– قازىر بۇل الەمدە ەمەسسىز. انا جاقتا ءحالىڭىز قالاي؟
– اجال – الەمگە كوز سالاتىن تەرەزەمنىڭ شاعىلۋى. ونىڭ ورنىنا باسقا تەرەزە قويىلا ما, جوق پا – بىلمەيمىن ءھام ونى ءبىلىپ تە قاجەت ەمەس. ءبىر عانا نارسەنى انىق ءتۇسىنۋى كەرەك: تەرەزەنىڭ جويىلۋى كوزدىڭ جويىلۋى ەمەس.
– 82 جىل عۇمىر كەشتىڭىز. ءبىر ادامعا از ۋاقىت ەمەس. سونىمەن ءومىر دەگەن نە نارسە ەكەن؟
– ءومىر – رۋح پەن ءناپسىنىڭ توقتاۋسىز كۇرەسى ەكەن. ءناپسى اجىراتادى, رۋح بىرىكتىرەدى. بۇل كۇرەستە رۋح جەڭەدى. بىراق بۇل ەشقاشان سوڭعى جەڭىس ەمەس. ءناپسى قايتادان قارىمتا سوققى جۇمسايدى, قايىرا اجىراتادى. بىراق رۋح ونى قايتادان تىزە بۇكتىرەدى. ءار كۇرەستەن كەيىن ءناپسى السىرەي بەرەدى, السىرەي بەرەدى, ال رۋح كۇشەيە بەرەدى, كۇشەيە بەرەدى.
– رۋحتىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرىڭىزشى؟
– ۇزاق ءومىر سۇرگەن ءاربىر ادام اۋەلى شاقالاق ءسابي بولادى. سوسىن ءبۇلدىرشىن, سوسىن ەر نەمەسە ايەل, سوسىن كەمپىر نە شال بولادى. الايدا ادام جاسىنا ساي قالاي وزگەرسە دە, ءوزىن «مەن» دەپ اتايدى. ءسابي بولسا دا, قارت بولسا دا ونىڭ ىشىندە ەشقاشان وزگەرمەيتىن نارسە – وسى «مەن». ءدال وسى وزگەرمەيتىن «مەندى» رۋح دەپ اتايمىز. سۋ قۇيىلعان ءار ءتۇرلى ىدىستاردى شەلەك, بوشكە, تەگەنە دەپ ايتا بەرەمىز عوي. بىراق ءبارىنىڭ ىشىندە ءبىر-اق سۋ. سول سەكىلدى ادامداردى دا ءتان ەرەكشەلىگىنە ساي ۇل بالا, قىز بالا, شال, كەمپىر دەپ بولگەنىمىزبەن, ارقايسىنىڭ ىشىندە بارىنە ورتاق قۇدايلىق رۋح بار.
– كوپ جاعدايدا رۋحانياتتى وتە تۇسىنىكسىز نارسە دەپ ۇعادى؟
كەرىسىنشە, رۋحانيات – وتە تۇسىنىكتى. ءتان ءىسى – تۇسىنىكسىز. شىراقتىڭ شىرپىسىز جانا المايتىنى سەكىلدى, ادام دا رۋحانياتسىز ءومىر كەشە المايدى. رۋح ينسانياتتىڭ بارىندە بار. بىراق بارلىعى ونى بىلە بەرمەيدى. بىلگەن قۇلدىڭ ءومىرى – ءلاززات, عاپىل قالعاننىڭ ءومىرى – ازاپ.
– كۇناڭىز كوپ پە؟
– وتە كوپ. ءىشتىم, شەكتىم, زيناقورلىق تا جاسادىم. جانىڭنىڭ جارىعى السىرگەن سايىن, ءناپساني قالاۋلارىڭنىڭ كولەڭكەسى جولىڭدى قاراڭعىلاي بەرەدى ەكەن. ساقتانۋ كەرەك وسى سۇمدىق كولەڭكەدەن. ءتان قالاۋلارىن تارك ەتپەيىنشە جانىڭنىڭ جارىعى الگى كولەڭكەنى جويا المايتىنىنا كوزىم جەتتى.
– ءيا. ءسىز تەمەكىدەن, اراقتان, ءتىپتى ەت جەۋدەن دە باس تارتتىڭىز. ول كەزدە ەلۋدە بولدىڭىز. ال ەلۋ التىڭىزدا بايلىقتان جەرىدىڭىز. وتباسىڭىزدى وسىلاي ەتۋگە شاقىردىڭىز...
– ءيا, بىراق ولار قارسى بولدى. ولارعا مەن بايلىق ەشقاشان قاناعاتتاندىرمايتىنىن, داۋلەتىڭ ارتقان سايىن قاجەتتىلىگىڭ دە كوبەيە بەرەتىنىن ايتتىم.
– وندا نەگە ادام بايلىقتى جاقسى كورەدى؟
رۋحاني ءومىردىڭ جەتىمسىزدىگىنەن مۇنىڭ ءبارى. ونىڭ كەۋدەسىنە رۋحانيات شىراعىن جاقشى, وعان ەشتەڭە دە كەرەك بولماي قالادى. ادام سول بايلىقتى جيناۋ بارىسىندا قانشا مەيىرىمدىلىكتى جوعالتاتىنىن بىلسە, شىركىن. وندا بايلىقتى قانداي ىجداعاتپەن جيناسا, ودان سونداي ىجداعاتپەن قۇتىلۋعا اسىعار ەدى.
– قارتايعان شاعىڭىزدا ءدىن قىزمەتكەرلەرىمەن ءجيى تارتىسقا ءتۇستىڭىز. شىنايى ءدىن دەپ نەنى ۇعاسىز؟
– ناعىز اقيقات ءدىن عايىپتان تايىپ پايدا بولعان قۇدىرەتتى كۇشتىڭ نەمەسە ونىڭ شاكىرتتەرىنىڭ ەرەجەسىنە دەگەن ماڭگىلىك سەنىم ەمەس. سونىمەن قاتار وقىمىستىلار ويلايتىن بۇگىنگى كۇنگە تۇك قاجەتى جوق جاھىلدىك ءداۋىردىڭ جاڭعىرىعى دا ەمەس. ناعىز اقيقات ءدىن سول – جاقىنىن جانىنداي سۇيەتىن ادام مەن اقىرسىز ۇلىق قۇدىرەت اراسىنداعى بايلانىس. ىلكىدە بولسىن, قازىرگى بولسىن دىندەردىڭ بارىندە وزگەرىپ تۇراتىن قاعيدا-شاريعاتى بولادى. بىراق ماڭگىلىك وزگەرمەيتىن زاڭدىلىعى جانە بولادى. اقيقات ءدىنىڭ اسىلى- ءدال وسى مىزعىمايتىن ەرەجەدە.
– جاقىنىڭدى جانىڭداي ءسۇيۋ كەرەك دەپ قالدىڭىز. بۇل قالاي؟
– ءسۇيۋ – دەمەك جاقسىلىق جاساۋ. ءبىز بۇنى وسىلاي تۇسىنەمىز جانە باسقاشا ءتۇسىنۋىمىز دە مۇمكىن ەمەس. ءسۇيۋ – بۇل جاي عانا ءسوز ەمەس, بۇل – وزگەلەرىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالاتىن ءىس. ەگەر ادام ۇلى ماحابباتقا جەتۋىم كەرەك دەپ, كىشكەنتاي ماحابباتتىڭ مىندەتتەرىنەن تارتىناتۇعىن بولسا, ول نە ءوزىن, نە وزگەلەردى الداپ ءجۇر, ونىڭ ۇستىنە بۇدان ءارى ول وزىنەن باسقا ەشكىمدى سۇيە المايدى. كىمدە-كىم «مەن قۇدايدى جاقسى كورەمىن» دەپ, باۋىرىن جەك كورسە ول – ناعىز كاززاپ. اسىلىندا ول ەكەۋىن دە جاقسى كورمەيدى. كورىنەتىن باۋىرىن جاقسى كورە الماي تۇرىپ, كورىنبەيتىن قۇدايدى جاقسى كورۋ – مۇمكىن ەمەس. باۋىرلار, ءبىر-ءبىرىمىزدى جاقسى كورەيىك, سەبەبى ماحاببات قۇدايدان. ءاربىر ءسۇيۋشى قۇدايدان جاراتىلدى جانە ونى تانيدى, سەبەبى قۇدايدىڭ ءوزى – ماحاببات.
– قازىر الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە سوعىس بولىپ جاتىر. ادامزاتتى قالاي تاتۋلاستىرۋعا بولادى؟
– ادامدار اقيقاتتا عانا بىرىگە الادى. ول ءۇشىن ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى ءجۇرۋدىڭ قاجەتى جوق. كەرىسىنشە بارلىعى اقيقاتقا قاراي ءجۇرۋى كەرەك. تەك سوندا عانا ولار ءبىر تۇتاس بولمىسقا اينالادى. ادامدار جاراسايىن دەپ جاراسپايدى, جولدارى ءبىر بولعاننان كەيىن جاراسادى. ۇلكەن حرام بار دەپ ەلەستەتەيىك. ونىڭ جارىعى جوعارىدان ءبىر نۇكتەگە عانا تۇسەدى. قۇلشىلىق قىلۋشىلار باستارىن قوسۋ ءۇشىن, ءبىر-بىرىنە ەمەس, الگى ورتاداعى ساۋلەگە ۇمتىلسا جەتكىلىكتى. سوندا عانا ولار ءوزارا جۇمىلادى. ومىردە دە سولاي. ءبارىڭ اقيقاتقا, قۇدايعا قاراي باستاڭدار, باستارىڭ قوسىلادى.
اڭگىمەڭىزگە راحمەت, ارىستان اقساقال!
P.S لەۆ تولستويدىڭ جاۋاپتارى جەكە كۇندەلىگىنەن الىندى.
اڭگىمەلەسكەن –
ابزال ماقاش,
«Egemen Qazaqstan»
