قازاقستان – ورتالىق ازياداعى ەكونوميكالىق كوشباسشى

ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ ساراپشىلارى ورتالىق ازيا ەكونوميكاسى جاھاندىق ورتاشا كورسەتكىشتەن 1,4 ەسە جىلدامىراق ءوسىپ جاتىر دەيدى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, ايماق ينۆەستورلار ءۇشىن بار­عان سايىن تارتىمدى بولىپ, ەۋرازيادا جاڭا مۇمكىندىككە جول اشتى.

ەادب باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەۆگەني ۆينو­كۋروۆ­تىڭ ايتۋىنشا, 2022–2024 جىلدارى ءوڭىردىڭ ورتاشا جىلدىق ەكونوميكالىق ءوسىمى 4,7% بولدى, بۇل الەمدىك ورتاشا كورسەتكىشتەن 40%-عا جوعارى. بىلتىر وا-داعى نومينالدى ءىجو 520 ملرد دوللارعا جەتتى.

«ايماقتىڭ ينۆەستيتسيالىق تار­تىمدىلىعى ەكونوميكالىق وسىممەن عانا ەمەس, حالىق سانىنىڭ ارتۋىمەن دە بايلانىستى. قازىر ايماقتا 80 ميلليوننان استام ادام تۇرادى. ورتالىق ازيانىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتى دە اۋقىمدى, بۇل ونى ەۋرازياداعى نەگىزگى ترانزيتتىك توراپتاردىڭ بىرىنە اينالدىرادى», دەيدى ە.ۆينوكۋروۆ.

2024 جىلى ەلىمىز جاڭا جو­بالارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىن­شا سولتۇستىك جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا كوشباسشى اتاندى. وتكەن جىلدىڭ قورى­تىندىسىندا ەلگە 15,7 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا تارتتىق, بۇل – ايماقتاعى ينۆەستيتسيانىڭ 63%-ى. بۇۇ جانىنداعى ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ءۇشىن ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسيا بايانداماسىنا سۇيەنسەك, قازاقستان تارتقان 15,7 ملرد دوللار كولەمىندەگى ينۆەس­­تيتسيا 2023 جىلعى كورسەتكىشتەن 88%-عا جوعارى. 

قازاقستاننان كەيىن 4 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا­مەن وزبەك­ستان, قىرعىزستان (2,1 ملرد دوللار), ازەربايجان (1,2 ملرد دوللار), تۇرىك­مەنستان (339 ملن دوللار), گرۋزيا (126 ملن دوللار) جانە ارمەنيا (67 ملن دوللار) تۇر. مامانداردىڭ پايىمىنشا, ينۆەستورلاردىڭ قازاقستانعا قىزىعۋ­شىلىق ءبىلدىرۋى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءارتاراپتاندىرۋ ستراتەگيا­سى, جاسىل ەنەرگيانى قولداۋ, تسيفر­لاندىرۋ جانە تەحنو­لو­گيا­لىق يننوۆاتسيالارمەن بايلانىستى.

پاكىستاننىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ناۋمان باشير ءبحاتتيدىڭ ايتۋىنشا, سەنىمدى ەلەكتروندىق ساۋدا پلات­فورمالارى, فينتەح شەشىم­دەرى جانە وڭىرلىك بايلا­نىس­تارى دامىپ جاتقان ورتا­لىق ازيا – ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ زور الەۋەتىنە يە. تيىسىنشە, وسى باستا­مالاردىڭ بارلىعىندا قازاقستان الدىڭعى قاتاردا دەيدى. قحر-دىڭ ەلىمىزدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى حان چۋنلين قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ساۋ­دا كولەمى كەيىنگى 8 جىل بويى تۇ­راق­تى ءوسىپ كەلە جاتقانىن, 2024 جى­لى قىتاي دەرەكتەرى بويىنشا 43,8 ملرد دوللارعا جەتكەنىن ايتادى.

قازىر قازاقستان قىتايمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتى نىعايتىپ, وڭىردەگى ترانزيتتىك حابقا اينالۋ مۇمكىندىگىن پى­سىقتاپ جاتىر. قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىن­شا, ءبىز ورتالىق ازياداعى ايماق­تىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاي قاتى­سۋشىسى ەمەس, ونىڭ ارحيتەكتورى بولاتىنداي مۇمكىندىككە يەمىز.

«شىعىس پەن باتىستى ءبىر-بىرىنە قارسى قويمايمىز, قابىرعا تۇرعىزبايمىز – ءبىز ءدالىز سالامىز. سول دالىزدەردىڭ ءبىرى – قىتايمەن تەرەڭ, تەڭگەرىمدى ءارى پراگماتيكالىق سەرىكتەستىك. قازاقستان قازىردىڭ وزىندە قى­تايدىڭ ورتالىق ازياعا شى­عاتىن قاقپاسىنا اينالىپ وتىر. بىراق بۇل از – ءبىز ەۋرا­زيا كەڭىستىگىندەگى سەرىكتەستىك ارحي­تەكتۋراسىنىڭ ورتالىعىنا اينالۋىمىز قاجەت جانە سوعان لايىقپىز. بۇل – ەۋروپا مەن تاياۋ شىعىسقا شىعاتىن جولدى قامتيتىن اۋقىمدى ميسسيا», دەيدى قارجىگەر.

دۇنيەجۇزىلىك بانك (دب) ما­ماندارىنىڭ بولجامىنشا, ورتالىق ازياداعى بيىلعى ەكو­نومي­كالىق ءوسىم 5% دەڭگەيىندە بولۋى مۇمكىن. بۇل جاعىنان اي­ماق بارلىق ءسۋبوڭىردىڭ ءوسىم قار­قىنىنان الدا تۇر. بۇل ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە مۇناي ءوندىرىسىن ارتتىرۋ فونىنداعى قازاقستاننىڭ ديناميكالىق وسىمىمەن بايلانىستى دەيدى دب ساراپشىلارى.