- نەگە تەڭگە باعامى وزگەرۋدە؟ بۇعان كىم اسەر ەتەدى - نارىق, مەملەكەت نەمەسە ۇلتتىق بانك؟ - دەگەن سۇراقتارعا ۇلتتىق بانك باسشىسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ الەۋمەتتىك جەلىدە جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەڭگە باعامنىڭ تۇراقتىلىعى بۇكىل ەكونوميكانىڭ دەنساۋلىعى مەن تەڭگەرىمىنە تىكەلەي بايلانىستى. قازىر تەڭگە باعامى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ ىقپالىمەن ۆاليۋتا نارىعىندا قالىپتاسادى, سونداي-اق ەكونوميكاداعى نارىقتىق ۇدەرىستەردىڭ, ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلاردىڭ كورىنىسى بولىپ تابىلادى.
ساراپشىلار اراسىندا ينتەرۆەنتسيانىڭ تيىمدىگىلىگىنە كۇمان كەلتىرەتىندەردىڭ قاتارى تىم كوبەيىپ كەتتى. ولار بۇل ساياسات ءوزىن -ءوزى اقتاماعانىن, اقتامايتىنىن ايتادى. تەوريا بويىنشا ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا – اقشا-نەسيە قۇرالدارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ اسەرى قىسقا مەرزىمدە, دەنە قىزۋىن ۋاقىتشا باساتىن اسپيريندىك اسەر ەتۋى مۇمكىن. بىراق ول قايتادان ورنىنا كەلەدى. سەبەپ كوپ. ءبىزدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتامىز الەمدىك ەكونوميكاعا ىقپال ەتىپ وتىرعان دامىعان ەلدەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىمەن تىرەسە المايدى. الەمنىڭ تاڭدايىن قاقتىرىپ وتىرعان عىلىمي سىيىمدىلىعى جوعارى تاۋارىمىز تاعى جوق.
قارجىگەر ءىلياس يساەۆتىڭ ايتۋىنشا, ينتەرۆەنتسيا كەزىندە ۇلتتىق بانكتىڭ تابىس تابۋ, پايداعا كەنەلۋ مۇمكىندىگى تۋرالى پىكىر ءارتۇردى. مىسالى, قاجەت كەزدە دوللاردىڭ مول قورىن اينالىمعا قىمبات باعاعا ساتىپ, ارزان باعاعا كەرى ساتىپ الۋى دەگەن دە پىكىر بار. مۇنى ۆاليۋتالىق الىپساتارلىق دەيمىز. «ۇلتتىق بانكتىڭ مۇنداي قادامعا بارۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارمايمىز عوي» دەگەن پىكىر بار. ەگەر ۇلتتىق بانك اقشا ماسساسىن ستەريليزاتسيا جولىمەن تازالاعىسى, ازايتقىسى كەلسە, جاساعىسى كەلسە, وسىنداي قادامدارعا بارۋى مۇمكىن. بۇل دا الەمدىك تاجىريبە. ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا بۇل ءتاسىل دە تەڭگە باعامىنىڭ تۇراقتالۋىنا اسەر ەتە المايدى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن ينتەرۆەنتسيالىق ساياساتقا دەن قويىپ كەلگەن ۇب توراعاسى بۇل سۇراققا تولىققاندى جاۋاپ بەرمەسە دە ونىڭ ناتيجەسىنىڭ ءالسىز بولىپ قالا بەرەتىنىن مەڭزەدى. ۆاليۋتالىق باعامدى مەملەكەت بەلگىلەگەن كەزدە بۇل كۇرت, اكىمشىلىك جانە ءبىر ساتتىك دەۆالۆاتسياعا اكەلدى».
ودان كەيىن سۇلەيمەنوۆ «باعام نەگە قىسىم استىندا» دەگەن تۇسىنىكتەمەگە كوشتى.
«ەكونوميكاعا فيسكالدىق قۇيۋ كولەمى وسۋدە, اقشا ماسساسىنىڭ كولەمى ءبىر جىل ىشىندە 18% -عا ءوستى. ءجىو مەن تاۋارلار ءوندىرىسى اقشا اگرەگاتتارىنىڭ وسۋىنە ۇلگەرمەيدى. ەگەر ەكونوميكاعا قۇيۋ كولەمى ىشكى وندىرىسكە قاراعاندا جىلدام وسسە, بۇل يمپورتتىڭ وسۋىنە اكەلەدى. بيىل ينفراقۇرىلىمدىق جانە الەۋمەتتىك جوبالارعا ايتارلىقتاي شىعىندار قاراستىرىلعان. ناتيجەسىندە ءىرى كەلىسىمشارتتار جاسالادى جانە قاراجاتتى يگەرۋ ءۇشىن يمپورتتىق جابدىقتاردى, تەحنيكانى, جيناقتاۋىشتاردى ساتىپ الۋ جۇرگىزىلەدى. بۇل شەتەل ۆاليۋتاسىنا دەگەن جوعارى سۇرانىستى قالىپتاستىرادى, بۇل تەڭگە باعامىنا قىسىم كورسەتەدى» دەيدى ۇلتتىق بانك باسشىسى.
سۇلەيمەنوۆ «ۋاقىت وتە كەلە وتاندىق تاۋار ءوندىرىسى اقشا ماسساسىن قۋىپ جەتەدى» دەپ ۇمىتتەنەدى.
- قازىرگى تاڭدا نەگىزگى فاكتورلار باعام دەڭگەيىنىڭ جەتە باعالانباعاندىعىن كورسەتەدى. ءبىز الىپساتارلىق بەلسەندىلىكتى بايقامايمىز - جاعداي تۇراقتى جانە باقىلاناتىن. بۇگىنگى كۇنى باعامعا نەگىزگى قىسىمدى نارىقتىق فاكتورلار قالىپتاستىرادى: بيۋدجەت قاراجاتىن بەلسەندى يگەرۋ, يمپورتتىق ساتىپ الۋلاردىڭ ءوسۋى, سونداي-اق ديۆيدەندتەردىڭ ماۋسىمدىق تولەمدەرى مەن تۋريستىك سۇرانىس, - دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق بانك باسشىسى.
ينتەرۆەنتسيا قاجەتتىلىگى تۋرالى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ بىلاي دەپ جازدى: "بىرەۋلەر بىزگە ينتەرۆەنتسيا جاساپ, باعامدى تۇراقتاندىرۋ كەرەك دەيدى. ەگەر باعام الىپساتارلىق فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن قۇبىلمالى جانە تۇراقسىز بولسا, وندا شىندىق بار. ەگەر باعام نارىقتىق نەمەسە ىرگەلى فاكتورلاردىڭ ىقپالىمەن جوعارى نەمەسە تومەن قوزعالسا, ينتەرۆەنتسيا كومەكتەسپەيدى, تەك زيان كەلتىرەدى. اقتالماعان ينتەرۆەنتسيالار تۇتاستاي ەكونوميكاعا ەمەس, الىپساتارلاردىڭ قولىنا تۇسە الاتىنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. ءبىز ۇلتتىق رەزەرۆتەردى اقىلمەن پايدالانۋىمىز كەرەك ". سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك «كۇرت قۇبىلمالىلىق پەن الىپساتارلىق وپەراتسيالار جاعدايىندا جەدەل ارەكەت ەتۋگە» دايىن, دەپ سەندىردى سۇلەيمەنوۆ.
