سۋرەت: e-history.kz
ءاليحان بوكەيحان ءبىر حاتىندا ءوز ۇيىنە كەلىپ, «قايتسەم دە ورىس ءتىلىن ۇيرەنەمىن» دەگەن تالابىنان قايتپاي ەڭبەكتەنىپ وتىرعان سۇلتانماحمۇتتى ايتىپ, ەرەكشە سۇيسىنەتىنى بار. سۇلتانماحمۇت اقىن ءوز جىرىندا:
«وللاھي! انت ەتەمىن اللا اتىمەن,
ورىس ءتىلىن بىلەمىن ءھام حاتىمەن.
يستوريا, گەوگرافيا ءپاندى بىلمەي,
وللاھي, ءتىرى بولىپ جۇرمەسپىن مەن»,
– دەپ ءوز-وزىنە انت بەرەدى. ۇلى ماقسات جولىندا بىلتە شامعا ۇڭىلگەن اقىننىڭ ۇلكەن ىزدەنىس شىڭىراۋىنا قۇلاش سەرمەگەنىن بايقايمىز. ال ماعجاننىڭ «ەۋروپالىق اشەكەيلەرمەن» كومكەرىلگەن وتتى جىرلارى, تاريحي, ەتنوگرافيالىق شەجىرەگە تولى ولەڭدەرى شايىردىڭ تۇڭعيىق تەرەڭدىگىنە دالەل. اقىننىڭ باتىسقا ساپارى جاڭا, توسىن كوزقاراسپەن اياقتالادى.
جازۋشى انتون چەحوۆ سۋرەتشى اعاسىنا جازعان حاتىن «ورتادان دارەجەڭ تومەن تۇرماۋ ءۇشىن, پيكۆيكانى وقىپ شىعۋ نەمەسە فاۋستان مونولوگ جاتتاۋ جەتكىلىكسىز. وعان كۇندىز-ءتۇنى ءۇزىلىسسىز ەڭبەك, ماڭگىلىك وقۋ, ەركىندىك قاجەت. ءبىزدىڭ ۇيگە كەل دە جاتىپ الىپ وقى, تىمقۇرىعاندا ءوزىڭ وقىپ كورمەگەن تۋرگەنەۆتى…» دەپ اياقتايدى. بىلىمسىزدىككە جانى قاس جازۋشى اينالاسىنا شۋاق شاشىپ, ءار اداممەن ءوز دارەجەسىندە سويلەسەدى. ءتىپتى كۇردەلى سويلەۋگە تىرىسقان جەرگىلىكتى ايەلدەرگە مارمەلادتى جاقسى كورەتىنىن ايتقانى دا كۇلكىلى ءارى قىزىق.
البەتتە, وقىعاندى ويعا توقۋ, ءبىلىمدى بويعا دارىتۋ ۇلكەن ەڭبەك. جاڭبىردى بويىنا دۇرىستاپ سىڭىرمەيىنشە, توپىراقتىڭ قۇنارلى وسىمدىك بەرمەيتىنى سەكىلدى, ءبىلىمىن بويعا دۇرىس سىڭىرە الماعان شىعارماشىلىق يەسى قاتەرلى تۇسىنىككە بارۋى ابدەن مۇمكىن. ادەبيەتكە كەلگەن كوپ جاس بۋىنعا ۇلگى بولعان مارتەن يدەن ءپروتوتيپى دە ىزدەنىمپازدىق پەن جانكەشتىلىكتىڭ جەڭىسىن ايگىلەيدى. كەيىپكەردىڭ ءوزى بولۋعا شاقىرادى. راسىندا «شابىت دەگەنىمىز – ىزدەنىس». مەحنات دەگەنىمىز – جەڭىسكە جەتەلەر جول. تالاپتى ەرگە نۇر جاۋادى!
