فوتو: اشىق دەرەككوز
قارجى تەحنولوگيالارى جانە يننوۆاتسيالار قاۋىمداستىعى مەن قازاقستاننىڭ تولەم ۇيىمدارى قاۋىمداستىعى بۇل جۇيەنى ەنگىزۋ پروتسەسىن اشىق ەمەس جانە بيزنەس مۇددەلەرىن ەسكەرمەي قابىلدانعان شەشىم دەپ باعالاپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا, «بىرىڭعاي ەسەپ جۇيەسى» دەگەن اتاۋى بار بولعانىمەن, شىن مانىندە ول بەلگىلى ءبىر توپتىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتەتىن مونوپوليالىق قۇرىلىم بولۋى مۇمكىن.
«قازاقستاندا جۇزدەن استام تولەم ۇيىمى بار. سولاردىڭ كوپشىلىگى بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەرمەن تىكەلەي نەمەسە دەلدالدار ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. ەندى سول بارلىق اينالىم مەن تابىستى ءبىر عانا وپەراتورعا شوعىرلاندىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل – كوپتەگەن تولەم ۇيىمدارى ءۇشىن نارىقتان كەتۋ, ال كەيبىرى ءۇشىن الەۋمەتتىك جوبالارعا بولىنەتىن قارجىنى قىسقارتۋ دەگەن ءسوز», دەدى قازاقستان تولەم ۇيىمدارى قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى يۋليا سالەحوۆا ۇلتتىق ءباسپاسوز كلۋبىندا وتكەن بريفينگتە.
كىمنىڭ مۇددەسى كوزدەلىپ وتىر؟
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل باستامانىڭ ءتۇپ-توركىنى قازاقستاندا ەمەس, رەسەيدە پايدا بولعان جۇيەنىڭ كوشىرمەسى ەكەنى جاسىرىن ەمەس. قارجى تەحنولوگيالارى جانە يننوۆاتسيالار قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى يرينا داۆيدەنكو جاڭا جۇيە رەسەيدىڭ تسۋپيس مودەلىنە ۇقسايتىنىن, ال ونىڭ نەگىزگى بەنەفيتسيارى – سانكتسيا استىنداعى ۆتب بانكى ەكەنىن مالىمدەدى.
«بىزگە ۇسىنىلعان كەلىسىمشارتتاردا ەكى ۇيىم بار: «بىرىڭعاي ەسەپ جۇيەسىنىڭ وپەراتورى» مەن «Nomapay» جشس. ەكىنشىسى – رەسەيلىك تسۋپيس قۇرىلتايشىسىنىڭ سەرىكتەسى قۇرعان جەكە كومپانيا. بۇل كومپانيا قازاقستان نارىعىندا ءبىر جىلدان از ۋاقىت جۇمىس ىستەيدى, قىزمەتكەرلەرى تۇيىندەمە ارقىلى عانا جينالعان, ال اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتتارى جوق. ەڭ باستىسى – ءبىز تەك باسەكەنىڭ تۇنشىعۋىن ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىنىڭ سىرت ەلگە كەتۋ قاۋپىن دە كورىپ وتىرمىز», دەدى ي. داۆيدەنكو.
زاڭدى اينالىپ ءوتۋ ارەكەتى مە؟
ماسەلەنىڭ ءبىر ۇشى – مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا قاتىستى زاڭنامانىڭ ساقتالماۋى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جەكە كومپانيامەن كەلىسىمشارت تىكەلەي, كونكۋرس وتكىزبەي جاسالعان. مۇنداي ارەكەت زاڭ تالاپتارىنا قايشى كەلىپ قانا قويماي, ەلدىڭ اقپاراتتىق جانە قارجىلىق ەگەمەندىگىنە نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن.
ء«بىز بۇل جۇيەگە قارسى ەمەسپىز. ءبىز – مونوپولياعا قارسىمىز. رەتتەۋ كەرەك, بىراق ونى ءادىل, اشىق, بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزۋ قاجەت. ءبىز بۇعان دەيىن دە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ءباس تىگۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن بيومەتريالىق جۇيە ەنگىزىپ, ءوز كۇشىمىزبەن ناقتى ناتيجەلەر كورسەتتىك. قاجەت بولسا, ءوز شەشىمدەرىمىزدى مەملەكەت بالانسىنا بەرۋگە دە دايىنبىز», دەدى يۋليا سالەحوۆا.
سالا وكىلدەرى «بىرىڭعاي جۇيە» اياسىندا تەك ەسەپ جۇرگىزۋ عانا ەمەس, تولەمدەردى باعىتتاۋ, دەرەكتەردى ساقتاۋ جانە وڭدەۋ سەكىلدى فۋنكتسيالار شوعىرلانباق ەكەنىن ايتادى. ال بۇل – بۇكىل قارجى اعىنىن ءبىر قولعا بەرۋ دەگەن ءسوز. مۇنداي قۇرىلىمنىڭ حالىقارالىق سانكتسيالارمەن بايلانىسى بولسا, ەلدىڭ قارجى جۇيەسىنە دە, بەدەلىنە دە زالال كەلۋى ابدەن مۇمكىن.
سونىمەن, تسيفرلىق ەكونوميكا جاعدايىندا رەتتەۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ – زامان تالابى. الايدا كەز كەلگەن رەتتەۋ – ادىلەت پەن اشىقتىققا نەگىزدەلۋى ءتيىس. ايتپەسە, باقىلاۋ دەگەنىمىز باسەكەنى تۇنشىقتىرۋ قۇرالىنا اينالۋى مۇمكىن. قازىر ايتىلىپ جاتقان ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار – نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ جان ايقايى ەمەس, جۇيەنى اشىق, ءتيىمدى جانە قاۋىپسىز ەتۋگە باعىتتالعان ۇندەۋ.
ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق دەربەستىگى مەن قارجى قاۋىپسىزدىگى – جاي ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەر ەمەس, مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن فاكتور. سوندىقتان دا بۇل ماسەلە قوعام مەن ۇكىمەت اراسىندا اشىق ديالوگ ارقىلى شەشىلۋى ءتيىس.
