– بۇل زاڭ قانداي ماقساتتى كوزدەيدى؟
– بۇگىنگى تاڭدا «اتامەكەن» ۇكپ جانە ونىڭ وڭىرلىك وكىلدىكتەرى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە سەرتيفيكاتتىڭ ءۇش ءتۇرىن («ست-كZ», يندۋستريالىق, ەكسپورتتىق) بەرەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, «CT-KZ» نىسانىنداعى تاۋاردىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سەرتيفيكات – تاۋاردىڭ پارتياسىنا نەمەسە تاۋاردىڭ سەريالىق وندىرىسىنە بەرىلەتىن ىشكى اينالىم ءۇشىن تاۋاردىڭ شىعارىلعان ەلى تۋرالى كۋالاندىراتىن قۇجات. ال يندۋستريالىق سەرتيفيكات كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتىن راستايدى, ياعني ءوندىرۋشى جىلىنا شىعارا الاتىن جانە تاۋارلارعا, جۇمىستارعا جانە قىزمەتتەرگە بەرىلەتىن تاۋارلاردىڭ, جۇمىستاردىڭ, قىزمەتتەردىڭ سانى. ەكسپورتتىق سەرتيفيكاتتار كەدەندىك پرەفەرەنتسيالاردى الۋ ماقساتىندا نەمەسە يمپورتتاۋشىنىڭ سۇراۋى بويىنشا بەرىلەدى.
وسى سەرتيفيكاتتار جەكە ساراپشىلاردىڭ قورىتىندىسىمەن وتەۋلى نەگىزدە بەرىلەدى. وسىلايشا, «CT-KZ» سەرتيفيكاتتارىن الۋ ءۇشىن اتتەستاتتالعان ساراپشىلار تاۋاردىڭ شىعۋ تەگىنە ساراپتاما جاساۋى, وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتالارىنداعى قۇجاتتاردى تالداۋى قاجەت. يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتى بەرۋ كەزىندە سالالىق قاۋىمداستىق ساراپشىلارى ءوندىرىستىڭ جاي-كۇيىنە تالداۋ جۇرگىزۋگە ءتيىس, سونىڭ نەگىزىندە وڭىرلىك تولەممەن قورىتىندى بەرىلەدى. كەيىنگى التى جىلدا «ست-KZ» 73 مىڭنان اسا سەرتيفيكات جانە 1 670 يندۋستريالىق سەرتيفيكات, سونداي-اق 365 مىڭعا جۋىق ەكسپورتتىق سەرتيفيكات بەرىلدى.
دەگەنمەن كەيىنگى جىلدارى سەرتيفيكاتتار الۋ ماسەلەلەرى بيزنەس قوعامداستىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. ماسەلەن, سەرتيفيكات الۋدىڭ قولدانىستاعى ۇدەرىسى ادام فاكتورىمەن شەشىلىپ, مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن, سونداي-اق وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ بىرىڭعاي بازاسىمەن ۇيلەسىم تاپپاي وتىر. سونىمەن قاتار ساراپتامالىق ۇيىمداردىڭ نورماتيۆتىك تالاپتارى مەن جاۋاپكەرشىلىگى تومەن, تاۋارلاردىڭ شىعۋ كريتەريلەرىنىڭ ورىندالۋى ناقتى تەكسەرىلمەيدى, مەملەكەت تاراپىنان باقىلاۋ ءالسىز, وسىدان كەلىپ سەرتيفيكاتتاردى الۋدىڭ وبەكتيۆتىلىگى مەن اشىقتىعىنا تەرىس اسەر ەتەدى.
باس پروكۋراتۋرانىڭ تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا تاۋاردىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سەرتيفيكاتتاردى زاڭسىز الۋ, جوسىقسىز سۋبەكتىلەردىڭ مۇددەلەرىن قولداۋ, تاۋارعا دۇرىس ەمەس مالىمەتتەر ەنگىزۋ جانە ت.ب. فاكتىلەر انىقتالدى.
ەندى زاڭدا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءتىزىلىمىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە تسيفرلىق دەرەكتەر پايدالانىلادى. بۇل كىرىس كەزەڭىندە «جالعان وندىرۋشىلەردى» انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سونداي-اق ءوتىنىش بەرۋشى مەن اكىمشى اراسىنداعى بايلانىستاردى بارىنشا ازايتادى. ساراپتاما اۆتوماتتاندىرىلىپ, تولىققاندى اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلەدى.
– قازىر وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر «CT-KZ» نىسانى جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتار ارقىلى ەلىمىزدە قىزمەتىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ەندى جاڭا زاڭ بويىنشا ولاردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى قۇرىلادى. وسى ءتىزىلىم قالاي جاسالادى؟ قاعيدالارى مەن ەرەجەلەرى قانداي؟
– زاڭ جوباسىنا سايكەس, «CT-KZ» سەرتيفيكاتتارى جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتار سياقتى ىشكى اينالىم ءۇشىن تاۋارلاردىڭ شىعۋ تەگىن راستاۋدىڭ بۇرىن پايدالانىلعان نىساندارىن الماستىراتىن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءتىزىلىمىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. ەندى وندىرۋشىلەر مەن ولار شىعاراتىن ونىمدەر تۋرالى مالىمەتتەر بىرىڭعاي پورتالدا ورنالاستىرىلعان ءبىر تسيفرلىق رەسۋرستا جينالىپ, ساقتالادى.
تىزىلىمگە ەنگىزۋ ءۇشىن تاۋار ءوندىرۋشى جەكە كابينەت ارقىلى ءوتىنىم بەرەدى. وسىدان كەيىن تسيفرلىق تەكسەرۋ جۇرگىزىلەدى, جۇيە وندىرىستىك قىزمەتتى راستايتىن دەرەكتەردىڭ دۇرىستىعىن اۆتوماتتى تۇردە تەكسەرەدى. بۇدان ءارى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۋاكىلەتتى قىزمەتكەرلەرى ءوندىرىس شارتتارى مەن ۇدەرىستەرىن, ونىڭ ىشىندە ۇسىنىلعان بەينەماتەريالدار نەگىزىندە باعالايدى. قاجەت بولعان جاعدايدا كاسىپورىنعا كوشپەلى تەكسەرۋ جۇرگىزىلەدى. ەگەر تاۋار تولىعىمەن ەل اۋماعىندا وندىرىلسە, ءوندىرىستى باعالاۋ جۇرگىزىلمەۋى مۇمكىن.
وڭ ناتيجە بولعان جاعدايدا تىزىلىمگە ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى, ال ءوندىرۋشى ءتيىستى ءۇزىندى الادى. باس تارتىلعان جاعدايدا ءوتىنىش بەرۋشىگە سەبەپتەرى كورسەتىلگەن دالەلدى جاۋاپ جىبەرىلەدى جانە ەسكەرتۋلەر جويىلعاننان كەيىن ول ءوتىنىمدى قايتا بەرە الادى. وسىلايشا, بىرىڭعاي ءتىزىلىمدى قۇرۋ راسىمدەردى جەڭىلدەتۋگە, اشىقتىقتى ارتتىرۋعا جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى نەعۇرلىم ءتيىمدى مەملەكەتتىك قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
– كورسەتىلگەن ءتىزىلىمدى قوسۋمەن قاتار ودان شىعارۋ ءتارتىبى دە بار. سوڭعىسى قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟
– ءيا, تىزىلىمگە ەنگىزۋمەن قاتار, زاڭنامادا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى الىپ تاستاۋ ءراسىمى دە كوزدەلگەن. ونى ونەركاسىپ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان بىرنەشە جاعدايدا جۇزەگە اسىرادى. بىرىنشىدەن, مەرزىمدى مونيتورينگ جۇرگىزۋ كەزىندە تسيفرلىق ۆەريفيكاتسيا ناتيجەلەرى نەگىز بولا الادى. سونىڭ بارىسىندا ءونىمنىڭ وتاندىق شىعۋ تەگىنىڭ سايكەسسىزدىگى, بۇزىلۋى نە جوعالۋى انىقتالادى. ەكىنشىدەن, تاۋار ءوندىرۋشى, مىسالى, ءوندىرىستى توقتاتسا نەمەسە قىزمەت باعىتىن وزگەرتسە, تىزىلىمنەن شىعارۋ تۋرالى وتىنىشپەن ءوزى جۇگىنە الادى. بۇعان قوسا ەگەر زاڭدى تۇلعا تاراتىلسا نە قايتا ۇيىمداستىرۋدان وتسە (قايتا قۇرۋدى قوسپاعاندا), ول جەكە ءوتىنىش بەرمەي-اق اۆتوماتتى تۇردە تىزىلىمنەن شىعارىلادى. الايدا قايتا قۇرىلعان جاعدايدا, جاڭادان قۇرىلعان زاڭدى تۇلعا تىزىلىمگە ەنگىزۋگە جاڭا ءوتىنىم بەرۋى كەرەك. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر زاڭدا بەلگىلەنگەن ءتارتىپتى ساقتاي وتىرىپ, تىزىلىمگە ەنگىزۋگە قايتا ءوتىنىم بەرۋگە قۇقىلى.
– جاڭا زاڭنىڭ نەگىزگى ماقساتىنىڭ ءبىرى – ءوزىن وتاندىق دەپ تانىستىراتىن «جالعان تاۋار وندىرۋشىلەرگە» باقىلاۋدى كۇشەيتۋ. ەگەر وسى ءتىزىلىم بارىسىندا دا جالعان كومپانيالار تىركەلىپ, ولقىلىقتار كەتسە, بۇعان كىم جاۋاپتى؟ قالاي جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى؟
– بىرىنشىدەن, كاسىپورىنداردى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزۋ بارىنشا اشىق وتەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. وزدەرىن وتاندىق دەپ سانايتىن «جالعان تاۋار وندىرۋشىلەر» ەندى تىزىلىمگە قوسىلا المايدى. ەكىنشىدەن, كاسىپورىنداردى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزۋ بويىنشا جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ەداۋىر بولىگىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر كوتەرەدى. ماسەلەن, «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى رەگلامەنتتەلگەن (8-باپ 2-تاراۋ). مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ازاماتتىق-قۇقىقتىق, تارتىپتىك, اكىمشىلىك, قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتا بولادى (43-باپ 7-تاراۋ).
بۇل رەتتە قولدانىستاعى جۇيەدە ۇلتتىق پالاتا مەن سالالىق قاۋىمداستىقتارعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك شارالارى جوق ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە قاتىستى «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭى شەڭبەرىندە تالاپتار, ونىڭ ىشىندە لاۋازىمدى ادامدارعا قاتىستى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شەكتەۋلەر قولدانىلادى.
– قازىردەن باستاپ تاۋار وندىرۋشىلەر قانداي قۇجات دايىنداۋى قاجەت؟
– وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ تىزىلىمىنە ەنگىسى كەلەتىندەر جۇمىستى «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالىنداعى جەكە كابينەت ارقىلى ءوتىنىم بەرۋدەن باستاۋعا ءتيىس. بۇل – ءبىرىنشى قادام. زاڭ بويىنشا تالاپ ەتىلەتىن بىرقاتار مىندەتتى قۇجاتتار مەن كەلىسىمدەردى, ونىڭ ىشىندە دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس دەربەس دەرەكتەردى جيناۋعا جانە وڭدەۋگە كەلىسىمدى الدىن الا دايىنداۋ ماڭىزدى. سونداي-اق وندىرىستىك جانە تەحنولوگيالىق وپەراتسيالار وندىرەتىن ونىمگە بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى تالاپتارعا سايكەس كەلەتىنىنە كوز جەتكىزۋ كەرەك. ونسىز ءوتىنىم ماقۇلدانبايدى.
ءوتىنىش بەرگەننەن كەيىن تسيفرلىق تەكسەرۋ كەزەڭى باستالادى. سودان كەيىن (قاجەت بولعان جاعدايدا) ءوندىرىس سىرتتان تەكسەرىلەدى. بارلىق كەزەڭنىڭ ناتيجەلەرىمەن تىزىلىمگە ەنگىزۋ نەمەسە ەنگىزبەۋ تۋرالى شەشىم شىعارىلادى. سوندىقتان بارلىق قۇجاتتامانى زاڭعا ساي دايىنداپ, ءوندىرىستىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتكەندەردىڭ ءوتىنىشى تابىستى بولارى حاق.
– زاڭنىڭ جاڭا تەتىگى قولدانىسقا ەنگىزىلگەنگە دەيىن بەرىلگەن تاۋارلاردىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتار قاي ۋاقىتقا دەيىن جارامدى؟
ء–تىزىلىمنىڭ جاڭا تەتىگى قولدانىسقا ەنگىزىلگەنگە دەيىن بەرىلگەن «ست-KZ» تاۋارلارىنىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سەرتيفيكاتتار جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتار 2026 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن جارامدى. سونىمەن قاتار «ست-KZ» نىسانىنداعى تاۋاردىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سەرتيفيكاتتار جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتار كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن بەرىلەدى.
– تىزىلىمگە ەنبەي قالعان تاۋار وندىرۋشىلەر مەملەكەت قولداۋىنان تىس قالا ما؟
– ەنگىزىلگەن تەتىك جالعان وندىرىستەردى ىنتالاندىرۋ مۇمكىندىگىن قوسپاعاندا, ناقتى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە عانا قولداۋ كورسەتەدى. ءوندىرىستى راستاۋ جۇيەسىندەگى قازىرگى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كوبىنە اتاۋلى ەمەس تۇردە ۇسىنىلادى. بۇل ولاردىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتەدى. ەكونوميكانى دامىتۋعا جانە ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە كۇش-جىگەردى تەك وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋگە جۇمىلدىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ءتاسىل رەسۋرستاردى نەعۇرلىم ماقساتتى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, جەرگىلىكتى ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋعا جانە ەلىمىزدە وندىرىلەتىن تاۋارلار مەن ولاردىڭ وندىرۋشىلەرى تۋرالى اقپاراتقا قول جەتكىزۋدىڭ بىرىڭعاي نۇكتەسىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن –
گۇلنار جولجان,
«Egemen Qazaqstan»
