قۇرمەتكە لايىق جاندار

كاۆكازدى قورعاعان مەرگەن

جاقىندا مايدانگەر تاڭىر­بەر­­گەن تولعانباەۆ 102 جاسقا تولدى. جە­ڭىس كۇنى قارساڭىندا ونى ال­ماتى وبلىسى ىلە اۋدانىنىڭ جانە الاتاۋ قالاسىنىڭ قورعانىس ىس­تەرى جونىندەگى بىرىككەن ءبولىمىنىڭ اس­كەري قىزمەتشىلەرى, اسكەري-پات­ريوت­­تىق كلۋبتاردىڭ تاربيە­لەنۋ­شىلەرى ارنايى قۇتتىقتاپ قايتتى.

ت.تولعانباەۆ 1923 جىلى 1 ما­مىردا تالدىقورعان وبلى­سى, اقسۋ اۋدانى, كيروۆ ۇجىم­شا­رىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1942 جىلدىڭ مامىر ايىندا 19 جاس­تاعى جىگىت اقسۋ اۋداندىق اسكە­ري كوميتەتى ارقىلى كەڭەس اسكەرىنىڭ قاتارىنا شاقىرىلادى.

– 1942 جىلى ءبىزدى لەپسىگە جينادى, – دەپ ەسكە الادى ارداگەر. – پويىزعا قايتسەڭ دە كەشىكپەۋ كەرەك, ۇلگەرۋ ءۇشىن ءتۇنى بويى تۇيەمەن ءجۇرىپ وتىردىق. پويىز قوزعالعان كەزدە انام ارتىمىزدان ىلەسە جىلاپ جۇگىردى.

مايدانگەر اسكەردەگى قىزمەت جولىن كاۆكازداعى شەكارا اسكە­رىندە باستايدى. وقۋ-جاتتىعۋ ورتا­­لىعىندا جاس جاۋىنگەردى مەر­­گەندىككە باۋلىعان. الدا ستا­لينگراد مايدانىنداعى قاندى شايقاس كۇتىپ تۇرعان ەدى. كاۆكاز­داعى دايارلىق ول ءۇشىن ەرىك-جىگەرى قايرالىپ, جاۋىنگەرلىك ماشىعى شىڭدالعان ناعىز ءومىر مەكتەبىنە اينالدى.

سوعىستان كەيىن كوپۇلتتى قۇرامنىڭ قاتارىندا ەرەۆانداعى شەكارا جاساعىندا قىزمەت ەتىپ, سوندا ءجۇرىپ ورىس ءتىلىن ۇيرەنگەن. 1949 جىلى ەلگە ورالعان سوڭ, الدىمەن سوت حاتشىسى, كەيىن كىشى لەيتەنانت شەنىمەن جەدەل ۋاكىل قىزمەتتەرىن اتقارادى. ستاليناباد ميليتسيا مەكتەبىن, كەيىن كيروۆ اتىنداعى قازمۋ-ءدىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن.

مانساپ جولىندا ون جىل الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدان­دىق ءىىب باسقاردى. 1976 جىل­دان باستاپ ىلە اۋدانىنىڭ پروكۋرا­تۋراسىندا جۇمىس ىستەپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن زاڭ جۇزىندە ءارى ءادىل قورعاۋشى رەتىن­دە قۇرمەتكە يە بولدى. كەيىن­گى جىلدارى بورالداي قانت زاۋىتىن­دا زاڭ كەڭەسشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى.

ەرلىگى مەن ءمىنسىز قىزمەتى ءۇشىن مايدانگەر «كاۆكازدى قورعاعانى ءۇشىن», «جۋكوۆ» مەدالدارىمەن, باسقا دا مەرەيتويلىق ناگرادا­لار­مەن ماراپاتتالعان. ىلە اۋدا­نىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.

ۇزاق جىل ۇستازدىق ەتكەن جۇبايى دامەلى الپەيىسوۆا ەكەۋى 6 بالا تاربيەلەپ ءوسىردى. ولاردان 12 نەمەرە, 16 شوبەرەسى جانە ءبىر شوپشەك ءسۇيىپ وتىر.

جەڭىستى ۆيسلادا قارسى العان

نيكولاي سەمەنوۆيچ كۋري­لەنكو – بۇگىندە قاراعاندى وبلى­سىنىڭ تەمىرتاۋ قالاسىندا تۇ­راتىن جالعىز سوعىس ارداگەرى. بريانسك وبلىسىنىڭ تۋماسى تاياۋ كۇندەرى 98 جاسقا تولعاندا 55524 اسكەري ءبولىمى قىزمەتكەرلەرى وعان ارنايى بارىپ, قۇتتىقتادى.

مايدانگەر 1944 جىلى 17 جاسىندا كەڭەس اسكەرىنىڭ قاتارىنا شاقىرىلىپتى. بالتىق جاعا­لاۋىنداعى اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرىنىڭ زەنيتتىك ارتيللەرياسىندا قىزمەت ەتەدى. سوعىس اياقتالار تۇستا ولاردىڭ بولىمشەسى پولشاعا جىبەرىلگەن. سول ەلدە ۆيسلا وزەنىندەگى بوم­بالاۋدان كەيىن قالپىنا كەل­تىرىلگەن تەمىرجول كوپىرىن قور­عايدى. وسى كوپىر كۇزەتىندە تۇرىپ جەڭىستى قارسى العان ول 1951 جىلعا دەيىن اسكەردە قىزمەت ەتكەن.

ن.كۋريلەنكو ءى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن, «ەرلىگى ءۇشىن», «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن», ت.ب. مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.

1958 جىلى ايەلى ماريا فەدوروۆنامەن بىرگە كومسومول­دىق جولدامامەن تەمىرتاۋداعى ماگ­نيتكانى سالۋعا كەلگەن. ەكەۋى بەس بالا تاربيەلەپ ءوسىردى. ولاردان 10 نەمەرە, 13 شوبەرە جانە 3 شوپشەك ءسۇيىپ وتىرعان باقىتتى قاريا.

مانچجۋريا مەن كورەيانى ازات ەتتى

جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىن قار­­سى الۋ باقىتى بۇيىرعان ماي­­­دان­­گەر­دىڭ ءبىرى – راحىمجان سا­تىبال­دى ۇلى مامراليەۆ. ول ما­نچ­جۋريا مەن كورەيانى ازات ەتۋگە قاتىسقان.

18 جاسىندا مايدانعا الىنعان جاۋىنگەردىڭ تاعدىرى ماسكەۋ مەن ستالينگراد تۇبىندەگى قيان-كەسكى شايقاستا ءومىر مەن ءولىم اراسىندا ارپالىسقان وزگە قازاق ساربازدارىنان وزگەشە بولدى. ويتكەنى ول 1943 جىلى قيىر شىعىسقا اتتاندى. ول جاقتا جاپون ارمياسىمەن ىمىراسىز شايقاس كۇتىپ تۇرعان ەدى.

ارتيللەريالىق ۆزۆودتى باس­قارعان اعا سەرجانت ر.مامراليەۆ پريمورسك, ۆوروشيلوۆ, مانچ­جۋريا جانە كورەي تۇبەگىنىڭ ماڭىزدى قالا­لارىن ازات ەتۋگە تىكەلەي قاتىستى. قىزىل ارميا 1945 جىلدىڭ تامىزىندا جاپو­نيانىڭ كۆانتۋن ارمياسىنا اۋىر سوققى بەرىپ, ويسىراتا جەڭدى. 1951 جىلى, ياعني سوعىس اياق­تالعاننان كەيىن التى جىل وتكەن سوڭ عانا اسكەردەن بوساپ, تۋعان جەرى جامبىل وبلى­سىنا ورالدى.

بيىل 27 قاڭتاردا ر.مام­را­ليەۆ مەرەيلى 100 جاسقا تولدى. عا­سىر جاساعان مايدانگەر وتباسىنىڭ ورتاسىندا عۇمىر كەشىپ جاتىر. ول – جاي عانا ارداگەر ەمەس, ۇرپاقتارى ماقتان تۇتاتىن رۋح كۇشى مەن تاباندىلىقتىڭ ۇلگىسى.

«ۇزاق جاسايدى ەكەنسىڭ, بالام...»

28 ساۋىردە مايدانگەر, وت­س­تاۆ­­كاداعى پولكوۆنيك نيكولاي الەكساندروۆيچ تاراتۋنين 102 جاسقا كەلدى. ونى الماتى قالا­سى قورعانىس ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنتى مەن تۇركسىب اۋدان­دىق باسقارماسىنىڭ, ۇقك شەكا­را قىزمەتى دەپارتامەنتىنىڭ وكىل­دەرى, اسكەري-پاتريوتتىق كلۋبتار تاربيەلەنۋشىلەرى تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاپ قايتتى.

ن.تاراتۋنين 1923 جىلى ياروسلاۆل وبلىسىنىڭ پوچين­كي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1941 جىلدىڭ قاراشاسىندا ەكى ۇلكەن اعاسىنىڭ جولىن قۋىپ, ءوز ەركىمەن مايدانعا اتتانادى. ايرىقشا قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا ونى بارلاۋ قىزمەتىنە قابىلداپتى.

بىرنەشە رەت جاۋ تىلىندا تاپسىر­مالاردى ورىنداپ, قۇندى ما­لىمەتتەر جەتكىزدى. جاۋ وفي­تسەر­لەرىن دە تۇتقىنعا تۇسىرگەن. وسىنداي رەيدتىڭ بىرىندە با­تىل بارلاۋشى جان-جاقتان وق جاۋىپ جاتقانىنا قاراماستان, فاشيستەردىڭ ازىق-ت ۇلىك تيەلگەن جۇك كولىگىن بولىمگە جەتكىزەدى.

سوعىستا بىرنەشە رەت جاراقات العان. اسىرەسە 1943 جىلى دون وزەنى ءۇشىن شايقاستا اۋىر جاراقات الىپ, جانىنداعى جولداستارى ونى قازا تاپتى دەپ ويلايدى. تۇنىمەن دىمقىل جەرتولەدە جاتىپ, تاڭەرتەڭ جەرلەيىن دەپ جاتقاندا جاۋىنگەر كوزىن اشادى. مۇنى كورگەن دارىگەر: «ۇزاق جا­ساي­دى ەكەنسىڭ, بالام! مەن سەنى ەمدەپ, اياققا تۇرعىزامىن», دەپتى.

سوعىستان كەيىن ن.تاراتۋنين الماتىداعى جاياۋ اسكەر ۋچيلي­ششەسىن ءبىتىرىپ, شەكارا اسكەرىندە قىزمەتىن جالعاستىردى. تۇركيا, يران, قىتاي جانە جاپونيامەن اراداعى شەكارادا قىزمەت ەتتى.

عاسىردان اسا جاساعان ماي­دان­گەر – ءى دارەجەلى «وتان سوعىسى», «قىزىل جۇلدىز» جانە «قۇرمەت» ور­دەندەرىنىڭ يەگەرى. بۇگىندە ۇلى­مەن بىرگە تۇرادى. 3 نەمەرەسى مەن شوبەرەسى بار.

سايىپقىران ساپەر

جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا امان جەتكەن مايدانگەرلەر تۋرا­لى ماقالامىزدا استانا­لىق ۆلا­ديمير يۆانوۆيچ دروۆو­سە­كوۆ­تى دا اتاپ كەتۋدى ءجون دەپ تاپتىق. وكىنىشكە قاراي, ول جەڭىس كۇنىنە توعىز-اق كۇن قالعاندا, ءساۋىردىڭ 30-ىندا 99 جاسىندا باقيعا وزدى.

ۆ.دروۆوسەكوۆ 1926 جىلى سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ بال­كاشينو اۋىلىندا دۇنيەگە كەل­گەن. اقمولاداعى فابريكا-زاۋىت ۋچيليششەسىن بىتىرگەن سوڭ, تە­مىر ۇستانىڭ ۇلى №317 اسكەري زاۋىت­­تا توكار بولىپ جۇمىس ىس­تەدى.

1944 جىلى سوعىسقا اتتانىپ, 3-بەلارۋس مايدانىندا شاي­قاستى. قاتارداعى جاۋىن­گەر ساپەر بولىمشەسىندە «پالما» اتتى مينا ىزدەۋشى وۆچاركا يتپەن بىرگە قىزمەت ەتتى. سوعىستىڭ سوڭىندا ءيتتى قاۋىپتى ميسسيا سانالاتىن تانك­تەردى جويۋعا ارنايى دا­يىنداپ, تاپسىرمالاردىڭ ءبىرىن ورىنداۋ كەزىندە ۆلاديمير يۆانوۆيچ ادال دوسىنان ايىرىلدى.

ول ەۋروپادان قيىر شىعىسقا دەيىن بارىپ, ساحالين مەن كۋريل ارالدارىنداعى تەڭىز كاتەرلەرىندە قىزمەت ەتتى. ۇيىنە 1952 جىلى عانا ورالىپ, اقمولاداعى ارنايى كومەنداتۋرادا, كەيىن ۆاگون جوندەۋ زاۋىتىندا مەحانيك بولىپ جۇمىس ىستەدى.

قاتارداعى جاۋىنگەر ۆ.درو­ۆوسەكوۆ اسكەري جولىندا II دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردە­نىمەن, «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.