زياندى شىعارىندىلاردىڭ اۋاعا تارالۋىن ازايتۋ, كاسىپورىنداردا ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنيكالاردى ەنگىزۋ جانە ورنىقتى دامۋ تۋرالى ەسەپتىلىك (ESG) بويىنشا نىسانالى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى قارالدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق باستاماسى اياسىندا ەلىمىزدە ەكولوگيالىق جاڭارۋدىڭ اۋقىمدى ءىس-شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار ءوندىرىستىڭ قورشاعان ورتاعا تيگىزەتىن زياندى اسەرىن ازايتۋىمىز كەرەك. «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ جانە كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ونەركاسىپ سەكتورىن جاڭعىرتۋدى جانداندىرۋ قاجەت. باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى – اتموسفەراعا شىعارىندىلار مەن پارنيكتىك گازداردى قىسقارتۋ, سونداي-اق ءوندىرىستىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
قاراعاندى, شىعىس قازاقستان مەن ۇلىتاۋ وبلىستارىنداعى ەكولوگيالىق جاعدايعا اسەر ەتۋ ماسەلەسى بويىنشا «قازاقمىس» كورپوراتسياسى جشس, «قازمىرىش» جشس جانە «Qarmet» اق باسشىلىعىنىڭ وندىرىستەردى جاڭعىرتۋ سالاسىندا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ەسەبى تىڭدالدى.
«قازاقمىس» كورپوراتسياسى» جشس بايىتۋ فابريكالارىندا شاڭ ۇستاۋ جۇيەلەرى ورناتىلعان, بۇل شاڭ جيناۋ ۇدەرىسىنىڭ تيىمدىلىگىن 99,9%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. جەزقازعان مىس بالقىتۋ زاۋىتىن گازداندىرۋ ەسەبىنەن اتموسفەراعا شىعارىندىلاردىڭ 16%-عا قىسقارۋىنا قول جەتكىزىلدى. بالقاش مىس بالقىتۋ زاۋىتىنداعى سۋ سالقىنداتۋ جۇيەلەرىنىڭ جابدىقتارىن اۋىستىرۋ تۇششى سۋ الۋ كورسەتكىشىنىڭ 35%-عا تومەندەۋىن قامتاماسىز ەتتى. وندىرىلگەن قوج كولەمىنىڭ 100% مىس كونتسەنتراتىن, ورەسكەل قورعاسىندى, ت. ب. الۋ ارقىلى وڭدەلەدى.
«قازمىرىش» جشس وسكەمەن مەتاللۋرگيالىق الاڭىندا جۇمىس جۇرگىزىلدى, ناتيجەسىندە شىعارىندىلار 4 ەسەدەن استام تومەندەدى. 2001 جىلعى 69 مىڭ توننادان قازىرگى ۋاقىتتا 15 مىڭ تونناعا دەيىن. نەگىزگى وندىرىستىك الاڭداردا ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر: بۇل گازداردان كۇكىرت ديوكسيدىن كادەگە جاراتۋ جونىندەگى جاڭا جابدىقتى ورناتۋ, قاتتى بولشەكتەردى ۇستاۋعا ارنالعان سۇزگىلەردى قايتا جاڭارتۋ, تاعى باسقالار وسى ماقساتتارعا ارنالعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 108 ملرد تەڭگەدەن اسادى.
«Qarmet» اق 2024–2030 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى, ونىڭ شەڭبەرىندە كوكس گازىن تەرەڭ تازارتاتىن جاڭا كوكس باتارەيالارىن سالۋ, قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ جەو-2 جانە جەو-بۋ-اۋا ۇرلەيتىن ستانساسىندا قازاندىق جابدىقتارىن جاڭعىرتۋ, بىرقاتار پەشتى تابيعي گازعا اۋىستىرۋ, اۋا مەن سۋدى تازارتۋ جۇيەلەرىن قايتا جاڭارتۋ, تاعى باسقالارى كوزدەلگەن. ەكى جىل ىشىندە «Qarmet» Aق-نىڭ اتموسفەرالىق اۋاعا ناقتى شىعارىندىلارى 10,3%-عا قىسقاردى, قالدىقتاردىڭ ءتۇزىلۋى 19,8%-عا تومەندەدى.
«جاسىل اكادەميا» عىلىمي-ءبىلىم ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى باقىت ەسەكينا, «قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق ۇيىمدارى قاۋىمداستىعى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ باسقارما توراعاسى ايگۇل سولوۆەۆا, «KazWaste» قالدىقتاردى باسقارۋ جونىندەگى قاۋىمداستىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ۆەرا مۇستافينا بيزنەس پەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى ىنتالاندىرۋ, كومىرقىشقىل گازى شىعارىندىلارىن تسيفرلاندىرۋ, ءىرى كومپانيالاردىڭ ەسەپتىلىگىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر مەن ۇسىنىستار بويىنشا جۇرتشىلىق اتىنان ءسوز سويلەدى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ەلىمىزدەگى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنان اۋاعا تەرىس اسەردى بولدىرماس ءۇشىن ەكولوگيالىق رۇقسات بەرۋ شەڭبەرىندە قالدىقتار جونىندەگى نورماتيۆتەر جىل سايىن تومەندەيتىنىن باياندادى. وتاندىق وندىرىستەردىڭ جاڭا تەحنولوگيالارعا كوشۋى ناتيجەسىندە 2035 جىلعا قاراي اتموسفەراعا زياندى شىعارىندىلار 300 مىڭ توننادان استام قىسقارۋعا ءتيىس.
ولجاس بەكتەنوۆ ەلىمىزدىڭ كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋى بويىنشا ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور, عىلىمي قوعامداستىق جانە بيزنەس وكىلدەرىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار ونەركاسىپ كاسىپورىندارى وندىرىستەردە قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ۇكىمەت تاراپىنان وسى ماسەلە بويىنشا باقىلاۋ كۇشەيتىلەدى.
كەڭەس قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر جاۋاپتى مينيسترلىكتەرگە بىرقاتار تاپسىرما بەردى, اتاپ ايتقاندا, ەكولوگيا مينيسترلىگى ونەركاسىپ كاسىپورىندارمەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىمدامانىڭ ينديكاتورلارىن ستراتەگيالىق قۇجاتتار مەن تابيعاتتى قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارلارىنا ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. كومپانيالار ءوندىرىستىڭ ەكولوگياعا اسەرى تۋرالى بارلىق اقپاراتتى وزدەرىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا ورنالاستىرۋى كەرەك. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى «قازاقمىس» جانە «قازمىرىش» كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ, ەنەرگيا تيىمدىلىگىنىڭ نىسانالى ينديكاتورلارىن, سونداي-اق جۇرگىزىلگەن ەنەرگيا ءاۋديتىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى جوسپارلاردى قايتا قاراۋى قاجەت.
سونىمەن قاتار ەكولوگيا, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرى قوعام قايراتكەرلەرىمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, ونەركاسىپ كاسىپورىندارى ءۇشىن ورنىقتى دامۋ جونىندەگى ەسەپتىلىكتى ەنگىزۋ بويىنشا بىرقاتار سەمينار مەن كەزدەسۋ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ, جۇرتشىلىق ءۇشىن اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
دەنساۋلىق ساقتاۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرى ءتيىستى ۇسىنىمدار ازىرلەي وتىرىپ, ءوندىرىستىڭ زياندى فاكتورلارىنىڭ حالىق دەنساۋلىعىنا اسەرىنە قاتىستى تەرەڭ عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋى كەرەك.
