قارىزعا بەرمەسە تاعى بولمايدى, ساۋدا جۇرمەيدى. اقشاسى بارلاردىڭ كوبى سۋپەر, گيپەرماركەتتەر تۇرعاندا مۇنىڭ جاپىرايعان جۇپىنى دۇكەنىن قايتسىن؟ جالپى, دۇكەنىن «ولتىرمەي» تۇرعاندار – جازدىرىپ الۋشىلار. سوندىقتان بۇل قارىز الۋشىلارعا, ولار بۇعان كىرىپتار.
توكەن قاريا قولىنداعى كوك داپتەردى قويا بەرگەندە بويى سىرىقتاي, ساقال-مۇرتى وسىڭكى ءبىر بەيتانىس «اسسالاۋماعالەيكۇ-ءۇ-ءۇۇم» دەپ كىرىپ كەلدى.
– ۋاعالەيكۇماسسالام.
– سىزدەردە باقىت ساتىلا ما؟ – دەدى بەيتانىس ادام.
– ول نە؟
– ادامدار ءومىر بويى قول سوزىپ وتەتىن كادىمگى باقىت.
توكەن قاريا بوگدە كىسىنىڭ اقىل-ەسىنىڭ بۇتىندىگىنە كۇماندانا قارادى دا, نە بولسا دا الداپ-سۋلاپ شىعارىپ سالۋ قامىمەن:
– جو-جوق, بىزدە باقىت ساتىلمايدى, – دەدى دە, ەرىكسىز مىرس ەتتى.
– نەگە مىرس ەتتىڭىز؟
– دارىحاناعا بارىپ نان سۇراعانداي بولىپ تۇرسىڭ عوي. سوعان, جاي...
– جارايدى دەلىك, دەگەنمەن باقىت بولسا ساتىڭىز.
– بىزدە ونداي «تاۋار» جوق. بولۋى دا مۇمكىن ەمەس. تۇسىنەسىز بە, باقىت باستاعى يگىلىكتى سەزىنۋ, بارعا شىنايى پەيىلمەن قاناعاتتانۋ, قولداعىنىڭ قادىرىن جەتە ءتۇيسىنۋ عانا. باقىت اللانىڭ بەرگەنىن سەزىنە الاتىن كوكىرەكتە عانا بولادى, مىنانداي دۇكەندە ەمەس, قاراعىم. بىزدە الگى سەن ىزدەگەننىڭ بالاماسى عانا بار.
– ول نە سوندا؟
– باقىتتى بولىپ كورىنۋ ساتىلادى بىزدە.
– ويباي, اتاي كورمەڭىز, كەرەك ەمەس, باقىتتى بولىپ كورىنۋدەن شارشادىم. مىنا قوعام باقىتتى بولىپ كورىنۋدەن جارىسقا ءتۇسىپ جانتالاسقانداردىڭ ىستىق دەمىنەن بۋلانىپ, اششى تەرىنەن ساسىپ تۇر. مەن وسىدان قاشىپ ءجۇرمىن. بۇدان مەنى شىن باقىت قانا قۇتقارادى.
– شىن باقىتتى تابۋ وڭاي ما؟
– مەنىڭشە, وڭاي.
– وڭاي بولسا تاپپايسىڭ با...
– مەنىڭ باقىتىم مىنا ءسىزدىڭ الدىڭىزدا جاتقان قالىڭ كوك داپتەردىڭ ىشىندە.
– قالايشا؟
– ماعان وزىڭىزگە اقشالاي قارىز جانداردىڭ ىشىندەگى شىن مۇقتاجداردىڭ بارلىعىنىڭ بەرەشەگىن تولەپ كەتۋىمە جاعداي جاساپ بەرىڭىز. سوندا مەن دە باقىتتىڭ جۇپارىن جۇتامىن, وسى ىستە ادىلەتتى بولساڭىز, ءسىز دە باقىتتىڭ اڭقىعان ءيىسىن يىسكەيسىز.
بەيتانىس جاننىڭ ءۇزىرىن ورىنداۋعا توكەن قاريا كوپ اۋرەلەنگەن جوق. كۇندە ەسەپتەپ, كوڭىلىنەن كوكتەي وتكىزىپ جۇرگەن ماسەلەسى: قارىز الۋشىلاردىڭ ءبارىن جاقسى تانيتىن دۇكەنشى الەۋمەتتىك جاعدايلارى ناشار, قارجىعا, رۋحاني قولداۋعا مۇقتاج دەپ بىلەتىن وتىزدان استام ادامنىڭ بارلىق جيىنتىق بەرەشەك اقشاسىنىڭ كولەمىن اپپاق پاراققا ادەمىلەپ جازىپ بەردى: 3 ميلليون 200 مىڭ 440 تەڭگە.
باقىتىن ىزدەگەن ادام بۋما-بۋما اقشانى جان قالتاسىنان بىرىنەن سوڭ ءبىرىن سۋىرىپ توكەن قاريانىڭ الدىنا تاستادى.
– ساناپ الىڭىز.
– جارايدى, – دەپ اقشا ساناۋعا كىرىسكەن توكەن وزىنە ۇسىنىلعان قارجىدان 2 ميلليون الدى دا, قالعانىن وزىنە قايتارىپ بەردى.
– نەگە بۇلاي ەتتىڭىز؟
– قالعان 1 ميلليون 200 مىڭ 440 تەڭگە قارىزدى ءوز ەسەبىمنەن جابامىن, ويتكەنى باقىتتى ساعان تۇگەل ساتىپ جىبەرە المايمىن.
– ا, سولاي ما؟ جو-جوق, مەن وعان كونە المايمىن, دۇكەن سىزدىكى, جوق-جۇقانالار الدىڭىزعا ءالى تالاي كەلەدى, سول كەزدە ولارعا قولۇشىن سوزىپ, سونىڭ ارقاسىندا باقىتقا كەنەلە بەرەسىز, ال مەن اۋمالى-توكپەلى كوڭىل كۇيدە جۇرەتىن, بىردە بار, بىردە جوق اداممىن, بۇگىن مەنىڭ جولىما تۇرماڭىز, – دەدى دە دۇكەنشىدەن ءبىر تيىن دا قايتارىپ المادى.
توكەن قاريا قايتادان اقشا ساناپ, ونى 3 ميلليون 200 مىڭ 440 تەڭگەگە تولتىرىپ, قالعانىن قايتارىپ بەرمەك بولعاندا الگى ادامدى تاپپاي قالدى. بۇل ونى ىزدەپ جۇگىرە باسىپ تىسقا شىعىپ ەدى, قاپ-قارا «مەرسەدەس» ورنىنان جۇلقىنا قوزعالىپ, قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا عايىپ بولدى.
توكەن دۇكەنىنە قايتا كىرگەندە ۇستەلىنىڭ ۇستىندە ءبىر پاراق قاعاز جاتتى. وندا بىلاي دەپ جازىلىپتى: ء«سىز كورسەتكەن اقشادان ارتىلعانىن مەنىڭ ەسەبىمنەن جوق-جۇقانالارعا كومەك رەتىندە بەرىپ تۇرارسىز. باقىتتىڭ قۇنى اقشامەن ولشەنبەيدى. دەسەك تە مەندە بارى اقشا عانا, سونى بەيتانىس جاندارعا بەرۋ ارقىلى باقىتقا جاناسىپ كورسەم دەپ جۇرگەن جانمىن. بۇگىن العاشقى قادامىمدى جاسادىم. ومىردە بۇگىنگىدەي قۋانىشقا كەنەلىپ كورگەن ەمەسپىن».
توكەن قاريا بۇل جاعداياتتى قارىزدارى وتەلگەن جاندارعا جولىققاندا ايتقاندا ولاردىڭ قۋانعانىن كورۋدىڭ ءوزى ۇلكەن باقىت ەدى. بەلگىسىز ادام سودان كەيىن قايتا توبە كورسەتكەن جوق. توكەن قاريا ومىردەن وتكەنشە بەيتانىس جاننىڭ الگى ءىس-ارەكەتىنەن ساباق الىپ, قايىرىمدىلىق, جاقسىلىق جاساۋدان تانبادى. باقىت قايىرىمدىلىقتىڭ وزەگىندە, يگى نيەتتىڭ, ىزگىلىكتىڭ ىشكى يىرىمىندە جاتاتىنىن ايتۋمەن ءوتتى. جانىنا قانشا سۋپەر, گيپەرماركەتتەر سالىنسا دا, توكەن قاريانىڭ دۇكەنى قىزمەت كورسەتۋىن توقتاتپادى.
