كەڭەيتىلگەن وتىرىس باسىندا جوعارعى سوت القالارىنىڭ توراعالارى نۇرسەرىك ءشارىپوۆ, نازگۇل راحمەتۋللينا, اسلان تۇكيەۆ جانە سوت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى نايل احمەتزاكيروۆتەر بايانداما جاساپ, جوعارعى سوت توراعاسى اسلامبەك مەرعاليەۆ جاڭادان قۇرىلعان كاسساتسيالىق سوتتاردىڭ اتقاراتىن مىندەتتەرىنە قاتىستى وي-پىكىرىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق توراعا ازاماتتىق سوت ىستەرىن جۇرگىزۋدىڭ ساپاسى جاقسارعانىن, قارالعان ىستەر سانىنىڭ تۇراقتى ءوسۋى بايقالعانىن اتاپ ءوتتى. بيىلعى 5 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاراپتاردى مەدياتسيالىق جولمەن تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 41,6 پايىزدان 46,9 پايىزعا وسكەن. ياعني 113 مىڭنان اسا مەدياتسيالىق تالاپ قويۋلار مەن ىستەردىڭ (107 مىڭ) تەڭ جارتىسى بالامالى ادىستەرمەن شەشىلگەن. ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتاردىڭ جۇمىسى دا وڭ ناتيجە كورسەتىپ, اپەللياتسيالىق تارتىپتە قارالعان شەشىمدەردىڭ سانى 2,5% پايىزعا (14 791-دەن 14 421-گە دەيىن) ازايعان.
ءىس-شارا اياسىندا كاسساتسيالىق تارتىپپەن كۇشى جويىلعان جانە وزگەرتىلگەن سوت اكتىلەرىنىڭ سانى شامامەن ۇشتەن بىرگە, ياعني 263-تەن 185-كە قىسقارعانى, جالپى العاندا, ازاماتتىق ىستەر بويىنشا تۇزەتىلگەن سوت اكتىلەرىنىڭ ۇلەسى 1,7 پايىزدان 1,4 پايىزعا تومەندەگەنى ءمالىم بولدى. بۇل – رەسپۋبليكا بويىنشا بىركەلكى پراكتيكانى ساقتاۋدىڭ جاقسى بەلگىسى.
ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ سالاسىندا دا وڭ وزگەرىستەر بايقالعان. ماسەلەن, قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ بارىسىندا اقتالعانداردىڭ سانى 49%-عا (90-نان 134-كە), ال جەكە ايىپتاۋ ىستەرىن ەسەپكە الماعاندا – 128%-عا, ياعني ەكى ەسەدەن استامعا (26-دان 58-گە) ءوستى. اقتاۋ ۇكىمدەرىنىڭ بۇلايشا كوبەيۋى سوتتار جۇمىسىنداعى ايىپتاۋ جاعىنىڭ ازايعانىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ قاماۋدا ۇستاۋعا سانكتسيا بەرۋ تۋرالى ءوتىنىش حاتتارىن قاناعاتتاندىرۋ كورسەتكىشى تومەندەگەن. 2024 جىلى سوتتار سانكتسيا بەرۋگە قاتىستى وتىنىشتەردىڭ 76,6%-ىن قولداعان. ال بيىل – بۇل كورسەتكىش 63,5%-عا دەيىن تومەندەدى. ا.مەرعاليەۆ بۇل ناتيجەلەردى تەرگەۋ سوتتارى قۇرىلعان 2018 جىلدان بەرگى كەزەڭدەگى رەكوردتىق كورسەتكىش ەكەنىن ايتىپ, سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي وڭ وزگەرىستەر بولىپ جاتقانىنا توقتالدى.
سونداي-اق سوتتار قاماۋعا الۋدىڭ بالامالى شارالارىن تاڭداۋدا دا وڭ ناتيجەلەرگە جەتىپ وتىر. ماسەلەن, وسى جارتىجىلدىقتا تەرگەۋ ورگاندارى 304 ازاماتتى ۇيقاماققا السا, سوتتار بولسا ورگانداردان 6 ەسەگە ارتىق, ياعني 1 842 ازاماتتى ۇيدە ۇستاۋعا شەشىم شىعارعان.
جوعارعى سوت توراعاسى جوعارعى سوتتىڭ شمب جانە جا تۋرالى ءوتىنىش حاتتاردى قاراۋعا ارنالعان تسيفرلىق ونىمدەردى ەنگىزۋ تۋرالى باستاماسىن جاريالاپ: ء«بىز سوتتالعاننىڭ تسيفرلىق فايلىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن تسيفرلىق پلاتفورمانىڭ جۇمىس ىستەۋ الگوريتمىن ۇسىندىق, ول شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ جانە جا تۋرالى ءوتىنىش حاتتى ەلەكتروندى تۇردە بەرۋدى, روبوتتىڭ كومەگىمەن سوت پراكتيكاسىن تالداۋدى, ونى سوتتا ونلاين قاراۋدى قامتاماسىز ەتەدى. باستاما قولداۋ تاپتى, ويتكەنى ونى ىسكە اسىرۋ قاراۋ مەرزىمىن قىسقارتادى جانە ەڭ باستىسى, سوت شەشىمدەرىنىڭ اشىقتىعى مەن وبەكتيۆتىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى.
كەڭەيتىلگەن وتىرىستا م ۇلىكتىك داۋلار, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى بويىنشا شاعىمدار كوبەيگەنى ايتىلدى. تالاپ قويۋلار بويىنشا (جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ تالاپ قويۋلارىن قوسپاعاندا), ازاماتتار مەن بيزنەستىڭ پايداسىنا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ 57,8%-ى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا قويىلعان تالاپ قويۋلاردىڭ 49%-ى قاناعاتتاندىرىلدى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قاتىستى بۇل كورسەتكىش 66%-دى قۇرادى.
ەڭ كوپ قاناعاتتاندىرىلعان تالاپ قويۋلار جەر (73%), تۇرعىن ءۇي (72%), سالىق (57%) داۋلارى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ (57%) ماسەلەلەرىنە قاتىستى بولدى. اپەللياتسيادا سوت اكتىلەرىنە تۇزەتۋلەر 3%-عا, كاسساتسيادا 2%-عا ازايدى. كاسىپكەرلەردەن تۇسكەن 4 مىڭ تالاپ قويۋدىڭ جارتىسى سوت ارقىلى بيزنەستىڭ پايداسىنا شەشىلدى. كاسساتسيالىق ساتى جەرگىلىكتى سوتتار قابىلداماعان شەشىمدەردىڭ 33%-ىن (185-ءتىڭ 61-ءى) تۇزەتتى.
جوعارى سوت ورگانىنىڭ باسشىسى اتاپ وتكەندەي, جوعارعى سوت بيىل كوپتەگەن جۇيەلى جۇمىس اتقاردى, سونىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نازارى ينۆەستيتسيالىق داۋلاردى سوتتان تىس رەتتەۋگە اۋىستى. ناتيجەسىندە, استانانىڭ ءمااس-كە تۇسكەن ينۆەستورلىق تالاپ قويۋلاردىڭ سانى ەكى ەسەگە جۋىق قىسقاردى (92-دەن 54-كە دەيىن); كاسساتسيالىق ساتىدا سوت 4 ءىس بويىنشا تاراپتاردى تاتۋلاستىردى.
جوعارعى سوت توراعاسى 2025 جىلدىڭ باسىنان بەرى جاڭادان قۇرىلعان كاسساتسيالىق سوتتاردىڭ ماتەريالدىق-ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ, رەسپۋبليكا بويىنشا سوت عيماراتتارىن سالۋ جانە جوندەۋ, تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالاردى اتاپ ءوتتى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ا.مەرعاليەۆ سوت جۇيەسىندەگى جۇيەلى رەفورمالاردىڭ وڭ ۇردىسىنە, قۇقىقتاردى قورعاۋداعى سوت بيلىگىنىڭ شەشۋشى رولىنە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوتتارعا دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋ, ىستەردى اشىق, وبەكتيۆتى جانە ءادىل قاراۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ كەرەكتىگىنە باسا نازار اۋداردى.
