الايدا ناقتى سەكتورداعى وڭ ديناميكاعا حالىقارالىق ساۋدا مەن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋىنداعى تومەن كورسەتكىشتەر ساي كەلمەي تۇر. ەكسپورت جىلدىق ماندە 11,9%-عا قىسقارعان. اسىرەسە ازيا ەلدەرىنە شيكى مۇنايدى ساتۋ بويىنشا قاتتى تومەندەۋ بايقالادى. بۇل ارينە, ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق قور ءتۇسىمىنىڭ ازايۋىنا, ول ءارى قاراي رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ترانسفەرتىنە, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىسى مەن شىعىسىنا زاردابىن تيگىزبەك.
ء«ساۋىردىڭ سوڭىنداعى جاعداي بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى 96% بولدى. الايدا ونىڭ ءارتۇرلى قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ ورىندالۋىندا اجەپتاۋىر ايىرماشىلىق بار. جوسپارلانعان ماقساتتىڭ 86%-ىن عانا ورىنداعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ احۋالى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ءتاۋىر كورسەتكىشتەرىنە كەرى اسەر ەتۋدە. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ تولىق ورىندالماۋى ۇلتتىق قوردان جوسپارلانعان ترانسفەرتتەردىڭ از بولۋىمەن تۇسىندىرىلەدى. بۇل ترانسفەرتتەر مۇناي سەكتورىنان تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ازايۋىنا جانە ۇلتتىق قوردىڭ تۇراقتاندىرۋ پورتفەلىنىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى تولىق كولەمدە جۇزەگە اسىرىلمايدى», دەلىنگەن AERC شولۋىندا.
ءارى قارايعى تىزبەك بىلاي جالعاسادى:
- مۇناي سەكتورىنداعى كاسىپورىنداردان كەلەتىن سالىق ءتۇسىمىنىڭ تومەندەۋى كورپوراتيۆتى تابىستىڭ ازايۋىنا بايلانىستى. كورپوراتيۆتى تابىس مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى جانە ازيالىق نارىققا ەكسپورتتىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى قىسىم جاعدايىندا تۇر.
- تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە ايرىقشا جىلدام ءوسىم بايقالىپ وتىر. بۇل ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جاتىر.
- ءوندىرىستىڭ ورنىقتى جوعارعى دەڭگەيىنە قاراماستان مۇناي ەكسپورتى قۇلدىراپ جاتىر. بۇل احۋال ەگجەي-تەگجەي تالداۋدى تالاپ ەتەدى.
- ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى ەپتىلىك كورسەتۋدە. قىسقامەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتور (قەي) بيىل قاڭتار-ساۋىردە جىلدىق ماندە 108,5% پايىز بولدى.
مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنىڭ ورىندالۋى قاڭتار-ناۋرىزداعى 93%-دان قاڭتاردان ساۋىرگە دەيىنگى ارالىقتا 96%-عا دەيىن جاقسارعان. بۇل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋىنىڭ ءسال دە بولسا جوعارىلاۋىمەن بايلانىستى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى جوسپارلى كورسەتكىشتەن قالىڭقى, الايدا ونىڭ دەڭگەيى ساۋىردە 86%-عا دەيىن (ناۋرىزداعى 83%-دان) جوعارىلادى.
«2020 جىلى داعدارىس باستالعان ساتتەن 2023 جىلعا دەيىن بيۋدجەتتىڭ جالپى تاپشىلىعى جانە مۇنايلىق ەمەس تاپشىلىق تا تۇراقتى تۇردە تومەندەدى. الايدا وسى كەزەڭدە مۇنايعا قاتىسسىز تاپشىلىق ورتاشا العاندا جالپى تاپشىلىق كولەمىنەن 3,2 ەسە اسىپ ءتۇستى. بۇل بيۋدجەتتىڭ مۇناي تابىسىنا تىم قاتتى تاۋەلدى ەكەنىن ايعاقتايدى. 2024 جىلى ەكى تاپشىلىق تا وسە باستادى», دەيدى ساراپشىلار.
شولۋدا جازىلعانداي, 2030 جىلعا دەيىنگى فيسكالدى باسقارۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, بيۋدجەتتىك باقىلاۋ كورسەتكىشتەرىنە ء(ىجو-ءنىڭ 2%-ىمەن شەكتەلۋگە ءتيىس جالپى تاپشىلىقتى جانە ءىجو-ءنىڭ 5%-ىمەن شەكتەلۋگە ءتيىس مۇنايعا قاتىسسىز تاپشىلىقتى قوسا العاندا) 2030 جىلعا تامان قول جەتكىزىلۋگە ءتيىس. بىراق فيسكالدى ورگاندار قازىردەن ءتارتىپ بۇزىپ جاتقان كورىنەدى. بيىل قاڭتار-ساۋىردە بيۋدجەتتىڭ جالپى تاپشىلىعى 76,4 ملرد تەڭگەگە جەتسە, مۇنايعا قاتىسسىز تاپشىلىق 2,48 ترلن تەڭگەنى قۇراعان.
