ناقتى نارىقتىق جاعدايدى ەسكەرمەگەن.
ايتا كەتەيىن, مەملەكەتتىك ساراپتامالىق ۇيىم وكىلەتتى ورگاننىڭ باستاماسى بويىنشا كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدادا ساتىلاتىن دارىلىك زاتتاردىڭ ساۋدا اتاۋلارىنا شەكتى باعالاردى ءوتىنىمسىز وزگەرتۋگە قۇقىلى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءدارى-دارمەك نارىعىندا قولجەتىمدىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا باعا ساياساتىن جەدەل تۇزەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– بۇل جاعداي پاتسيەنتتەرگە قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟
– قىسقا مەرزىمدە باعانىڭ تومەندەۋى جاعىمدى قابىلدانۋى مۇمكىن. دەسە دە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا – جەتكىزىلىمدە ىركىلىستەر, ءونىم تۇرلەرىنىڭ ازايۋى, جاڭا پرەپاراتتاردى تىركەۋ مەرزىمدەرىنىڭ ۇزارىپ كەتۋى سياقتى ماسەلەلەر تۋىنداۋى ىقتيمال.
حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, مولدوۆادا اكىمشىلىك جولمەن باعانى تومەندەتكەننەن كەيىن نارىقتان دارىلىك زاتتاردىڭ جارتىسى جوعالىپ كەتكەن. ال رۋمىنيادا – شامامەن 2000 اتاۋلى پرەپاراتتار نارىقتان كەتكەن.
پرەپاراتتاردىڭ جوعالۋى – مىڭداعان پاتسيەنت ەمسىز قالادى دەگەن ءسوز. وكىنىشكە قاراي, ەڭ اۋىر سوققى – سوزىلمالى اۋرۋلارى بار, سيرەك دياگنوز قويىلعان پاتسيەنتتەرگە جانە يننوۆاتسيالىق پرەپاراتتارعا قولجەتىمدىلىگى شەكتەۋلى وڭىرلەردەگى تۇرعىندارعا تيەدى.
– بۇيرىق قازىرگى رەداكتسيادا كۇشىنە ەنسە, فارماتسەۆتيكالىق نارىقتا نە بولۋى مۇمكىن؟
– بۇل جاعداي تاپشىلىققا, ءونىم تۇرلەرىنىڭ ازايۋىنا جانە زاڭدى نارىق ويىنشىلارىنىڭ كەتۋىنە اكەپ سوعۋى مۇمكىن. اسىرەسە, يننوۆاتسيالىق جانە ومىرلىك ماڭىزدى دارىلەردى جەتكىزۋگە قاۋىپ تونەدى. حالىقارالىق كومپانيالار ءوندىرىستى جەرگىلىكتەندىرۋدەن جانە ەلگە ينۆەستيتسيا قۇيۋدان باس تارتۋى مۇمكىن, سەبەبى «ويىن ەرەجەلەرى» بىرجاقتى وزگەرىپ جاتىر.
ناتيجەسىندە پاتسيەنتتەر قاجەتتى پرەپاراتتى شەتەلدەن ىزدەۋگە ءماجبۇر بولادى, ال بۇل — باعانىڭ قىمباتتىعى مەن دەنساۋلىققا تونەتىن قاۋىپتەرگە ۇرىندىرادى.
باعانىڭ قولجەتىمدىلىگى ماڭىزدى, بىراق تەراپيانىڭ ساپاسى, قاۋىپسىزدىگى جانە تۇراقتىلىعى دا سونشالىقتى ماڭىزدى.
ايتا كەتەيىن, «گەدەون ريحتەر قازاقستان» كومپانياسى باعا بەلگىلەۋ تۇرعىسىندا سالماقتى ۇستانىمدا جانە ءبىز بولشەك نارىقتاعى رەتسەپتىمەن بوساتىلاتىن پرەپاراتتار باعاسىن ينفلياتسيا دەڭگەيىنەن ارتىق نەگىزسىز نەمەسە قاجەتتىلىكسىز كوتەرگەن ەمەسپىز.
– بۇل جاعدايدان پاتسيەنتتەر مەن بيزنەسكە زيان كەلتىرمەي قالاي شىعۋعا بولادى؟
– بۇل ءۇشىن تەرەڭ تالداۋعا نەگىزدەلگەن, سالماقتى جانە ۇيلەسىمدى ارەكەتتەر قاجەت. رەتتەۋشى ورگان مەن فارماتسەۆتيكالىق سالانىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى اسا ماڭىزدى. ءبىز بۇيرىقتى ىسكە اسىرۋدى ۋاقىتشا توقتاتىپ, ونىڭ نارىققا ىقپالىن تاۋەلسىز ەكونوميكالىق ساراپتاما ارقىلى باعالاۋدى ۇسىنامىز. وسى تالداۋدىڭ نەگىزىندە تاپشىلىق پەن پرەپاراتتاردىڭ نارىقتان كەتۋ قاۋپىن بولدىرماۋ ماقساتىندا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋى ءتيىس.
سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ, مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ, جەتەكشى فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالاردىڭ, سالالىق قاۋىمداستىقتاردىڭ جانە تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس توبىن قۇرۋ قاجەت. بۇل توپ نارىقتى تۇراقتاندىرۋ مەن ۇزاقمەرزىمدى دامىتۋدىڭ جول كارتاسىن ازىرلەي الادى.
– كومپانياڭىزدىڭ قازاقستانداعى الداعى جوسپارلارى قانداي؟
– قازاقستان – ءبىز ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار نارىق. ءبىز مۇندا 30 جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەمىز, ءبىزدىڭ پرەپاراتتارىمىز دارىگەرلەر مەن پاتسيەنتتەرگە جاقسى تانىس. ءبىز جەرگىلىكتى ارىپتەستىككە, ءبىلىم بەرۋ جانە الەۋمەتتىك جوبالارعا, قايىرىمدىلىق باستامالارعا بەلسەندى تۇردە ينۆەستيتسيا قۇيىپ كەلەمىز.
پاندەميا كەزىندە ۆەنگرياداعى قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن ءوجج اپپاراتىنداعى پاتسيەنتتەرگە قاجەتتى ومىرلىك ماڭىزدى پرەپاراتتاردى تەگىن جەتكىزدىك. «جۇرەكتەن جۇرەككە» جوباسى اياسىندا جەتىم بالالارعا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانە ونكولوگيالىق اۋرۋلارى بار بالالارعا كومەك كورسەتىلدى. 2024 جىلى كومپانيا قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرلەرىندە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتتى. مۇنداي جوبالارىمىز كوپ.
ءبىز ەلىمىزدەگى فارماتسەۆتيكالىق سالانىڭ ودان ءارى دامۋىنا شىن نيەتپەن مۇددەلىمىز. سونىمەن قاتار تۇراقتى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن بىزگە مەملەكەت تاراپىنان سالانىڭ جۇمىس ىستەۋ تەتىكتەرىن ەسكەرەتىن جانە بولجامدىلىقتى ساقتايتىن ساياسات قاجەت. ءبىز بارلىق تاراپتىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىن ءتيىمدى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن بىرلەسىپ قۇرۋعا ءۇمىتتىمىز.
