بۇگىندە قۇرىلىس سالاسى ەكونوميكانىڭ ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە مەملەكەتىمىزدىڭ قۋات الۋىنا وراسان زور ۇلەس قوسىپ وتىر. الايدا قۇرىلىس جوبالارىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ – تەك قارجى مەن ماتەريالدىق بازاعا ەمەس, جوبالاردى باسقارۋ مادەنيەتىنە, ەكونوميكالىق, ۇيىمدىق-قۇقىقتىق تەتىكتەردىڭ جەتىلدىرىلۋىنە دە تىكەلەي بايلانىستى. وكىنىشكە قاراي, وسى جۇيەدەگى ولقىلىقتار قۇرىلىس سالاسىنداعى باسقارۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە تۇركى بولىپ كەلەدى.
قازىرگى تاڭدا قالا قۇرىلىسى مەن قۇرىلىس قىزمەتى بىرنەشە وقشاۋ نورماتيۆتىك اكتىلەرمەن رەتتەلەدى. اتاپ ايتقاندا, «ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى» زاڭ, تەحنيكالىق رەگلامەنتتەر, قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرەجەلەرى, ستاندارتتار, ۇكىمەت قاۋلىلارى مەن ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ اكتىلەرى بار. الايدا وسى زاڭنامالىق كەڭىستىكتەگى اركەلكىلىك, بىرىزدىلىكتىڭ جوقتىعى سالانىڭ جۇيەلى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى قۇرىلىس نورمالارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىق سايكەس كەلمەيدى. ال جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى مەن قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ زاڭ تالاپتارىن ساقتاماۋى – ءجيى كەزدەسەتىن جايت.
وسى قاجەتتىلىكتى ەسكەرە وتىرىپ, 2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرىلىس كودەكسىن ازىرلەۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. سودان بەرى كودەكس جوباسىن قالىپتاستىرۋ مەن پىسىقتاۋ ماقساتىندا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. كودەكس تەك ءبىر سالانىڭ ەمەس, تۇتاس ۇلتتىق ينفراقۇرىلىم مەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ بولاشاعىنا جاۋاپ بەرەتىن قۇجات رەتىندە باعالاندى.
جوبا ماجىلىسكە العاش تۇسكەن كەزدە ونىڭ مازمۇنى ءالى دە ءپىسىپ-جەتىلمەگەن, تولىققاندى جۇيەلىك قۇجات دەڭگەيىنە جەتپەگەن ەدى. قۇقىقتىق ولقىلىقتار, قايشىلىقتى نورمالار, شالا تۇجىرىمدار كوپ بولدى. دەگەنمەن ءماجىلىس قابىرعاسىندا تۇيتكىلدەرمەن بەتپە-بەت كەلگەندە ۇلكەن جۇمىس باستالدى. جۇمىس توپتارىندا دەپۋتاتتار مەن ماماندار, ساراپشىلار مەن قوعام وكىلدەرى ناقتى ۇسىنىستارىن ءبىلدىرىپ, جوباعا ومىرمەن ۇندەس مازمۇن قوسا ءتۇستى.
قۇرىلىس زاڭناماسىن بىرىكتىرۋ مەن جۇيەلەۋ ارقىلى جۇزەگە اساتىن كوديفيكاتسيا بۇگىنگى تاڭدا ۋشىعىپ تۇرعان مىناداي تۇيتكىلدەردىڭ شەشىمىن تابۋعا نەگىز بولا الادى: ساپاسىز قۇرىلىس جۇمىستارى; بىرىڭعاي جوسپارلاۋدىڭ بولماۋى; جول قوزعالىسى ەرەجەلەرى مەن باس جوسپارعا سايكەس كەلمەيتىن زاڭسىز نىسانداردىڭ سالىنۋى; رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىنىڭ زاڭسىز جۇرگىزىلۋى; جەر تەلىمدەرىنىڭ ماقساتسىز پايدالانىلۋى; ينفراقۇرىلىم قۋاتتارىنىڭ تاپشىلىعى مەن قولدانىستاعى جەلىلەردىڭ شامادان تىس جۇكتەلۋى; قىسقامەرزىمدى پايدا كوزدەيتىن فيرمالاردىڭ نارىققا كەدەرگىسىز ەنۋى; حاوتيكالىق قۇرىلىس پەن جاسىل ايماقتاردىڭ جويىلۋى; قالالاردىڭ تاريحي كەلبەتىن بۇزۋ; زاڭنامالىق ەرەجەلەردىڭ تۇسىنىكسىزدىگى مەن كوپتىگى; باقىلاۋدىڭ السىزدىگى مەن جاۋاپسىزدىق.
ماسەلەن, جوبالىق قۇجاتتامانى ساراپتاۋ مەن قۇرىلىس بارىسىن باقىلاۋ جۇيەسى زامان تالابىنا ساي ەمەس. قۇجاتتارعا ءۇستىرت كوزقاراس, تەحنيكالىق قاداعالاۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, اكىمشىلىك راسىمدەردىڭ اشىقتىعىنىڭ بولماۋى قۇرىلىس ساپاسىنا كەرى اسەر ەتىپ جاتىر. بۇعان قوسا جوبالاۋشى, مەردىگەر, تەحنيكالىق قاداعالاۋشى سىندى قاتىسۋشىلار اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ناقتى بولىنبەۋى دە ماسەلەنى كۇردەلەندىرە ءتۇستى.
وسى تۇيتكىلدەردىڭ شەشىمى رەتىندە ازىرلەنىپ وتىرعان قۇرىلىس كودەكسى قۇرىلىس سالاسىنىڭ زاڭنامالىق تۇعىرىن بەكىتەتىن جۇيەلى, ىرگەلى قۇجات بولۋعا ءتيىس. كودەكس نورمالاردى ءبىر ارناعا توعىستىرىپ قانا قويماي, سالانىڭ اشىق, ءادىل جانە بارلىق تاراپقا ورتاق جۇمىس ەرەجەلەرىن قالىپتاستىرادى.
بۇل كودەكستە زاڭنامانى جۇيەلەۋ, قايتالاناتىن جانە ءوزارا قايشى كەلەتىن نورمالاردى جويۋ, قۇرىلىستى باسقارۋدا تسيفرلىق تەتىكتەردى ەنگىزۋ, سالا قاتىسۋشىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, قاۋىپسىزدىك پەن ەنەرگيا تيىمدىلىگىنىڭ وزىق ستاندارتتارىن زاڭ جۇزىندە بەكىتۋ ماقساتى باستى ورىنعا قويىلعان.
كودەكس قۇرىلىس وبەكتىسىنىڭ بۇكىل ومىرلىك تسيكلىن قامتيدى. ياعني باستاپقى قۇجاتتامانى ازىرلەۋدەن باستاپ جوبالاۋ, قۇرىلىس جۇرگىزۋ, پايدالانۋعا بەرۋ جانە ءتىپتى ونى بۇزۋ كەزەڭىنە دەيىنگى بارلىق ءراسىم قامتىلادى. اكىمشىلىك راسىمدەر بىرىڭعاي تسيفرلىق كەڭىستىك اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتىپ, مەرزىمدەردى قىسقارتىپ, راسىمدەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
سالاداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ناقتى ءبولۋ – كودەكستىڭ باستى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى. جاڭا جۇيە اياسىندا جوبالاۋشى جوبانىڭ دۇرىستىعىنا, مەردىگەر ورىندالعان جۇمىستىڭ ساپاسىنا, تەحنيكالىق قاداعالاۋشى باقىلاۋدىڭ دۇرىستىعىنا دەربەس جاۋاپ بەرەدى.
سونىمەن قاتار كودەكستە تەحنيكالىق رەتتەۋ ماسەلەسىنە دە جاڭاشا كوزقاراس ۇسىنىلعان. قاۋىپسىزدىكتىڭ مىندەتتى تالاپتارىمەن قاتار, تيىمدىلىگى دالەلدەنگەن جاعدايدا بالامالى جوبالىق شەشىمدەر مەن زاماناۋي ماتەريالداردى قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. بۇل «جاسىل قۇرىلىس» پەن ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى جانە ەكولوگيالىق شەشىمدەردى ەنگىزۋگە جول اشادى.
سەيسميكالىق قاۋىپ ايماقتارىندا زاماناۋي وقشاۋلاعىش جۇيەلەر مەن ينجەنەرلىك شەشىمدەردى قولدانۋ ارقىلى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىك قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇگىندە قازاقستان اۋماعىنىڭ ۇشتەن ءبىرى سەيسميكالىق تۇرعىدان قاۋىپتى ايماققا جاتادى.
سالانى تسيفرلاندىرۋ كودەكس جوباسىندا ايرىقشا ماڭىزعا يە بولماق. جوبالاۋعا دەيىنگى دايىندىقتان باستاپ پايدالانۋعا بەرۋگە دەيىنگى بارلىق ۇدەرىس تسيفرلىق كەڭىستىك ارقىلى قاداعالانادى. قۇرىلىس بارىسىندا تەحنيكالىق قاداعالاۋ, اۆتورلىق باقىلاۋ, قابىلداۋ اكتىلەرى جانە ورىندالعان جۇمىستار بويىنشا تولەم سەكىلدى كەزەڭدەر ونلاين تۇردە باقىلانادى. سونىمەن قاتار وسى پلاتفورمادا قۇرىلىس سالاسىنداعى مامانداردى سەرتيفيكاتتاۋ جانە ولاردى تىركەۋ راسىمدەرى دە اۆتوماتتاندىرىلماق.
جوبالاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قۇرىلىس وبەكتىلەرىن اقپاراتتىق مودەلدەۋ – BIM تەحنولوگياسى مىندەتتى تۇردە قولدانىلادى. ياعني جوبالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ قانا قويماي, قۇرىلىس بارىسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
قالالاردى دامىتۋدا دا جاڭاشا ءتاسىل ەنگىزىلەدى. باس جوسپارلار مەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوبالارىنىڭ تالاپتارى كۇشەيتىلەدى. ەندى كەز كەلگەن قۇرىلىس باستاماسى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ مۇمكىندىكتەرىنە, كولىك جۇيەسىنە, حالىق تىعىزدىعىنا جانە جاسىل ايماقتاردىڭ ساقتالۋىنا قاراي جوسپارلانادى. مۇنداي جاڭاشا كوزقاراس قالالاردىڭ جۇيەسىز وسۋىنە جول بەرمەي, ۇيلەسىمدى جانە ورنىقتى دامۋىنا نەگىز بولادى.
قىسقاسى, قۇرىلىس كودەكسى سالالىق زاڭنامانى جۇيەلەۋ قۇرالى عانا ەمەس, ساپاعا, قاۋىپسىزدىككە, تسيفرلىق تيىمدىلىككە نەگىزدەلگەن باسقارۋدىڭ جاڭا فيلوسوفياسىن ۇسىنادى. ۋربانيزاتسيا, حالىق سانىنىڭ ءوسۋى جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ارتۋى جاعدايىندا بۇل قۇجات – ەلىمىزدىڭ ساۋلەتتىك كەلبەتىن ايقىندايتىن, زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىراتىن جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارىن جاقسارتاتىن ماڭىزدى تەتىككە اينالادى.
ماجىلىستەگى جۇمىس توپتارىنىڭ جۇمىسى ادەتتەگى فورمالدىلىقپەن شەكتەلىپ قالعان جوق. ءار ۇسىنىس, ءار پىكىر كەڭىنەن تالقىلاندى, ناقتى مىسالدارمەن نەگىزدەلدى. قۇرىلىس سالاسىنداعى ناقتى پروبلەمالارعا قانىق دەپۋتاتتار ءار ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ, بىرقاتار ماڭىزدى تۇزەتۋ ەنگىزدى.
ەندىگى كەزەكتە جۇمىس توپتارىنىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت – قۇرىلىس كودەكسىن مەيلىنشە تولىقتىرىپ, سالاداعى ناقتى قاجەتتىلىكتەر مەن قوعام سۇرانىسىنا بەيىمدەۋ. وسىلايشا, قۇجاتتىڭ ءار تارماعى ناقتى ىستە ىسكە اساتىن, ءتيىمدى شەشىمدەردىڭ نەگىزىنە اينالماق.
مارحابات جايىمبەتوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
