بىلتىر ەكولوگيالىق «IQAir» حالىقارالىق كومپانياسى جاسايتىن رەيتينگكە الەمنىڭ 125 ءىرى قالاسىمەن بىرگە الماتى تاعى دا اۋاسى ەڭ لاس قالالار تىزىمىنە كىردى. 2024 جىلى دايىندالعان شەكتى جول بەرىلەتىن شىعارىندىلار تۋرالى جيىنتىق بايانداماعا سايكەس, قالادا زياندى شىعارىندىلار كولەمى جىلىنا 189 مىڭ توننانى قۇراسا, ونىڭ ىشىندە: اۆتوكولىككە – 112 مىڭ توننا (60%); ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارعا – 52 مىڭ توننا (27,5%); جەكە سەكتورعا (جتق جانە مونشا) – 21 مىڭ توننا (11%); شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە – 1,4 مىڭ توننا (0,74%); قۇرىلىس نىساندارىنا – 1,4 مىڭ توننا (0,76%) تيەسىلى.
الماتى اگلومەراتسياسى الداعى ونجىلدىقتاردا 7,5–8 ملن ادامعا دەيىن وسەتىنى تۋرالى ۋربانيستەردىڭ رەسمي بولجامى – تۇبەگەيلى شارالار قابىلداۋعا نەگىز بولادى. حالىقتى تولعاندىرعان ماسەلەنى كوتەرگەن دەپۋتاتتار اۋا لاستانۋىنىڭ نەگىزگى كوزدەرىن انىقتاي وتىرىپ, جارتى جىل ىشىندە الماتىنىڭ تولىق كارتاسىن دايىنداۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى. سونىمەن قاتار كولىكتى تەحنيكالىق تەكسەرۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمدارعا كاتاليزاتورلار ساتىپ الۋىنا زاڭ جۇزىندە تىيىم سالا وتىرىپ, تەحنيكالىق بايقاۋدىڭ ليندەن كۋالىكتەرىن بەرگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن قاتاڭداتۋ تالاپ ەتىلدى. كەلەر جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك ۇيىمدارعا تەك ەلەكتروموبيلدەر ساتىپ الۋعا رۇقسات بەرۋ, ال الماتى اكىمدىگىنە ەلەكتر قوزعالتقىشتارى بار قوعامدىق كولىكتىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىنە دە نازار اۋدارىلدى. مەگاپوليستە مىڭداعان ەلەكتر كولىكتەرىنىڭ پايدا بولۋى زاريادتاۋ ءۇشىن ءتيىستى ينفراقۇرىلىم سالۋ, سونىمەن قاتار, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جاڭا كوزدەرىن ىزدەۋ قاجەتتىلىگىن تۋدىرادى. قالادا ونسىز دا ەنەرگيا تاپشىلىعى جانە ەلەكتر جەلىسىنە ۇلكەن جۇكتەمە بار.
الماتىدا كولىك اعىنىن ازايتۋ جانە قالا تۇرعىندارىن قوعامدىق كولىكتى پايدالانۋعا ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا 770 گاز اۆتوبۋسى مەن 115 ەلەكتر اۆتوبۋسى ساتىپ الىندى, بۇل قوعامدىق كولىكتىڭ ورتاشا قىزمەت ەتۋ مەرزىمىن ەداۋىر قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. اۆتوبۋس پەن تروللەيبۋس قوزعالىسى جاڭارتىلىپ, جولاۋشىلار اعىنى 33%-عا ارتتى. بولاشاق جوسپاردا گاز جانە ەلەكتر اۆتوبۋستارىن كوبىرەك ساتىپ الۋ, قوعامدىق كولىكتى سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا تاريفتەرى مەن قاعيدالارىن ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
بيىل قالادا ەكولوگيالىق جوبالارعا 10,6 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان, بۇل قارجى قالا تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا جانە جايلى قالالىق ورتانى دامىتۋعا باعىتتالادى. 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتىڭ جوباسىندا قالانى كوگالداندىرۋ, قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى جيناۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ جانە تابيعي وبەكتىلەردى اباتتاندىرۋ كوزدەلگەن. بيىل الماتىدا بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 170 مىڭ كوشەت وتىرعىزۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ ىشىندە كۇزگى وتىرعىزۋ ماۋسىمىنىڭ باسىنان باستاپ 110 مىڭنان استامى وتىرعىزىلدى, بۇل ءبىر قالا تۇرعىنىنا جاسىل ەكپەلەردىڭ اۋدانىن 12,5-تەن 12,8 شارشى مەترگە دەيىن ۇلعايتۋعا كومەكتەسەدى.
سونىمەن قاتار وسى جىلى قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى جيناۋ جۇيەسىن جاڭارتۋ جالعاسادى. قالادا تەرەڭدەتىلگەن ۇلگىدەگى 2 مىڭنان استام كونتەينەرلىك الاڭ سالىنادى, بۇل قالانىڭ سانيتارلىق جاعدايىن جاقسارتادى. بۇدان باسقا, ىلە اۋدانىندا بولاشاقتا قالدىقتاردى كادەگە جاراتۋ ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشۋگە كومەكتەسەتىن جاڭا پوليگوننىڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. ۇلكەن الماتى جانە قارعالى سياقتى وزەن ارنالارىن قايتا قۇرۋ, سونداي-اق «سايران» سۋ قويماسىن اباتتاندىرۋ جوبالارى تابيعي ەكوجۇيەلەردى قالپىنا كەلتىرۋگە جانە قالا تۇرعىندارىنىڭ دەمالۋى ءۇشىن جاڭا ەكولوگيالىق تازا ايماقتاردى قۇرۋعا ارنالعان.
