سەمەيدە وتكەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى پرەزيديۋمىنىڭ «قۋاتتى وڭىرلىك عىلىم – قۋاتتى ءوڭىر» تاقىرىبىنداعى كوشپەلى وتىرىسىنا وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي, ۇعا پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ, قازاقستان اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر جانتيكين, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىمجان جانقۋاتوۆ, ۇعا اكادەميكتەرى, عىلىمي ۇيىمدار مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق ءتۇرلى سالاداعى جەتەكشى وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار قاتىستى.
جيىندى اشقان اكادەميا پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ بۇعان دەيىن مۇنداي عىلىمي جيىن ەلىمىزدىڭ جەتى وڭىرىندە وتكىزىلگەنىن, وندا اگرارلىق, مەديتسينالىق, مۇناي-حيميا عىلىمىنىڭ پروبلەمالارىنا نازار اۋدارىلىپ, وڭىرلىك عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن تالقىلانعانىن ايتتى.
«اباي وبلىسى – دامۋ الەۋەتى زور, ەلىمىزدەگى ماڭىزدى ەكونوميكالىق وڭىرلەردىڭ ءبىرى. وبلىستا ءداستۇرلى اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن تۋريزمنەن باسقا, يادرولىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋعا مول مۇمكىندىك بار. كۋرچاتوۆ قالاسىنداعى بۇرىنعى سەمەي يادرولىق پوليگونى اۋماعىندا ورنالاسقان, كەڭەس وداعىندا قۇرىلعان, الەمگە ايگىلى يادرولىق زەرتتەۋلەر جونىندەگى بىرەگەي عىلىمي-ەكسپەريمەنتتىك ينفراقۇرىلىم – بۇگىنگى تاڭدا اسا قۇندى عىلىمي بازا. بىرقاتار كورسەتكىش بويىنشا ونداعى زەرتحانالاردىڭ الەمدە بالاماسى جوق. بۇل عىلىمي الەۋەتتى تولىق پايدالانعان جاعدايدا اباي وبلىسى يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى عىلىمي ونىمدەردى الەمدىك نارىققا شىعاراتىن جەتەكشى وڭىرلەردىڭ بىرىنە اينالۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان بۇل بىرەگەي عىلىمي بازاعا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قولداۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ەرتىس وزەنىنىڭ سۋىن پايدالانا وتىرىپ, ايماقتا سۋارمالى ەگىنشىلىكتى كەڭەيتۋگە بولادى», دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
بۇعان قوسا وڭىردە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, تابيعي جايىلىمدىق جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ, جەمشوپ بازاسىن قۇرۋ, مالدى اسىل تۇقىمداندىرۋ باعىتىندا ۇلكەن بولاشاق بار. ماسەلەن, كەڭەس زامانىندا سەمەيدە ەلدەگى ەڭ ءىرى ەت كومبيناتى جۇمىس ىستەگەنى بەلگىلى. بۇل مۇمكىندىكتى قايتا جانداندىرۋ قاجەت. سونداي-اق «سەمەي ورمانى» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ, ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا بولادى.
اباي وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ءۋالي كوشپەلى وتىرىستىڭ وڭىردە ءوتۋى جەرگىلىكتى عىلىمنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
«قۋاتتى وڭىرلىك عىلىم – قۋاتتى ءوڭىر» تۇجىرىمى – پرەزيدەنت ايقىنداعان تاريحي جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنىپ, بولاشاققا نىق باعدار بەرەتىن كەمەل كوزقاراستىڭ كورىنىسى. اباي وبلىسىنداعى عىلىم تۋرالى ايتقاندا, ەڭ الدىمەن ەلىمىزدىڭ عىلىم سالاسىنداعى ەرەكشە ورنى بار, تاريحي ماڭىزى زور كۋرچاتوۆ قالاسى ويعا ورالادى. ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءتورتىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى كۋرچاتوۆتىڭ عىلىمي ءداستۇرى مەن تاجىريبەسى مۇندا عىلىم قالاشىعىن سالۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا بۇل باعىتتا ءتيىستى جۇمىستار باستالىپ كەتتى. مۇنداعى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق پەن يادرولىق تەحنولوگيالار پاركى – يادرولىق مەديتسينا ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, الەمدىك جوبالاردى ازىرلەۋگە ارنالعان تاپتىرماس الاڭ», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
وتىرىستا مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى امانكەلدى سادانوۆ, پروفەسسور باقداۋلەت كەنجاليەۆ, فارابي ەرمەكوۆ سىندى عالىمدار ءسوز سويلەپ, وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, ەكولوگيا سالالارىندا قولدانۋعا بولاتىن جوبالارىن تانىستىردى.
«اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان وتاندىق بيوپرەپاراتتار ءوڭىرىمىز ءۇشىن وتە قاجەت. ونىڭ ۇستىنە, سەمەيدىڭ ىرگەسىندە ينۆەستورلار ەسەبىنەن ءىرى ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. وبلىستا مال باسى كوپ. ءبىر عانا سارجال اۋىلىندا 22 مىڭ باس جىلقى بار. بۇگىن ۇسىنىلعان ونىمدەردى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ازاماتتارعا جەتكىزەمىز. باقداۋلەت كەنجاليەۆتىڭ كەن ورىندارىنا قاتىستى ايتقان ۇسىنىستارى مەن فارابي ەرمەكوۆتىڭ اۋقىمدى دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى باستاماسى – نازار اۋدارارلىق. بۇل باعىتتا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز», دەدى وبلىس اكىمى.
ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى – عىلىمي نەگىزدەلگەن شەشىمدەرمەن تىكەلەي بايلانىستى. بۇل – الەمدىك تاجىريبەمەن دالەلدەنگەن قاعيدا. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى وڭىرلىك عىلىمي كەڭەستەر قۇرۋدى, ولاردىڭ ناقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالدىردى.
سونداي-اق جيىنعا قاتىسۋشىلار «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭ اياسىندا وڭىرلىك وندىرىستەردىڭ تەحنولوگيالىق پروبلەمالارىن شەشۋ جولدارىن قاراستىردى. كوشپەلى وتىرىس اياسىندا عىلىمي-يننوۆاتسيالىق كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, اباي وبلىسىنداعى عىلىمنىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىنداۋعا ارنالعان فورسايت-سەسسيا ءوتتى.
راسىندا, بۇل جيىن وڭىردەگى عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ دامۋ جولدارىن ناقتىلاۋعا, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋگە, وڭىرلىك عىلىمنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا ارنالعان ماڭىزدى الاڭعا اينالدى. اكادەميا پرەزيديۋمىنىڭ بۇل وتىرىسى ناتيجەسىندە اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جانە عىلىمي سۇيەمەلدەۋ بويىنشا اناليتيكالىق جازبا ازىرلەنىپ, وڭىرلىك عىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جۇمىس جوسپارى بەكىتىلدى.
اباي وبلىسى
