كاسىپكەرلەردىڭ كۇدىگى مەن ءۇمىتى

وتاندىق كومپانيا جە­تەك­شى­لەرىنىڭ ايتۋىن­شا, ينۆەستي­تسيالىق تارتىمدىلىق مەملەكەت­تىڭ نەگىزگى باسىمدىعىنا اينالۋعا ءتيىس. رەس­پوندەنتتەردىڭ 46%-ى وسىلاي دەپ سانايدى. ساۋالناماعا قا­تىس­قانداردىڭ 37%-ى 2024 جىل­دىڭ قورىتىندىسىندا قازاق­ستاندا ينۆەستيتسيالىق كليمات ناشارلادى دەگەن پىكىردە. سونىمەن قاتار كاسىپكەرلەر باستى باسىمدىقتار قاتارىنا جەمقورلىقپەن كۇرەس, ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋ جانە زاڭ ۇستەمدىگى كىرۋگە ءتيىس دەپ ەسەپ­تەيدى. بيزنەس-قاۋىمداستىق 2024 جىلدان بەرى ءتيىمدى سالىق ساياساتىن قالىپتاستىرۋدىڭ دا ماڭىزدى مىندەتكە اينالعانىن اتاپ وتكەن.

«قازاقستاندا دا, الەمدە دە جە­دەل ەكونوميكالىق وسىمگە نەگىز بو­لاتىن ىرگەلى سەبەپتەردى كور­­مەي تۇرمىن. ءىجو بۇرىنعى دەڭگەي­دە – 5% شاماسىندا قالادى دەپ بول­جايمىن. جاھاندىق ەكونومي­كا دا وزگەرە قويماس. ەگەر بۇ­رىن ەكو­نوميكالىق داعدارىس اراسىن­داعى مەرزىم 10-15 جىل بولسا, قازىر ول ايتارلىقتاي قىس­قار­دى. مىسالى, 2008–2009 جىل­دار­داعى الەمدىك قارجى داعدا­رى­سىن, ودان كەيىنگى 2014–2015 جىل­دار­داعى داعدارىستى الايىق. ودان كەيىن 2020 جىلى پاندەميا بولدى. ءسويتىپ, ارالىق مەرزىم 5 جىلعا دەيىن ازايدى. قازىر الەم­دە بولىپ جاتقان جاعدايلار (قى­تايداعى ءوسىم قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى, رەسەيگە سالىنعان سانكتسيالار, گەوساياسي احۋال) – مۇنىڭ ءبارى مۇناي نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ قۇبىلۋىنا العى­شارت, سونداي-اق الەمدىك مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە سەبەپ بولۋى مۇمكىن. بۇل ءوز كەزەگىندە ەل ەكونوميكاسىنا زيانىن تيگىزەدى», دەيدى «Kazpetrol Group» وكىلى ەرجان تازابەكوۆ.

«Bertling Kazakhstan Logistics» كومپانياسى باسشىلارىنىڭ ءبىرى ءاليا جاقسىلىقوۆانىڭ ايتۋىن­شا, بيىل ەكونوميكالىق ءوسىم 4%-دى قۇراعانىمەن الداعى 5 جىلدا ول 20%-عا دەيىن كوتەرىلۋى بەك مۇمكىن. سەبەبى اۋقىمدى جوبالار ىسكە قوسىلىپ جاتىر.

«بىرىنشىدەن, ءبىز اەس بويىنشا شەشىمدى كۇتىپ وتىرمىز. باتىس قازاقستانداعى قاراشىعاناقتا دا جاقىندا جاڭا جوبالار ىسكە قوسىلادى. قاراشىعاناق پەن سول­تۇس­تىك كاسپي جوباسىندا مە­نەد­جمەنت قۇرامى اۋىسادى. ىسكە رەسەيلىك كومپانيالار بەلسەندى ارالاسۋدا. قاراباتان اۋدانىندا «سيللەنو» زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. قمگ مەن «لۋكويلدىڭ» «قالامقاس-تەڭىز – حازار» بىرلەسكەن جوباسى قولعا الىندى. كاتكو-دا دا كەڭەيۋ بار. جەتكىزۋ قىزمەتىمەن اينالىساتىندىقتان ءبىز مۇنىڭ ءبارىن اڭعارىپ وتىرامىز. ساتىپ الۋشى كومپانيالار تاراپىنان ساتىپ الۋ ۇدەرىسى تۇراقتى ءجۇرىپ جاتىر جانە بۇل ءۇردىس جالعاسادى دەپ ويلايمىن. ەلدەگى ينفراقۇرىلىم دا كەڭەيۋدە. جاڭا اۋەجايلار مەن لوگيس­تيكالىق حابتار سالۋ باستالدى. ەكونوميكامىزعا شيكىزاتتىق تاۋارلار باعاسىنىڭ قۇبىلۋى قاتتى اسەر ەتەدى», دەيدى ول.

ERG وكىلى سەرىك شاحاجانوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, گەوساياسي داعدا­رىسقا ەكونوميكالىق داعدارىس­تىڭ قوساق­تالۋى ۇلكەن سىناق تۋدىرماق.

«ونىمدەرىمىزدىڭ نەگىزگى جا­ھان­دىق تۇتىنۋشىلارى بولىپ سانالاتىن ەلدەردەگى ەكونوميكاعا قۇيىلعان قارجىلار تۇراقتى نا­تي­جە بەرمەدى. قازىرگى قارقىن مەن دامۋ العىشارتتارىن ەسكەرسەك قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى 5-7% شاماسىندا بولجامدى تۇردە ءوستى. جاھاندىق داعدا­رىس­تىڭ اسەرى ءبىزدىڭ كومپانيانى دا اي­نالىپ وتكەن جوق. دەگەنمەن كوم­پانيانىڭ وسەتىن الەۋەتى بار», دەيدى.

«بىلتىر قازاقستاندا 90 ملن توننادان استام مۇناي وندىرىلەدى دەگەن جوسپار بول­عان, الايدا ءوندىرىس كولەمى 87,7 ملن تونناعا دەيىن تومەندەپ, 2023 جىلعى كورسەتكىشتەن دە از بولدى. الەمدىك مۇناي باعا­­سىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى وتاندىق مۇناي-گاز كوم­پانيالارىنىڭ تابىسى دا ازايدى. 2025 جىلعا دەگەن ءۇمىت زور. قۇنى 45 ملرد دوللاردان اساتىن تەڭىز جوباسى ناتيجە بەرە باستايدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. تولىق قۋاتقا شىققان كەزدە تەڭىزدە تاۋلىگىنە 1 ملن باررەلگە جۋىق مۇناي ءوندىرىلۋى مۇمكىن, بۇل – الەمدىك ءوندىرىستىڭ شامامەن 1%-ى. وسى جوبانىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا مۇناي ءوندىرۋ جىلىنا 96 ملن توننادان اسادى دەپ بولجانادى, ءوز كەزەگىندە بۇل ۇلكەن رەكورد بولماق», دەيدى PwC ساۋالناماسىنا پىكىر بىلدىرگەن الماس قۇدايبەرگەن (Centrasia Group).