بىتىمگەر – بەيبىتشىلىك ەلشىسى

ءبىرىنشى كەزەڭ

قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بىتىم­گەرلىك قىزمەتى شارتتى تۇردە 2014 جىلعا دەيىن جانە 2014 جىلدان كەيىن بولىپ ەكى كەزەڭگە بولىنەدى. العاشقى كەزەڭ­دە اسكەري قىزمەتشىلەرىمىز تمد-نىڭ تاجىكستانداعى جانە بۇۇ بىتىم­گەرلىك ميسسيالارىنان تىس اقش كوا­لي­تسيالىق كۇشتەرىنىڭ قاتارىندا يراك­تاعى وپەراتسيالارعا قاتىستى. اتاپ ايتقاندا, 1993 جىلدىڭ قىركۇيەگى مەن 2001 جىلدىڭ اقپانى ارالىعىندا قك ىشكى اسكەرلەر بولىمشەسى مەن ۇقك شەكارا قىزمەتى تاجىك-اۋعان ۋچاسكەسىندە تمد-نىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى مەملەكەتارالىق شارتتار مەن كەلىسىمدەر شەڭبەرىندەگى مىندەتتەردى ورىندادى.

2003 جىلدىڭ تامىزى مەن ­2008 جىلدىڭ قازان ايى ارالىعىن­­دا حالىق­ارالىق مىندەتتەمە­لەر­دى ىسكە اسىرۋ ماق­ساتىندا «قاز­بات» بىتىمگەرلىك باتال­ونىنىڭ ينجەنەرلىك-ساپەرلىك جا­ساعى اقش باستاعان حالىقارالىق ­كوا­ليتسيانىڭ تۇراقتاندىرۋ كۇش­تەرى قۇرامىندا يراكتاعى ميسسيانى ورىندادى. كونتينگەنتتىڭ نەگىزگى مىندەتى جارىل­ماعان وق-دارىلەردى ىزدەۋ مەن جويۋ, دالالىق سۋمەن جابدىقتاۋ پۋنكت­تەرىن ىسكە قوسۋ, سۋدى تازارتۋ جانە مەدي­تسينا­لىق كومەك كورسەتۋ بولاتىن. 2008 جىل­دىڭ قازان ايىندا ميسسيا­نىڭ اياقتالۋى­نا بايلا­نىستى جا­ساق يراكتان شىعارىلدى. وسى قىز­مەت كەزىندە 1 وفيتسەر قازا تاپتى.

قازاق ساربازدارى يراكتا 4,5 ميلليوننان اسا ءتۇرلى وق-ءدارى, ناقتىراق ايتقاندا, مينا, زىمىران مەن سناريادتاردى جويىپ, 6 718 تەكشە مەتر سۋ تا­زارتتى. اسكەري دارىگەرلەرى­مىز امەريكالىق «دەلتا» بازاسى مەديتسينالىق توبىنىڭ قۇ­رامىندا جۇمىس اتقاردى. ولار نەگىزى­نەن تەررورلىق شابۋىلداردان زارداپ شەككەن جەرگى­لىكتى تۇرعىندارعا مەدي­تسينالىق كومەك كورسەتتى.

سونىمەن قاتار 2007 جىلدىڭ مامىرى مەن 2009 جىلدىڭ تامىزى ارالىعىندا 2 وفيتسەرىمىز بۇۇ-نىڭ نەپالداعى ميسسياسىنا (UNMIN) قاتىسسا, 2008 جىلدىڭ تامىزى مەن 2009 جىلدىڭ ماۋسىمى ارالىعىندا 1 وفيتسەرىمىز گرۋزياداعى ەقىۇ ميسسياسىنىڭ قۇرامىندا بولدى.

ەكىنشى كەزەڭ

كلاسسيكالىق بىتىمگەرلىك قىز­مەت شەڭبەرىندەگى بۇۇ-مەن ءوزارا ءىس-قيمىل 2014 جىلى قارۋ­لى كۇشتەرىمىزدىڭ ال­عاشقى اسكەري قىزمەتشىسى بۇۇ-نىڭ باتىس ساحاراداعى ميسسياسىنا اسكەري باقىلاۋشى رەتىندە جىبەرىلگەن ساتتەن باستالادى. 2018 جىلى قازاقستان مەن ءۇن­دىستان اراسىندا قول قويىلعان مەمو­راندۋمعا سايكەس, وتاندىق بىتىمگەر­لەر روتاسى العاش رەت بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ميس­سيا­سىنا قاتىستى. ولار يزرايلمەن شەكا­رادا جەرگىلىكتى جەردى پاترۋلدەۋ, باقى­لاۋ بەكەتتەرىن ۇيىمداستىرۋ, وق ات­پاۋ كەلىسىمىن قاداعالاۋ مىندەتتەرىن اتقاردى.

سول كەزدەن بەرى قازاق اسكەري قىزمەت­شىلەرى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتە­مەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرلىك ميس­سيالارىنا تۇراقتى تۇردە قاتى­سىپ كەلەدى. كەيىنگى 20 جىلدا 600-دەن اسا اسكەري قىزمەتشى­مىز بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنا قاتىستى. ال 2024 جىلدىڭ قاڭتارىندا بۇۇ ەلىمىز­گە تاۋەلسىز بىتىمگەرلىك ميسسيا­­­سىن جاساقتاۋعا ماندات بەردى.

ءبىز – بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىنە ورتالىق ازيادان اسكەر جىبەرەتىن بىردەن-ءبىر مەم­لەكەتپىز. بىلتىر ناۋ­رىز ايىندا 139 اسكەري قىزمەتشىمىز, ونىڭ ىشىندە 4 ايەل بار, ءوز تەحنيكاسىمەن جانە قارۋ-جاراعىمەن گولان جوتالارىنا اتتانعان بولاتىن. ءبىر جىل ىشىندە ولار 557 تاپسىرمانى ورىندادى. ونىڭ ىشىندە 458 ءموبيلدى پاترۋلدەۋ, 66 اسكەري پەرسونال مەن گۋمانيتارلىق جۇكتەردى تاسىمالداۋ, 15 رەت جارىلعىش زاتتاردى زالالسىزداندىرۋ جانە 3 رەت باقىلاۋ بەكەتتەرىنىڭ كۇزەتىن كۇشەيتۋ جۇمىستارى اتقارىلدى.

ميسسيا بارىسىندا بىتىم­گەرلەر يز­رايل مەن سيريا ارا­سىنداعى اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ ساق­تالۋىن قاداعالاپ, جاۋاپكەرشىلىك ايما­عىنداعى بىتىمگەرلىك بازالارىنان اس­كەري پەرسونالدى ەۆاكۋاتسيالاۋ, باقى­لاۋداعى اۋماقتى ءموبيلدى پاترۋلدەۋ, جارىلماعان وق-دارىلەردى جويۋ مەن باسقا دا جارىلعىش زاتتاردان تازارتۋ, بۇۇ-نىڭ پەرسونالى مەن جوعا­رى لاۋازىمدى تۇلعالارىن جا­ۋاپكەرشىلىك ايماعىندا جانە ونىڭ شەكتەۋلى اۋماقتارىندا الىپ ءجۇرۋ جۇمىستارىن اتقار­دى. گولان جوتالارىندا قىزمەت ­ەتكەن كەزدە كونتينگەنتتىڭ العاش­قى قۇرامى قويىلعان بار­لىق مىندەتتى ويداعىداي ورىنداپ, بۇۇ ميسسيا­سى مەن حاتشىلىعى­نىڭ باسشىلىعىنان جوعارى باعا العانىن ايتا كەتۋ كەرەك.

قازىرگى ۋاقىتتا گولان جوتالارىندا بىتىمگەرلەردىڭ ەكىنشى قۇرامى بۇۇ ميسسياسى اياسىندا قىزمەت وتكەرىپ جاتىر. ونىڭ قۇرامىندا 4 شتاب وفيتسەرى, 139 اسكەري قىزمەتشى بار. بۇعان قوسا باتىس ساحارادا – 6, ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىندا – 2, تاياۋ شىعىستا – 2, كونگو رەسپۋب­ليكاسىندا – 2 اسكەري باقىلاۋشى جانە ليۆاندا – 3 شتاب وفيتسەرى, بارلىعى 158 اسكەري قىزمەتشىمىز بىتىمگەرلىك ميسسيا ساپىندا قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.

ءتورت تىلدە ءبىلىم بەرەتىن ورتالىق

بۇگىندە ۇلتتىق بىتىمگەرلىك كونتين­گەنت­تىڭ ماماندارىن وقىتۋمەن جانە دايارلاۋمەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ بىتىم­گەرلىك وپەراتسيالار ور­تالىعى (Kazcent) اينالىسادى. بۇل ورتالىق 2006 جىلى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ شەت تىلدەر ينس­تيتۋتىندا «بەيبىتشىلىك ءۇشىن سەرىكتەستىك» وقۋ ورتالىعى رەتىندە قۇرىلعان. 2010 جىلى ول وداقتاس­تىق جوعارى ترانسفورماتسيالاۋ قولباسشىلىعىنىڭ (SACT) شتاب-پاتەرى بولىپ تانىلدى. ال 2019 جىلى UNSOC جانە UNPOC ورتالىعىنىڭ كۋرستا­رى بۇۇ-نىڭ ءتيىستى سەرتيفيكا­تىن الدى.

بىتىمگەرلەر كەڭ اۋقىمدى قۇزىرەتكە يە. ورتالىقتا ولار اسكەري ءىس بويىنشا وقىتىلا­دى, دايىندىق بۇۇ-نىڭ كوپ­ۇلتتى ميسسيالارىنداعى نەگىز­گى قا­رىم-قاتىناس ءتىلى رەتىندە اعىل­شىن ءتىلىن قارقىندى ۇيرەنۋدەن باستالادى. بى­تىمگەرلەر باسقا دا ءارتۇرلى تىلدىك باعىت­تا وقى­تىلادى. 2023 جىلى 200-دەن اسا اسكەري قىزمەتشى اعىلشىن, فرانتسۋز, تۇرىك جانە قىتاي تىلدەرىندە ءبىلىم الدى.

ماماندار «بۇۇ: بىتىمگەرلىككە كىرىسپە», «ميسسيا الدىندا­عى دايىندىق», «بىتىمگەرلىك وپەراتسيالاردىڭ قۇقىقتىق اسپەكتىلەرى», «قارۋلى قاق­تىعىستار قۇقىعى», «بۇۇ شتا­بىنىڭ وفيتسەرلەرى» جانە «ازا­ماتتىق تۇرعىنداردى جان-جاقتى قورعاۋ» سياقتى پاندەر بويىنشا دايارلانادى. ولار ميسسيا مانداتىمەن انىقتالاتىن بىتىمگەردىڭ مارتەبەسى مەن مىندەتتەرىن, داعدارىس جاعدايىنداعى ءىس-قيمىل ءتارتىبىن, سونداي-اق ميسسيانىڭ ءتۇرلى كومپونەنتتەرىمەن, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىمەن, باق-پەن جانە قاقتىعىسقا قاتىساتىن قاراما-قارسى تاراپتارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋدى رەتتەيتىن حالىقارالىق زاڭنامانى زەردەلەيدى.

باقىلاۋ جاتتىعۋلارى بارىسىندا بىتىمگەرلىك مىندەتتەر كەشەنىن ورىندايدى, ولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءارتۇرلى ادىستەرى مەن تاسىلدەرىن قولدانادى. بۇل رەتتە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ءتۇرلى ستاندارتتى ەمەس جاعدايدا شەبەر ارەكەت ەتۋ, كۇردەلى جانە كۇرت قۇبىلمالى ساتتەردە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ قابىلەتتەرى تەكسەرىلەدى. بىتىمگەرلىك كونتينگەنتتىڭ بارلىق اسكەري قىزمەتشىسى ەرىكتى نەگىزدە قابىلدانادى. بۇل ورايدا ۇمىتكەرلەردىڭ كاسىبي جانە مورالدىق قاسيەتتەرى ەسكەرىلەدى.

ەلىمىز بىتىمگەرلىك ميس­سيالارعا قاتى­سۋ ارقىلى باعا جەتپەس تاجىريبە جيناق­تادى. قۇبىلمالى گەوساياسي جاع­داي مەن حالىقارالىق تۇراقسىزدىق, مەم­لەكەتارالىق جانجالدار كوبە­يىپ تۇرعان ۋاقىتتا بىتىمگەرلىك كۇشتەر بۇۇ-نىڭ ميسسيالارىندا ايرىقشا ءرول اتقارىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا وسى ادالدىعىنان تانباي, جاھانداعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە تەگەۋرىندى ىقپالىن تيگىزە بەرەتىنىنە سەنىمىمىز مول. بۇل ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جاۋاپتى مۇشەسى رەتىندەگى بەدەلىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءشۇباسىز.