سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
كۇنى كەشە ءارتۇرلى تالداۋ اگەنتتىگى الەمدەگى بارلىق جۇمىس ورنىنىڭ 40 پايىزى اۆتوماتتاندىرۋ مەن جاساندى زەردەنىڭ ىقپالىندا بولاتىنىن بولجادى. ونىڭ قاتارىندا جۇمىس ورىندارىنىڭ كوپتىگى ەسكەرىلگەن دامىعان ەلدەردە بۇل دەڭگەي 60 پايىزعا جەتىپ, تابىسى تومەن جانە اگرارلىق سەكتورى باسىم دامۋشى مەملەكەتتەردە اۆتوماتتاندىرۋ جۇمىس ورىندارىنىڭ شامامەن 26 پايىزىنا اسەر ەتەدى دەلىنگەن. بىراق قازىرگى گەنەراتيۆتى نەيروجەلىلەرگە نەگىزدەلگەن جاڭا قۇرالداردىڭ قۋاتى بۇل باعالاۋعا ءوز تۇزەتۋىن ەنگىزىپ ۇلگەردى. بۇرىنعىداي ادامنىڭ قاتىسۋىن قاجەت ەتپەي, جىلىستاپ جي-ءدىڭ ەنشىسىنە وتكەن فۋنكتسيالاردىڭ قاتارى تولىعىپ كەلەدى.
كۇندەلىكتى قايتالاناتىن نەمەسە وڭاي راسىمدەلەتىن جۇمىستاردىڭ ەداۋىر بولىگىن جي ەش بوگەلىسسىز اتقارادى. ارينە, بۇل ءبىزدى تەحنولوگيالىق جۇمىسسىزدىق پەن قۇلدىراۋ كۇتىپ تۇر دەگەندى بىلدىرمەيدى. بۇرىنعى تەحنولوگيالىق توڭكەرىستەر دە (مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋدان باستاپ كەڭسەلەردى كومپيۋتەرلەندىرۋگە دەيىن) كەيبىر جۇمىس ورىندارىنىڭ جوعالۋىنا جانە باسقالارىنىڭ قۇرىلۋىنا اكەلگەنى بەلگىلى. دەسەك تە جي جاعدايىنداعى وزگەرىستەردىڭ اۋقىمى مەن جىلدامدىعى بۇرىن-سوڭدى بولماعان.
جىل سايىن جۇمىستى ايتارلىقتاي وڭتايلاندىراتىن, قىزمەتكەرلەردى كۇندەلىكتى تاپسىرمالاردان بوساتىپ, ودان دا ماڭىزدى جانە شىعارماشىلىق جوبالارعا نازار اۋدارۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا قۇرالدار پايدا بولىپ جاتىر. الايدا ايقىن ارتىقشىلىقتارعا قاراماستان, بۇل وزگەرىستەردىڭ بەلگىلى ءبىر تاۋەكەلدەرى بار. كوپتەگەن كاسىپ قازىردىڭ وزىندە كەلمەسكە كەتسە, كەيبىرەۋلەرىمەن الداعى ونجىلدىقتاردا قوش ايتىسۋىمىز مۇمكىن. جي قۇرالدارىنىڭ دامۋى بايلانىس ورتالىقتارى وپەراتورلارىنىڭ, كاسسيرلەردىڭ, جۇرگىزۋشىلەردىڭ جانە باسقا دا مامانداردىڭ سانىنىڭ ازايۋىنا اكەلگەن ءۇردىس بىرنەشە جىلدان بەرى بايقالىپ كەلەدى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ (حۆق) سوڭعى مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ادامدى جۇمىستان بوساتاتىن ماماندىقتار قاتارى اناعۇرلىم كوپ. چات-بوتتار قازىردىڭ وزىندە «سۋىق قوڭىراۋلار» شالىپ, سويلەۋدى بەيىمدەۋ ءۇشىن كليەنتتىڭ داۋىستىق رەاكتسياسىن تاني الادى. ءۇزىلىسسىز, تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋ ولاردى ءتىرى وپەراتورلارمەن سالىستىرعاندا تيىمدىرەك ەتەدى. دەمەك تەلەماركەتولوگتەر ءۇشىن تاۋەكەل ءىس جۇزىندە ەڭ جوعارى. ال كوپتەگەن كومپانيا بايلانىس ورتالىقتارىن تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلعان شەشىمدەرگە اۋىستىرادى. داۋىستاعى ەموتسيالاردى تانۋدى جانە وڭتايلاندىرىلعان قارىم-قاتىناس ستسەناريلەرىن ۇسىنۋدى مەڭگەرگەن داۋىستىق بوتتار مەن نەيروجەلىلەر الدەقاشان ءتىرى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ ورنىن باسقان. الايدا بۇگىندە كۇردەلى ينتەللەكتۋالدى قىزمەتپەن بايلانىستى ماماندىقتارعا دا قاۋىپ ءتونىپ تۇر.
مىسالى, بۋحگالتەرلەر مەن اۋديتورلاردىڭ كەشەندى تالداۋى مەن شەشىم قابىلداۋىندا ادام فاكتورى ءالى دە ماڭىزدى, بىراق قولمەن جۇمىس ىستەۋ كولەمى ايتارلىقتاي ازايعان. بۋحگالتەرلىك ەسەپ پەن سالىقتىق ەسەپ ايىرىسۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋ بۋحگالتەرلەر مەن سالىق كەڭەسشىلەرىنە سۇرانىستى ايتارلىقتاي تومەندەتىپ وتىر. كلەرك, كەڭسە قىزمەتكەرلەرى, بۋحگالتەرلەردىڭ كومەكشىلەرى نەگىزىنەن قۇجاتتارمەن, مالىمەتتەر بازاسىمەن جانە قارجىلىق ەسەپتەۋمەن جۇمىس ىستەيدى. الگوريتمدەر مەن مامانداندىرىلعان باعدارلامالار دەرەكتەردى ەنگىزۋدى, فايلداردى سۇرىپتاۋدى جانە ءتىپتى ادامنىڭ ەڭ از قاتىسۋىمەن سوڭعى ەسەپتىلىكتى قالىپتاستىرۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا قابىلەتتى.
جي بۇگىندە قىسقا ماتىندەردى, ءونىم سيپاتتامالارىن, جاڭالىقتاردى, ءتىپتى عىلىمي شولۋلاردى ويداعىداي جازىپ شىعادى. ەگەر ينتەرنەت-دۇكەن ءۇشىن بىردەي سيپاتتامالار سياقتى كۇندەلىكتى مازمۇن تۋرالى ايتساق, جي ونى تەزىرەك جانە ارزانىراق ەتەدى. ال كوپيرايتەردىڭ سۇرانىسقا يە بولۋى ءۇشىن شىعارماشىلىق تۇرعىدا ىزدەنۋىنە تۋرا كەلەدى. سول سەكىلدى ونلاين-بانكينگ, ەلەكتروندى اۋدارىمدار, ءموبيلدى قوسىمشالار جانە فينتەح-سەرۆيستەر ءداستۇرلى بانك بولىمشەلەرىنە دەگەن قاجەتتىلىكتى ازايتا وتىرىپ, جەتەكشى ورىنعا يە بولدى. بۇرىن كاسسيرلەر جاساعان كوپتەگەن وپەراتسيا ەندى قوسىمشا مۇمكىندىكتەرى بار قولدانبالار مەن بانكوماتتار ارقىلى وڭاي ورىندالادى. پوشتا سالاسىندا دا ادامنىڭ ەڭبەگىنە سۇرانىس جىل ساناپ قىسقارىپ كەلەدى. ەلەكتروندىق حاتتار مەن مەسسەندجەرلەردىڭ تارالۋى قاعاز پوشتانىڭ كولەمىن ازايتادى, ال سالەمدەمەلەردى تەز جەتكىزۋ ءۇشىن دروندار مەن لوگيستيكالىق روبوتتار كوبىرەك قولدانىلادى. فارماتسەۆتەرگە كەلسەك, جي ناۋقاستىڭ مەديتسينالىق دەرەكتەرىن تالداپ, ءدارى-دارمەك بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بەرۋدى دە مەڭگەرىپ العان. ءدارىحانا بيزنەسىندە كوپتەگەن ۇدەرىس, سونىڭ ىشىندە قويما ەسەبى, ساتۋ جانە كەڭەس بەرۋ الگوريتمدەرگە تاپسىرىلۋى مۇمكىن.
اۆتوماتتاندىرۋدىڭ ورتاشا تاۋەكەلى جي فۋنكتسيالاردىڭ ەداۋىر بولىگىن الماستىرسا دا, ادامدى ءالى تولىق ىعىستىرا المايتىن ماماندىقتارمەن بايلانىستى. زاماناۋي جۇيەلەر جەلىلىك ترافيكتەگى اۋىتقۋلاردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتاپ, وسال تۇستاردى ىزدەۋگە, ءتىپتى كيبەرشابۋىلدارعا جاۋاپ بەرۋگە بەيىمدى. دەگەنمەن بۇل جەردە ادامنىڭ ءرولىن تولىق جوققا شىعارۋ مۇمكىن ەمەس. كوپتەگەن شابۋىل شىعارماشىلىق تەرگەۋدى, زيانكەستەردىڭ پسيحولوگياسىن زەرتتەۋدى جانە كۇتپەگەن جاعدايلارعا دايىن بولۋدى تالاپ ەتەتىندىكتەن, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماماندارىنا قاجەتتىلىك ورتايمايدى. سول سەكىلدى جاساندى ينتەللەكت قازىردىڭ وزىندە قۇجاتتاردى تالداپ, كەلىسىمشارتتاردىڭ باستاپقى نۇسقالارىن دايىنداي الادى. بىراق سوت تاجىريبەسىندە سوڭعى شەشىم ادامي باعالاۋدى, ونىڭ ىشىندە مورالدىق-ەتيكالىق كومپونەنتتى قاجەت ەتەدى. ياعني قۇقىقتانۋدى تولىق اۆتوماتتاندىرۋ كەزەڭى ءالى الىستا.
مەديتسينالىق الگوريتمدەر كوبىنە اۋرۋلاردى ەرتەرەك, ءتىپتى ادامدارعا قاراعاندا دالىرەك انىقتايدى. ايتسە دە دارىگەر ناۋقاستىڭ جاعدايىن جان-جاقتى باعالايتىن, ونىمەن بايلانىساتىن, ەمدەۋ حاتتاماسىن تاڭداپ, ونىڭ سالدارى ءۇشىن جاۋاپ بەرەتىن تۇلعا بولىپ قالا بەرەدى. سونداي-اق گەنەراتيۆتى تىلدىك مودەلدەر كودتىڭ ۇزىندىلەرىن جازىپ, ونى تەكسەرە الادى, الگوريتمدىك شەشىمدەردى ۇسىنادى. بىراق جاقىن ارادا ازىرلەۋشىلەردى تولىعىمەن اۋىستىرۋ شىندىققا سايكەس كەلمەيدى, ويتكەنى كۇردەلى جوبالار شىعارماشىلىقتى, ابستراكتىلى ويلاۋدى جانە كليەنتتەرمەن, ارىپتەستەرمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتى قاجەت ەتەدى. جي جاڭالىقتاردى, ەسەپتەردى ازىرلەپ, وقىعاندى قايتا ايتىپ بەرە الادى. بىراق جۋرناليستىك زەرتتەۋلەر, بىرەگەي رەپورتاجدار مەن ساراپتامالىق ماقالالار ءمان-ماعىنانى باعالايتىن, دەرەككوزدەرمەن بايلانىسىپ, ناقتى فاكتىلەردى جينايتىن ءتىرى ادامنىڭ شەبەرلىگىنسىز تۋىنداماسى انىق. قازىردە سىزبالاردى, ەسەپتەۋلەردى جانە ديزايندى جاساۋعا كومەكتەسەتىن نەيروجەلىلەر بار, بىراق ولار ادەتتە جۇمىستىڭ كۇندەلىكتى بولىگىن جەڭىلدەتەدى. شىنىمەن بىرەگەي جانە سايكەس كەلەتىن جوبانى جاساۋ ءۇشىن ساۋلەتشىلەر مەن ديزاينەرلەردىڭ تاجىريبەسى مەن كوركەمدىك كوزقاراسى ءالى دە قاجەت. سونداي-اق اۆتوماتتاندىرىلعان الگوريتمدەر ۇلكەن كولەمدەگى دەرەكتەردى جيناۋعا, تازالاۋعا جانە وڭدەۋگە, زاڭدىلىقتاردى تابۋعا, ءتىپتى باستاپقى گيپوتەزالاردى تۇجىرىمداۋعا قابىلەتتى. الايدا جوعارى دەڭگەيلى ساراپتاما, ناتيجەلەردى ءتۇسىندىرۋ جانە ىسكەري شەشىمدەر قابىلداۋ ءالى دە ادامنىڭ قاتىسۋىن تالاپ ەتەدى. مەديتسينالىق زەرتحاناشىعا كەلسەك, زاماناۋي زەرتحانالار سىناقتاردى ادامعا قاراعاندا تەزىرەك جانە دالىرەك جۇرگىزەتىن اۆتوماتتى اناليزاتورلاردى كەڭىنەن قولداناتىنىنا قاراماستان, زەرتحاناشى ءالى دە ۇلگىلەردىڭ ساپاسىن باقىلاپ, شەكارالىق ناتيجەلەردى ءتۇسىندىرىپ, شتاتتان تىس فاكتورلاردى ەسكەرۋى كەرەك.
جاساندى ينتەللەكت جاقىن ارادا اداممەن باسەكەگە تۇسە المايتىن, ءار كەز سۇرانىسقا يە ماماندىقتار دا بار. ادەتتە كۇردەلى فيزيكالىق كۇش-جىگەردى نەمەسە ەموتسيونالدى ينتەللەكت پەن كرەاتيۆتىلىكتى قاجەت ەتەتىن جۇمىستار قاتارىنا: قۇرىلىسشى, سانتەحنيك, ەلەكتريك, مۇعالىم, تاربيەشى, پسيحولوگ, ديزاينەر, سۋرەتشى, ءانشى, الەۋمەتتىك قىزمەتكەر, مەدبيكە, كۇتۋشى, كاسىبي سپورتشى مەن جاتتىقتىرۋشى جاتادى. بۇل سالالاردا كەيبىر كۇندەلىكتى اسپەكتىلەر جەڭىلدەگەنىمەن, ماماننىڭ ءرولى تالاسسىز بولىپ قالا بەرەدى.
كەلەشەكتە قانداي ستسەناري شىندىققا اينالاتىنىن بولجاۋ قيىن. كەيبىر مەملەكەتتەر كەز كەلگەن جاعدايدا جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ جولىمەن ءجۇرىپ, روبوتتارعا سالىق سالسا, ەندى ءبىرى يننوۆاتسيالار مەن جاپپاي قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنا بەت بۇرارى حاق. قايتكەن كۇندە دە ادامنىڭ يكەمدىلىگى مەن شىعارماشىلىعى كوبىنە اۆتوماتتاندىرۋ سوققىلارىنان پايدا كورەدى. تاريحتاعى ءاربىر ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشقان. تەحنولوگيانىڭ ۇزدىكسىز دامۋى, جاساندى زەردە مۇمكىندىكتەرى بولاشاقتا ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ مەن بىلىكتىلىك تالاپتارىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىنى ايقىن. تاپسىرمانى تيىمدىرەك ورىندايتىن ماشينالار كوپتەگەن سالادا جۇمىسشىنىڭ ورنىن باسىپ جاتقان بۇگىنگى ءومىر شىندىعى تۇبىندە وزىق ءوندىرىستى دامىتۋ مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا دا جول اشادى. دەمەك بۇل جاعدايدا جاساندى ينتەللەكت «كاسىپتەر قابىرىنە» اينالمايدى, بىراق ولاردى وزگەرتىپ, ادامدى اعىمداعى قات-قابات شارۋادان بوساتۋعا, قول ۇزارعان سايىن بولاشاققا جاڭا ماقساتتار قويۋ جونىندە ويلانۋعا نەگىز سالادى.
