ەكونوميكا • 15 شىلدە, 2025

ۇلتتىق كومپانيالار «ەن بايلىقتان» ايىرىلا ما؟

60 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنە جارعىلىق كاپيتالدى قالىپتاستىرۋعا نەمەسە ۇلعايتۋعا بولىنگەن, بىراق قارجى جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانىلماي قالعان بيۋدجەت قاراجاتىن قايتارۋ تەتىگى ايقىندالدى. جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ حابارلاۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى بيىل 15 ناۋرىزدا قول قويعان جاڭا بيۋدجەت كودەكسىندە ءتيىستى نورما بەكىتىلدى.

ۇلتتىق كومپانيالار «ەن بايلىقتان» ايىرىلا ما؟

«بۇل قادام مەملەكەت قاراجا­تىن پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. ۇلتتىق كومپا­نيا­لار­دىڭ شوتتارىندا «قاجەتسىز بوس جاتۋ­دىڭ» ورنىنا قارجى بيۋدجەت­كە قايتارىلادى. ناتيجەسىندە, قاراجات اناعۇرلىم ماڭىزدى جانە شۇعىل مىن­دەتتەرگە, مىسالى, ۇزاقمەرزىمدى ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالۋى مۇمكىن. مۇنداي ءتاسىل بيۋد­جەت قاراجاتىن ماقساتسىز نەمەسە ءتيىمسىز پايدالانۋ تاۋەكەلىن ازاي­تۋعا, اشىقتىق پەن ەسەپتىلىكتى كۇ­شەي­تۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كۆازي­مەم­لەكەتتىك سەكتور ۇيىمدارى بولىن­گەن رەسۋرس­تاردى جوسپارلاۋ مەن جۇم­ساۋعا جاۋاپتىلىقپەن قارايتىن بولا­دى, سەبەبى پايدالانىلماعان قال­دىق ەندى جىل سوڭىندا مىندەتتى تۇردە قاي­تارىلۋعا ءتيىس», دەلىنگەن پالاتا مالىمدەمەسىندە.

ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن ۇلتتىق كومپانيا­لار «ۇلگەرمەي قالدىق», «جوبا ءالى باس­تالمادى», «باعىت وزگەرىپ كەتتى» دەپ سان ءتۇرلى سىلتاۋدى العا تارتىپ, اقشا­نى قايتارماي كەلسە, ەندى ونداي تۇلكى بۇلاڭعا سالۋعا جول بەرىلمەيدى.

«بيۋدجەت الدەقايدا ء«تىرى» قۇرالعا اينالاتىن بولدى. رەسۋرستار ءارى-ءسارى كۇي كەشپەي, قاجەت جەرگە باعىت­تا­لادى. ماسەلەن, ينفراقۇرىلىمعا, بىلىمگە, دەنساۋلىق ساقتاۋعا نەمەسە شوك جاعدايىنداعى ەكونوميكانى قول­داۋعا. كۆازيمەملەكەتتىك سەك­توردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە ارتادى. «بولاشاقتا ءوسۋدى كوزدەپ» نەمەسە «ساقتىق ءۇشىن» جوسپارلاۋ ەندى بولمايدى: جۇم­سامادىڭىز با, ەندەشە قازىناعا قاي­تارىڭىز. بۇل جالعان سمەتالاردى ازايتىپ, شىنايى بيۋدجەت جۇمىسىنا ىنتالاندىرادى», دەيدى ساراپشى.

بىراق ەسكەرمەي كەتۋگە بولاتىن تاعى ءبىر جايت بار. ول – ۋاقىتشا بوس تۇرعان بيۋدجەت قاراجاتىن ورنالاستىرۋدان تۇسكەن سىياقىنىڭ (پايىزدىق تابىس) ەندى ۇلتتىق كومپانيالارعا ەمەس, مەملەكەتكە وتەتىنى.

«جاڭا بيۋدجەت كودەكسىنىڭ 113-بابىنا سايكەس ۇلتتىق پوشتا وپەراتورى, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر نەمەسە وزگە قۇرالدارداعى ۋاقىتشا بوس بيۋدجەت قاراجاتىن دەپوزيتكە ورنالاس­تىرۋ جانە ينۆەستيتسيالاۋ ارقىلى الىنعان بارلىق كىرىستەر ەندى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ تابىسى بولىپ سانالمايدى جانە ديۆيدەند رەتىندە ەسەپتەلمەيدى. ولار رەسپۋبليكا­لىق بيۋدجەت كىرىسىنە اۋدارىلادى. بۇرىن مۇنداي قاراجات كوبىنە سول كومپانيالاردىڭ وزىندە قالىپ, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قالدىعى مەن دەپوزيتتەردەن تۇسكەن سىياقى ەسەبىنەن ء«پاسسيۆتى» تابىس اكەلەتىن. ەندى مۇنداي مۇمكىندىك الىنىپ تاستالدى. مەملەكەت ءىس جۇزىندە ديۆيدەندتىك ساياساتتى اينالىپ ءوتىپ, قارجىلىق ايلا-ارەكەت جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «جولدى» جاۋىپ وتىر. كۆازيمەمسەكتور ءۇشىن قاتاڭ بيۋدجەت ەرەجەسى جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەت قارجىسى بوستان-بوسقا ولاردىڭ شوتىندا جاتا بەرمەي, نە ناقتى باعىت نەگىزىندە جۇمسالادى, نە كەرى قايتارىلىپ الىنادى», دەيدى ر.سۇلتانوۆ.

 

سوڭعى جاڭالىقتار