جەكە مەكتەپتىڭ جايى قانداي؟

وسىندايدا باستاۋىش سىنىپ­تىڭ وقۋشى­سى بولسا, ونى ءارى-بەرى اپارىپ جۇرەتىن بولەك ءبىر ادام كەرەك. مىنە, سوندىقتان دا قازىر بالاسىن جەكە مەكتەپكە بەرگىسى كەلەتىندەر سانى ارتا باستادى. استانا مەن الماتى قالالارىندا جىل سا­يىن دەرلىك اشىلىپ جاتقان جاڭا مەكتەپتەر وسى سۇرانىستى قام­تاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ءوز تاجىريبەمنەن بيىل قانداي جەكە مەكتەپ اشىلار ەكەن دەپ كۇتىپ جۇرەتىن اتا-انالار­دى دا بايقادىم. ويتكەنى جاڭا­دان اشىلعان مەكتەپتىڭ جاڭا­لىعىمەن بىرگە, جەڭىلدىگى دە بولادى دەپ ويلايدى. بىراق ونىڭ ءبارى دە ۋاقىتشا, ءبىر جىل وتپەي وزدەرى اياق تارتقان ماسەلە الدارىنان قايتا شىعادى. سون­دىقتان اتا-انا ءۇشىن اۋەل باستان دۇرىس مەكتەپ تابۋ وتە ماڭىزدى دەر ەدىك.

ارينە, بۇل جەردە سۇرا­نىس­پەن بىرگە, سوعان ساي وقۋ اقى­سى دا ەسكەرىلمەي قالمايدى. جەكە مەك­تەپتە وقۋدى تاڭداعان اتا-انا­نىڭ ءبىرىنشى قارايتىنى, بىلىم­نەن بۇرىن باعا دەسەك تە قا­تەلەسپەيمىز. سەبەبى ءبىلىم باعا­­سى­نىڭ از-كوپ, ۇلكەن-كىشى­لىگىنە اتا-انا ءالى تولىق دا­يىن ەمەس. وسى ورايدا جاڭا­دان اشىلىپ جاتقان مەكتەپتەر­دەگى وقۋ باعا­سىن ءتورت توپقا بولۋ­گە بولادى:

– جىلدىق اقىسى 500 000 تەڭگەدەن, 1 700 000 تەڭگەگە دەيىن;

 – 1 800 000 تەڭگەدەن, 3 000 000 تەڭگەگە دەيىن;

 – 3 100 000 تەڭگەدەن, 9 000 000 تەڭگەگە دەيىن;

 – 9 000 000 تەڭگەدەن جوعارى.

ءبىرىنشى جانە ەكىنشى توپتى ايتار بولساق, بۇل مەكتەپتەردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار – كوبىنە كىشى جانە ورتا بيزنەس يەلەرى. ادەتتە مەكتەپتىڭ كولەمى ۇلكەن ەمەس, ىشىندە ارنايى سپورت زالى مەن ءماجىلىس زالى بولماۋى دا مۇمكىن. ءبىلىم ساپاسى بويىنشا مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەن قاتتى ايىرماشىلىعى جوق. بىراق مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەن باستى ايىرماشىلىعى, بالانى تاڭنان كەشكە دەيىن قالدىرىپ كەتە الۋ مۇمكىندىگى بار. اتا-انالار جۇمىستان سۇرانا بەرمەۋ ءۇشىن, ارادا ءارى-بەرى جۇگىرمەۋ ءۇشىن وسى جولدى تاڭدايتىن سياقتى. مۇعا­لىمدەردىڭ كوبى مەملەكەتتىك مەك­­تەپتەن اۋىسىپ كەلگەندىك­تەن, بۇل توپتاعى مەكتەپتەردىڭ ءبىرازىندا, ۇبت-عا دايىنداۋدىڭ اكادەميالىق بازاسى جامان ەمەس. الايدا سول مۇعالىمدەردىڭ تۇراقتاماۋى, ءجيى اۋىسىپ جاتۋى ويلانتپاي قويمايدى. وعان جالاقىنىڭ ۋاقتىلى تولەن­بەۋى, رەسمي جالاقى مەن قولعا بە­رىلەتىن جالاقىنىڭ ەكى ءتۇرلى بولۋى اسەر ەتەدى. ودان بولەك, مۇعالىم نەگىزگى ساباقتاردان بولەك, قوسىمشا ۇيىرمەلەردى دە جۇرگىزەدى. مىسالى, ەڭبەك ساباعىنان بەرەتىن اعاي تۇستەن كەيىن سول مەكتەپتە ءبىر ۇيىرمەنى جۇرگىزەدى دە, كەشكە مەكتەپ اۆتو­بۋسىنىڭ جۇرگىزۋشىسى بولىپ شىعا كەلەدى.

جىلىنا تولەنەتىن 500 000-1 700 000 تەڭگەگە ادەتتە وقۋ اقىسى, وقۋلىقتار, ۇيىرمەنىڭ ەكى ءتۇرى جانە كۇندەلىكتى تاماق كىرەدى. مەكتەپ فورماسى بە­رىلمەيدى, وقۋشىلار كوبىنە مەم­لەكەتتىك مەكتەپتەگىدەي كيىم­­دەردى كيەدى.

ءۇشىنشى توپتاعى باعاسى 3 100 000 تەڭگەدەن باستالاتىن مەكتەپتەردە, «مەكتەپكە كىرۋ قۇنى» بولادى. ول وقۋ اقىسى­نان بولەك تولەنەتىن ءبىر رەتتىك, قايتارىلمايتىن سوما. بۇل مەك­تەپتەردە زاماناۋي كوزقا­راس دەگەن ويمەن جۇمىسقا جاس­تاردى كوبىرەك الادى. كەيدە ارالارىندا تىم جاس مامان­دار دا كەزدەسەدى. بۇل مەكتەپتەر­دە ءتۇر­لى ادىستەمەلەر قولدانى­لا­دى. ءبىرى – سينگاپۋر مەتوديكاسى­مەن وقىتامىز دەپ جاتسا, ەكىنشىسىن­دە – حالىقارالىق باكالاۆريات باسىم­دىققا يە بولىپ جاتا­دى. ءجيى كەزدەسەتىن حالىقارالىق باكا­لاۆ­ريات دەگەنى كوپ جەردە قىسقار­تىلىپ, IB دەپ كورسەتى­لىپ تۇرادى, بۇل – شۆەيتساريا­دا ازىرلەنگەن 3 جاستان 19 جاسقا دە­يىنگى بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى. IB اعىل­شىن, فرانتسۋز جانە يسپان تىلدەرىن­­­دە وقىتىلادى. ءبىزدىڭ ەل­دەگى IB ­دەپ جۇرگەنى قازاق, ورىس تىلىنەن بولەك, اعىلشىن تىلىن­دە وقۋدى ۇسىنادى. بۇل جەردە ءبىلۋ كەرەك نارسە ماركەتينگ ماق­ساتىندا IB دەپ جازىلعانىمەن, ءتىپتى استانانىڭ وزىندە ءبىراز مەكتەپتە ول IB باعدارلاماسىمەن وقى­تۋ رۇقساتى الىنباعان, ولار سول رۇقساتتى ەندى الۋ جولىندا بولۋى دا مۇمكىن. سول سەبەپتى باع­دار­لامانىڭ كەي تالاپتارى تولىق ساق­تال­مايدى. مىسا­لى, تالاپقا سايكەس اعىلشىن ءتىل­دى سىنىپتا قازاقستان تاريحى, قازاق ءتىلى سىندى پاندەر تەك قازاق تىلىندە وتكىزىلۋى كەرەك. الايدا ءىس جۇزىندە بۇل پاندەر ورىس تىلىندە وتكىزىلە بەرەدى.

بۇل توپقا ارنايى باعىت­تاعى جەكە مەكتەپتەردى دە قوسۋ­عا بولادى. ولار كوبىنە ساباق­تى مەم­لەكەتتىك ستاندارتقا ساي بەرەدى دە, تۇستەن كەيىنگى ۋاقىت­تا باعىتقا سايكەس ارنايى ما­مان­دان­دى­رىل­عان ساباق­­تار وت­كىزەدى. وسى سەبەپپەن دە مەكتەپ جىل سوڭىنا قاراي وقۋ­­­شى­نىڭ قولىنا ەكى رەسمي قاعاز ۇستاتادى. ءبىرى مەم­لە­كەت­تىك ستان­­دارتقا ساي ءبىلىم الدى دەگەن بول­سا, ەكىنشىسى مۋزىكا, ونەر, IT سا­لا­سىن مەڭگەردى دەگەن دالەل قا­عاز.

كورسەتىلگەن وقۋ اقىسىنا سا­باق, وقۋلىقتار, تاماق جانە مەكتەپ فورماسى كىرەدى. مەكتەپ فورماسىنىڭ ءوزى ساباققا جانە سپورتقا كيەتىنى دەپ بىرنەشەۋى بەرىلەدى. كەي مەكتەپتە ءتىپتى ۇستايتىن سومكەڭە دەيىن الىپ, قۋانىپ قالاسىڭ.

بالاسىن بۇل مەكتەپكە بەرگەن اتا-انانىڭ ويىندا, كەيىن بالانى شەتەلگە وقۋعا جىبەرۋ دە بولۋى ابدەن مۇمكىن. دەگەنمەن بۇل ءۇشىنشى توپتاعى مەكتەپتەردە اعىلشىن ءتىلىن بەرۋ ساپاسى ورتاشا, مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەن كوپ ايىرماشىلىعى جوق. ءپاندى شەتەلدىك مۇعالىمدەر­دىڭ وتكىزۋى سيرەك. ونىڭ وزىندە كوبىندە اكتسەنت ەستىلەدى, ءارى دامۋشى ەلدەردەن جۇمىس ىزدەپ كەلگەن مۇقتاج جان ەكەنى سەزىلىپ قالادى.

قاراجاتتان قىسىلمايتىن, ءوزىمىزدىڭ ەلدە ءجۇرىپ-اق بالا­سىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ساپالى ءبىلىم الۋىن قالايتىن اتا-انا ءتورتىنشى توپتاعى مەكتەپتەرگە نازار اۋدارسا بولادى. باعاسى 9 ميلليوننان اساتىن مەكتەپتەردەگى مۇعالىم­نىڭ بىلىكتىلىگى دە, ءوزىن ۇستاۋى دا ەرەكشە. تاڭنان كەشكە دەيىن بالا مەكتەپتە بولسا, جانىندا پەداگوگيكالىق ءبىلىم مەن ۇل­كەن تاجى­ريبەسى بار مۇعالىمدەر جۇرەدى.

بۇل توپتاعى مەكتەپتەردىڭ سانى قاتتى كوپ تە ەمەس. بىلتىر سو­لاردىڭ قاتارىنا بريتان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن ساباق بەرەتىن «Ardingly» مەكتەبى دە قوسىلدى. مەكتەپكە ءتۇسۋ ءۇشىن دە ەمتيحان تاپسىرۋ كەرەك. مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىم سا­لا­سىنداعى تاجىريبەسى سول العاشقى سىناقتان-اق باي­قا­لادى. ايتەۋىر وتكىزە سالۋ, الا سالۋ ەمەس, ورتا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاناشىرلىق پەن جاۋاپ­كەر­شىلىك بارىن سەزىنەسىز. مەك­تەپ ۇجىمى ادامي قۇندى­لىق­­تارعا كوپ كوڭىل بولەدى. مى­سالى, ءار اپتاعا ادالدىق, جاۋاپ­كەرشىلىك سياقتى بەلگىلى ءبىر تا­قىرىپ قويىلادى. اپتا سو­ڭىندا ءدال سول قاسيەت بويىنشا ءوزىن كەرەمەت كورسەتكەن بالا مىندەتتى تۇردە ماراپاتتالادى. وقۋشىلار ءبىر-بىرىنە قىزىعا وتىرىپ, ءبىلىم جاعىنان ۇنەمى جارىسقا تۇسەدى.

جوعارىدا اتالعان مەكتەپتە ءبىلىم نارىعىنا كىرۋ دە ساتىلاپ باستالدى. العاشقىدا 1-6-سىنىپ وقۋشىلارى قابىلدانسا, بيىل 7-8-سىنىپ وقۋشىلارى­نا قابىلداۋ جاريالانعانىن وقىدىق. الداعى ۋاقىتتا تاعى دا جوعارى سىنىپتار قوسپاق نيەتتەرى بار. بۇرىن تويحانا سا­لىپ جارىسقان اعايىن, قا­زىر مەكتەپ عيماراتتارىن زا­مانعا ساي ەتىپ سالۋدا جارىسقا تۇس­كەن سياقتى. جوعارىدا اتال­عان مەك­تەپ باسشىلىعىنا ءبىز وسى سۇراق­تى دا قويدىق. ولار­دىڭ سول جاعا­لاۋ­داعى ۇلى دالا كوشەسىنەن جاڭا عيمارات سا­لىپ جاتقانىن ەستىدىك. مەك­تەپ اۋماعىنا كامپۋس تا سالىن­­باقشى ەكەن. ول باس­قا وڭىر­لەردەگى وقۋشىلارعا استا­نا­دا تۇرىپ وقۋعا مۇمكىندىك بە­­رەدى. بۇل جوسپارمەن دە مۇ­قيات تا­نىس­تىق تا, باسقا جەكە مەك­تەپتەر­گە دە ۇلگى ەتۋگە بولادى ەكەن دەستىك.

«Ardingly» مەكتەبىنىڭ وسى ءتورتىنشى توپتاعى باسقا مەكتەپتەردەن ەڭ باستى ايىر­ما­شى­لىعى, مۇندا بالالاردىڭ بو­يىنا قازاق­تىڭ ۇلتتىق قۇن­دىلىقتارىن ءسىڭىرۋ, سونداي-اق ولاردىڭ قازاق تىلىندە ەركىن سوي­لەۋلەرىنە مۇمكىندىك تۋ­دىرۋ باعىتىندا بىرقاتار ءىس-شارا جاسالىپ وتىر. وقۋ­شى­لار ءوزارا اعىلشىنشا سويلەسسە دە, قازاقستاننىڭ ءانۇرانىن دا, ۇلتتىق مەرەكەلەرىن دە بىلەدى, ەشبىرىن قالدىرماي اتاپ وتەدى.

بۇل – مەنىڭ كوپبالالى انا رەتىندە كورگەن, بىلگەنىمنەن جازىلىپ وتىرعان اقپارات. باسقا دۇنيەگە ۇنەمدەسەك تە, ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن وسى بالالاردىڭ قۇراتىنىن ەسكەرىپ, بىلىمگە ينۆەستيتسيا رەتىندە قاراعان وزىمە دۇرىس سياقتى.

اسەم جۇسىپبەك,

حالىقارالىق ساۋدا جانە قۇقىق مامانى