– قاليجان جەڭىسبەك ۇلى, ءىىم-گە قاراستى بىرنەشە اكادەميا جۇمىس ىستەيتىنىن بىلەمىز. ءسىز باسقارىپ وتىرعان وقۋ ورنىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن ءبىلىم بەرۋ باعىتى قانداي؟
– الدىمەن ءبىزدىڭ اكادەميانىڭ نەلىكتەن ءىىم وقۋ ورىندارىنىڭ ىشىندە قاراشاڭىراق دەپ اتالاتىنىنا توقتالا كەتەيىن. مەكەمەنىڭ ىرگەتاسى 1956 جىلى قالانعان. سودان بەرگى تاريحقا تەرەڭدەمەي-اق, تاۋەلسىزدىك العان جىلدارداعى وزگەرىستەردى ايتسام, 1996 جىلى الماتى مەملەكەتتىك تەرگەۋ كوميتەتى قۇرىلعان كەزدە تەرگەۋ مەكتەبى, كەيىن 1998 جىلى ءىىم الماتى زاڭ ينستيتۋتى بولىپ قايتا قۇرىلىپ, اكادەميا دارەجەسىنە دەيىن جەتتى. 2017 جىلى وقۋ ورنىنا ميليتسيا گەنەرال-مايورى ماقان ەسبولاتوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى.
ال سۇراققا كەلەتىن بولساق, ءبىزدىڭ اكادەميا – «كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل», «تسيفرلىق كريميناليستيكا», «جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» اتتى جاڭا ماماندىقتار بويىنشا پوليتسيا كادرلارىن دايارلايتىن ەلدەگى جالعىز ۆەدومستۆولىق جوعارى وقۋ ورنى. سونىمەن قاتار قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى, كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن IT-كريميناليستيكالىق قامتاماسىز ەتۋ جانە اقپاراتتىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ, اكىمشىلىك-قۇقىقتىق ماماندانۋ (جول قاۋىپسىزدىگى), سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم بەرەدى.
سونداي-اق ەسىرتكى قىلمىسىنا, ۇيىمداسقان قىلمىسقا, كيبەرقىلمىسقا, ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس, يدەولوگيا مەن يميدج بويىنشا قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىن دا وقىتامىز. بۇعان قوسا اكادەميادا كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى مامان دايارلاۋ ورتالىعى بار. بۇل ورتالىق كيبەرقىلمىستاردى اشۋ مەن انىقتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى. ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, شەت مەملەكەتتەردىڭ ەلشىلىكتەرىمەن جانە ءوزىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە سەمينار, ۆەبينار جانە دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزۋمەن قاتار عىلىمي تاجىريبەلەر دە جاساپ جاتىر.
– ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندە قانداي ەرەكشەلىك بار؟
– باستى ەرەكشەلىك – تەوريا مەن تاجىريبەنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى. ءبىز ءبىلىم الۋشىلارعا ناقتى ومىردە كەزدەسەتىن جاعدايلارعا دايىن بولۋدى ۇيرەتەمىز. جاۋىنگەرلىك ازىرلىك, ارنايى پوليگوندارداعى ساباقتار, وقۋ باعدارلامالارىنداعى ينتەراكتيۆتى ادىستەر – بارلىعى كۋرسانتتار مەن تىڭداۋشىلاردىڭ كاسىبي داعدىلارىن شىڭداۋعا باعىتتالعان. ساباقتاردى ىشكى ىستەر سالاسىندا كوپ جىلدىق تاجىريبەسى بار بىلىكتى ماماندار جۇرگىزەدى.
2023 جىلدان باستاپ سەرىكتەس جوعارى وقۋ ورنى – الماتى مەنەدجمەنت ۋنيۆەرسيتەتىمەن (AlmaU) بىرلەسىپ قوس ديپلومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ كۋرسانتتارىمىز «ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ءىت-كريميناليستيكالىق قامتاماسىز ەتۋ» جانە «باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ ينجەنەرياسى», «كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ» باعدارلامالارى بويىنشا وقىپ, قوس ديپلوم الادى.
ءبىز تەك ءبىلىم بەرۋ ەمەس, سونىمەن قاتار قوعامدا زاڭ مەن ءتارتىپتى نىعايتۋ جانە جاستاردى تاربيەلەۋدە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىپ كەلەمىز. «پوليتسياداعى ءبىر كۇن», ء«موبيلدى اكادەميا», «تىلەك», «جەست ءتىلى» سياقتى ءىرى جوبالارىمىز بار. ماسەلەن, ء«موبيلدى اكادەميا» جوباسى اياسىندا اكادەميانىڭ تاجىريبەلى ماماندارى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق اۋماعىن ارالاپ, وڭىرلىك پوليتسيا بولىنىستەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ارنايى ترەنينگتەر وتكىزەدى.
ال «پوليتسياداعى ءبىر كۇن» جوباسى – حالىقپەن, ونىڭ ىشىندە جاستارمەن تىكەلەي بايلانىسۋدىڭ ءتيىمدى ۇلگىسى. مىسالى, اكادەميا قىزمەتكەرلەرى جاستارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىستىرادى. جوبا تالاپتارىنىڭ ءبىرى – وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ءبىر كۇن ءوزىن پوليتسيانىڭ وبرازىندا سىناپ كورە الادى. وسى جۇمىستاردىڭ ءبارى كۋرسانتتار مەن پوليتسەيلەردىڭ حالىقپەن, جاستارمەن تىكەلەي بايلانىسىن نىعايتۋعا, ولارعا مورالدىق-ەتيكالىق تۇرعىدان تاربيە بەرۋگە ىقپال ەتەدى.
– قازىر ءومىردىڭ قاي سالاسىندا بولسىن ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتتاردىڭ ءباسى جوعارى بولىپ تۇر. سوندىقتان اسكەري دروندى مەڭگەرۋ – زامان تالابى. سىزدەردە بۇل ماماندىق وقىتىلا ما؟
– ارينە, وقىتامىز. جالپى ۇشقىشسىز اۆياتسيا قۇرالدارى قازىر مايدان دالاسىندا عانا ەمەس, بەيبىت ومىردە دە, اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, لوگيستيكادا, ينفراقۇرىلىم مونيتورينگىندە, قۇتقارۋ جۇمىستارىندا بەلسەندى قولدانىلىپ جاتىر. ىشكى ىستەر ورگاندارىندا ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن دروندار رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تراسسالارداعى كولىك قوزعالىسىن باقىلايدى. سونداي-اق اۋەدەن پاترۋلدەۋ كولىك كەپتەلىسى بولاتىن ءىرى قالالارداعى جولداردىڭ احۋالىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋ جانە جالپى تالداۋ جاساۋ, مەگاپوليستىڭ نەگىزگى ماگيسترالدارىن زەرتتەۋ, جول كەپتەلىسىنىڭ تۋىنداۋ سەبەپتەرىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جۋىردا الماتى اكادەمياسى مەن «DroneTech» كومپانياسى اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. «DroneTech» – ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارى سالاسىندا جەتەكشى ورىن الاتىن, بۇل باعىتتا وقىتۋ جانە درونداردى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ەنگىزۋدە تاجىريبەسى مول كومپانيا. اكادەميا الداعى ۋاقىتتا كومپانيامەن بىرلەسە وتىرىپ ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ارنالعان وقۋ كۋرستارىن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ويتكەنى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ درونداردى كاسىبي قىزمەتتە پايدالانا ءبىلۋى – اسا ماڭىزدى تالاپتىڭ ءبىرى. بۇل ورايدا دا ءبىراز جەتىستىگىمىز بار. مىسالى, جۋىردا الماتى اكادەمياسىنىڭ كومانداسى «Capture The Flag» فورماتى بويىنشا قىتاي مەن رەسەي سەكىلدى الەمدىك رەيتينگكە ەنگەن ەلدەردىڭ كوماندالارى قاتىسقان كيبەرقاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق تۋرنيردە ۇزدىك وندىققا كىردى.
– قازىرگى جاستاردىڭ پوليتسيا بولۋعا دەگەن ۇمتىلىسى قانداي؟ ولارمەن قانداي دا ءبىر جۇمىس جۇرگىزەسىزدەر مە؟
– بۇل ورايدا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولاتىن جاڭالىق بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى – بۇگىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدىڭ مەكتەپتەرىندە «جاس ساقشى» سىنىپتارى اشىلىپ, پوليتسيا بولۋدى ارماندايتىن بالالارعا باعىت-باعدار بەرىلەدى. الماتى اكادەمياسى تاراپىنان دا جۋىردا قالاداعى №99 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە «جاس ساقشى» كادەت سىنىبى اشىلدى. سونداي-اق اكادەميا ۆ.گ.بەلينسكي اتىنداعى مەكتەپتىڭ «جاس ساقشى» پوليتسيا سىنىبىن شەفتىك كومەككە الىپ, بولاشاق قۇقىق قورعاۋشىلاردى تاربيەلەۋگە, وقۋشىلاردىڭ پاتريوتتىق رۋحىن كوتەرۋگە جانە ولاردىڭ قۇقىقتىق ءبىلىمىن ارتتىرۋعا اتسالىسىپ كەلەدى. اكادەميا مەن جوعارىدا اتالعان «جاس ساقشى» سىنىپتارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق اياسىندا بىرلەسكەن ءىس-شارالار, تانىمدىق ساباقتار مەن تاجىريبەلىك كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلادى. جاس ساقشىلارعا اكادەميا ارنايى ەكسكۋرسيا ۇيىمداستىرىپ, ولارعا وقۋ ورداسىنىڭ تاريحى, وقۋ ۇدەرىسى جانە بولاشاق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن دايارلاۋ ەرەكشەلىكتەرىن تانىستىرادى. بۇل جوبا جاس بۋىننىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرىپ, پوليتسيا قىزمەتىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتاتىنى ءسوزسىز.
ەل پوليتسياسىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ مەن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا تالانتتى جاستاردى تارتۋ ءۇشىن كاسىپتىك باعدار بەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا «Kazdream special systems» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, جىل سايىن 11-سىنىپ وقۋشىلارى اراسىندا «جاس ءىز كەسۋشى» جانە «جاس IT-دارىن» كونكۋرستارىن ۇيىمداستىرامىز. بايقاۋ بارىسىندا جاستار پوليتسيا جۇمىسىندا قولدانىلاتىن تسيفرلىق قۇرالدارمەن, كيبەرقىلمىسقا قارسى جۇمىس تاسىلدەرىمەن تانىسادى. ويتكەنى كيبەرقىلمىسقا قارسى كۇرەس زاماناۋي تەحنولوگيالار عانا ەمەس, مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ۇنەمى ارتتىرۋىمەن عانا ءوز ناتيجەسىن بەرەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن –
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»
