جادىگەر • 18 ماۋسىم, 2025

سىعاناق تەڭگەسى

60 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

«ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق مۋزەي-قورىعى سايتىندا مەكەمەنىڭ نۋميزماتيكالىق جادىگەرلەر قورىندا ساقتالعان تەڭگە-تيىن (پۋل) تۋرالى مالىمەت جاريالاندى. بۇل بۇيىم كەزىندە سىعاناق قالاسىندا سوعىلعان ەكەن. جادىگەردى مۋزەي قورىنا 2004 جىلى تۇركىستان قالاسىنىڭ تۇرعىنى ن.دوسمەتوۆ ەسىمدى ازامات تاپسىرىپتى.

سىعاناق تەڭگەسى

مۋزەيلىك انىق­تا­مالىقتا تيىن­نىڭ قايدان تا­بىل­عانى جانە قايدا ساق­تالعانى تۋرالى مالىمەت جوق. مەكەمەنىڭ كىشى عىلى­مي قىزمەتكەرى تولقىن جول­داسوۆتىڭ ايتۋىنا قا­راعان­دا, مونەتا مىستان جاسال­عان. ساقتالۋ جاعدايى – ناشار. ءپىشىنى – شەڭبەر پوشىم­دى دوڭگەلەك. تيىننىڭ اينالا جيەگى ءمۇجىلۋ سەبەبىنەن كەيبىر تاڭبالارى توزعان. ء­تىپ­تى كەيبىر بەدەر ىزدەرى جويى­­لىپ كەتۋگە جاقىن. ەڭ وكى­نىش­تىسى, تيىن سوعىلعان ۋاقىت (جىلى) شەكىتىلگەن تۇس سىنىپ
تۇسكەن.

– بىراق, – دەيدى كونە تاڭبالار بىلگىرى تولقىن ما­حانبەت ۇلى. – جادىگەردىڭ امان ساقتالعان بولىگىندەگى جازۋ-تاڭبالارعا قاراپ, تيىن حيجرانىڭ 727, 728, 738 جىلدارى سىعاناق اقشا سارايىندا سوعىلعانىن اڭعارۋعا بولادى. وعان دالەل – تيىننىڭ ورتاسىنداعى شارشى ءپىشىن­دى كارتۋش ىشىندە ءۇش قاتار جازبا. وندا «زارب / سىعنا / ق» (سىعاناق) دەپ تاڭبالانعان. تاعى ءبىر دالەل: ورتا ازيا جانە قازاقستان نۋميزماتيكاسى سالاسىنداعى ءىرى مامان رايحان بۋرناشەۆانىڭ ەڭبەكتەرىندە سىعاناق تيىن­دارىنىڭ وسىنداي ۇلگىلەرى كوپ كەزدەسەدى.

«جادىگەردىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ورتا عاسىردا اينالىمدا بولعان پۋلدارمەن تيپتەس. ال «پۋل» دەگەنىمىز – التىن وردا داۋىرىندە مىستان سوعىلعان تەڭگە-تيىنداردىڭ تاريحي اتاۋى. مۇنداي تيىندار ءXىى عاسىردىڭ اياعى مەن XVI عاسىردىڭ باسىندا قولدانىلا باستاعان. ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى, ءدال وسى ۋاقىتتا اۋماقتا مىس اقشالارمەن عانا اتقارى­لاتىن ۇساق ساۋدانىڭ ۇلكەن قارقىندا دامۋى – مىستان سوعىلعان اقشالاردىڭ نەگىزگى تولەم قۇرالى رەتىندە بەكۋىنە جاعداي جاسادى. سوندىقتان ەڭ كوپ قولدانىلاتىن اقشا تۇرىندە پۋل اتاۋى جالپى اقشا اتاۋىنا بالانا باستادى» دەيدى ت.جولداسوۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار