ەلدىڭ شەتىندەگى, شەكارا شەبىندەگى ايماق مال باعۋعا, استىق وسىرۋگە وتە قولايلى. شاڭىراعى جانعا, ءورىسى مالعا تولى قۇت مەكەننىڭ توسىندەگى ءتورت ت ۇلىكتىڭ سانى دا كوبەيىپ كەلەدى. كەيىنگى جەتى جىلدا اۋداننان جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جاستاردىڭ تۇراقتاۋىنا, ەڭبەكپەن قامتىلۋىنا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. قويناۋى قۇت رايىمبەك اۋدانىنىڭ ورتالىعى نارىنقولدا ءسان-سالتاناتى كەلىسكەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ ىرگەسى قالانسا, ەلدى مەكەندەردەن مادەنيەت وشاقتارى مەن سپورت نىساندارى اشىلىپ, اۋىلدار اجارلانا تۇسكەن. الداعى ۋاقىتتا نارىنقولدا ءبىر مەزگىلدە 250 ادامدى قابىلداۋعا قاۋقارلى 4 قاباتتى زاماناۋي ەمحانا پايدالانۋعا بەرىلەدى.
اۋدان اكىمى بەرىك دۇيسەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جەتى جىلدا اۋداننىڭ 8 ەلدى مەكەنىندە جاڭا ەمدەۋ مەكەمەلەرى سالىنىپ, ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ جاتىر. سونىمەن قاتار سارىباستاۋ, نارىنقول, سۇمبە, قىزىلشەكارا اۋىلدارىندا 4 سپورت كەشەنى بوي كوتەرىپ, اۋىل بالالارى مەن جاستارىنىڭ ۋاقىتتارىن ءتيىمدى ءارى پايدالى وتكىزۋىنە, بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەردى. بۇل – وڭىردەگى بۇرىن-سوڭدى بولماعان وڭ وزگەرىس. بۇنىمەن قوسا جامبىل, سۇمبە اۋىلدارىندا مادەنيەت ۇيلەرى سالىندى, قاراساز اۋىلىندا ونەر مەكتەبى اشىلىپ, ونەرپازداردىڭ رۋحاني ۇياسىنا اينالدى. الداعى ۋاقىتتا تەكەس پەن قاينار اۋىلدارىندا سپورت كەشەنى, شالكودە, سارىجاز, تەگىستىك اۋىلدارىندا مادەنيەت ۇيلەرىن سالۋ جوسپارلانعان.
بۇگىندە اۋداندا ءۇي كەزەگىندە 400-دەن اسا ازامات تىركەۋدە تۇر, ونىڭ 185-ءى الەۋمەتتىك وسال توپتاعىلار. وسى ورايدا, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن الەۋمەتتىك وسال توپتاعى ازاماتتارعا ارنالىپ 123 ءۇي سالىنعان, ونىڭ سىرتىندا 42 ءۇي ساتىپ الىنىپ بەرىلگەن. بيىلعى جىلى مەردىگەر كومپانيالار تاعى دا 60 ءۇي سالۋدى باستاعان.
اۋداننىڭ اياعىنان نىق تۇرۋىنا, الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ بوي كوتەرۋىنە, اۋىزسۋمەن قامتىلۋىنا بۇگىنگە دەيىن 20 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالعان. جىل سايىنعى اۋدان بيۋدجەتى 6 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا رايىمبەك اۋدانىنا 2027 جىلعا دەيىن گاز قۇبىرىن تارتۋ جوسپارلانعان. شەلەك اۋىلىنان كەگەنگە, كەگەننەن نارىنقولعا ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتامالارى جاسالىپ قويعان ەكەن. ەندىگى كەزەكتە ساراپتامادان وتسە, جوبا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىپ, حالىقتىڭ قولى كوگىلدىر گازعا دا جەتەر جىل جاقىنداي تۇسپەك.
وڭىردەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – سارىجاز بەن كەگەن اۋىلدارى اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە كۇرە جولدىڭ ءبىرازدان بەرى جوندەۋ كورمەي كەلە جاتقانى. بۇل تۋرالى بيىك مىنبەرلەردەن از ايتىلعان جوق.
«اۋدانداعى كۇرە جولداردىڭ توزۋى – شىن مانىندە ادام شوشىرلىق دارەجەدە بولعانى بەلگىلى. حالىقتىڭ شىمبايىنا باتقان ماسەلە بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. بىلتىر نارىنقول مەن كەگەن اراسىنداعى 89 شاقىرىمدىق كۇرە جولدىڭ ورتاشا جوندەۋ جۇمىسىنا رەسپۋبليكا قورجىنىنان 9 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. ناتيجەسىندە, نارىنقول مەن تەكەس ارالىعىنداعى 15 شاقىرىمدى جوندەۋگە 1 ملرد 200 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, يگەرىلدى. قالعان 74 شاقىرىمدى قۇرايتىن كۇرە جولدىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 7,5 ميلليارد تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان. جول جوندەۋدى ءوز مىندەتىنە العان «نۇرلى جول» جشس تەحنيكالارىن جەتكىزىپ, الداعى ۋاقىتتا اۋىل ماڭىنا اسفالت زاۋىتىن ورنالاستىرىپ, جۇمىسشىلار جيناپ, بىلەك سىبانا كىرىسۋدىڭ قام-قارەكەتىن جاساپ جاتىر. جۇرگىنشىلەردىڭ جۇيكەسىن جۇقارتقان شەتىن ماسەلەگە كەلەر جىلى نۇكتە قويىلادى», دەيدى اۋدان اكىمى ب.دۇيسەنباەۆ.
جەرى شۇرايلى, ءشوبى شۇيگىن اۋداندا مال ونىمدەرىن وندىرەتىن كاسىپورىندار جوق. ساۋعان ءسۇتىن ساۋدالاي المايتىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇيتكىلىن «Qarasaz-food» جشس شاعىن ءسۇت زاۋىتى تۇبەگەيلى شەشۋگە قادام جاسادى. باستاپقىدا 2000 ليتردەن ءسۇت ساتىپ الىپ جۇمىسىن باستاعان زاۋىت قازىردە كۇنىنە 15 000 توننا ءسۇت قابىلداپ, ودان 14 ءتۇرلى تابيعي ءونىم دايىنداۋدىڭ شەبەرىنە اينالعان. الماتى مەن قوناەۆ قالالارىنداعى الەۋمەتتىك دۇكەندەر مەن اۋىلدىق جەرلەردەگى ساۋدا دۇكەندەرىنە تاراتىلاتىن قاراسازدىڭ جوعارى ساپالى, تاڭدايعا تاتىمدى قايماق-مايىنا, قۇرت-ىرىمشىگىنە, سۇزبەسىنە سۇرانىس ارتىپ كەلەدى.
نارىنقولدىڭ ەجەلدەن داڭقىن شىعارعان كارتوبى ءالى دە ەل اۋزىنان تۇسكەن ەمەس. تۇتىنۋشىلاردىڭ تىلەگىن قاناعاتتاندىرىپ, شەكتى باعادا قامتاماسىز ەتۋدى ماقسات ەتكەن ەڭبەككەرلەر ەرتەلى-كەش القاپ باسىندا تىنىمسىز ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. بىلتىر 2 250 گەكتار القاپقا كارتوپ وتىرعىزىلسا, بيىل بۇل كولەمدى مىڭ گەكتارعا كوبەيتۋ كوزدەلگەن. اۋداننىڭ ۇساق شارۋا قوجالىقتارى بىرىگىپ, «التىن ءدان-1» اتتى اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىستىك كووپەراتيۆىن قۇرعان. بۇل ەڭبەك ۇجىمى كارتوپ, استىق ءوسىرۋدى قولعا العان. القاپقا تۇڭعىش رەت تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ ماقساتىندا 250 مەتر تەرەڭدىكتە ۇڭعىما قازىپ, جەراستى سۋىن شىعارىپ جاتىر. الىنعان سۋدى 30 مىڭ تەكشە مەترلىك سۋ قويماسىنا جيناپ, ودان ءارى القاپتاردى سۋاراتىن تەحنولوگيانى جۇزەگە اسىرا باستاعان. وسى جوبا نەگىزىندە 4 ۇڭعىما قازىپ, القاپتى جەتكىلىكتى مولشەردە سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن العا تارتقان كووپەراتيۆ جەتەكشىسى دۋلات قۇلمامىروۆ ساپالى كارتوپ الۋ ماقساتىندا نيدەرلاندتان 200 توننا «ارتەميس», «اريزونا» تۇقىمدارىن ساتىپ العانىن ايتادى. سونداي-اق 10 مىڭ توننا كارتوپ ساقتاۋ قويماسىن سالۋ جوسپارلانعان. بىلتىر كووپەراتيۆ 747 گا ەگىستىككە تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىن ورناتىپ, سۋ قۇبىرىن جۇرگىزگەن.
تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا «اۋىل اماناتى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ايرىقشا ىقپال ەتىپ وتىرعانىن اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى سامات ساتىلعانوۆ مىسال ەتتى. باعدارلاما نەگىزىندە بولىنگەن 521 ملن تەڭگەگە 93 ازامات قول جەتكىزگەن. ولاردىڭ 63-ءى اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى بويىنشا ءىس باستاسا, 30 ادام جەكە كاسىبىن اشقان. بيىل جىلى 26 ازاماتتىڭ ءوتىنىشى ماقۇلدانعان. ناتيجەسىندە, 120 ادام جۇمىسقا ورنالاستى.
تابيعاتى كوركەم اۋداننىڭ كورشىلەس مەملەكەتپەن اراقاتىناستى نىعايتىپ, ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا ەكى ەل اراسىندا جاياۋ وتكەل اشۋ جوسپارلانعان. جوبا جۇزەگە اسسا اۋداننىڭ تۋريستىك الەۋەتىندە سونى سەرپىن بەرەدى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتىپ, جۇمىسپەن قامتىلۋىنا مۇمكىندىك جاسالادى. بۇگىندە اۋداندا 7 تۋريستىك ايماق بار. ودان بولەك, ماۋسىمدىق كەزەڭدە 200-دەن استام كيىز ۇيلەر تىگىلىپ, تۋريستەردى قابىلداۋ ورىندارى اشىلادى. اۋداننىڭ شۇباركول, سىرت, شۇبارتال جايلاۋىنا شىعاتىن مالشىلار تەك مال باعۋمەن عانا شەكتەلمەي, ءۇيىنىڭ جانىنا 2-3 كيىز ءۇي تىگىپ, دەمالىس ورىندارىنا اينالدىرۋعا باعىت ۇستانىپ وتىر.
الماتى وبلىسى
