اۆتوردىڭ ء«ال-فارابي جانە قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارى» اتتى مونوگرافياسىندا عۇلاما نەگىزىن قالاعان مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ ورتا عاسىرلاردان بەرى قاراي قازاق توپىراعىندا قالىپتاسۋ ۇدەرىستەرىنە شولۋ جاسالعان. زەرتتەۋشى وسى ەڭبەگىندە ءال-فارابي سيپاتتاعان مۋزىكالىق اسپاپتار قازاقتىڭ كونەدەن كەلە جاتقان سازدى اسپاپتارمەن تامىرلاستىعىن ساراپتاعان. ءدارىس-كونتسەرتتە ول تاريحي سۋرەتتەرمەن, سىزبالارمەن ساباقتاستىرا باياندالدى.
«جۋرناليستيكادا «جۋرناليستىك ايعاقتاما» دەپ اتالاتىن اقيقاتتى اشۋ ءادىسى بار. وندا جۋرناليست بەيمالىم بولىپ كەلگەن نىساننىڭ شىندىعىن اشۋعا بەل بۋادى. ايعاقتارىن ىزدەپ, تابادى. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە تابىلعان دەرەكتەردى, ءوز كوزقاراستارى مەن پايىمدارىن كاسىبي ماماندار مەن سول سالا عالىمدارىنىڭ نازارىنا ۇسىنادى. سالا ماماندارى ولاردى تەوريالىق تانىم تارازىسىنا سالىپ, ءارى قاراي ءوز تۇجىرىمدارىن جاسايدى. بۇل ەڭبەك تە سونداي ىزدەنىستەن تۋعان. سوندىقتان, بۇل مونوگرافياعا مۋزىكاتانۋشى نەمەسە مۋزىكالىق اسپاپتانۋشى عالىمنىڭ ەڭبەگى دەپ ەمەس, جۋرناليست-عالىمنىڭ زەرتتەۋى دەپ قاراعان ورىندى», – دەدى مونوگرافيا اۆتورى ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلى.
بۇدان ءارى اڭگىمە ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ «مۋزىكا تۋرالى ۇلكەن كىتابىنىڭ» قازاق ۇلتتىق مۋزىكا اسپاپتارىنا قاتىستىلىعى تۋراسىندا تارقاتىلدى. جالپى, بۇل تاقىرىپ تانىم تۇرعىسىنان قازاق مۋزىكاتانۋشىلارىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋىن قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ايتتى. عۇلامانىڭ كىتابىنداعى مۋزىكالىق اسپاپتاردى ۇلتتىق اسپاپتارمەن سالىستىرا وتىرىپ, ۇقساستىعىنا تالداۋ جاسادى.
«مىسالى, «شاحرۋد» اسپابى ءبىز ءالى تولىق جەتىلدىرە الماي جۇرگەن ادىرناعا ۇقسايدى. «ميزاف» – جەتىگەن اسپابىنا وتە جاقىن. ال «تانبۋر» قازاقتىڭ دومبىراسىنان اۋمايدى. «ۋد» اسپابى – قازاقتىڭ شەرتەرى سيپاتتاس. «سۋرناي» اسپابى – كادىمگى سىرناي تەكتەس. «راباب» اسپابى – ۇلتىمىزدىڭ قىلقوبىزىنا جاقىن. ەڭ باستىسى, ءال-فارابي تىلگە تيەك ەتكەن اسپاپتاردىڭ بارلىعى دەرلىك قازاق مۋزىكالىق اسپاپتارىمەن تۋىستاس ەكەندىگى بىردەن بايقالادى», – دەيدى ونەرتانۋشى.
ءدارىس-كونتسەرتتە مادەنيەت قايراتكەرى, پروفەسسور تالعات مۇقىشەۆ, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى قورلان كارتەنباەۆا, «حالىق اسپاپتارى» بەيىنىنىڭ ءبىلىم الۋشىلارى اقنۇر باتىرحان مەن ايمارا سايلاۋباەۆا دومبىرا, قوبىز, قىلقوبىز, شەرتەر اسپاپتارىندا ويناپ, تىڭدارمانداردى سازدى اۋەنگە ۇيىتتى.
«جۋرناليست ءارى حالىقتىق ونەر زەرتتەۋشىسى ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلىنىڭ ء«ال-فارابي جانە قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارى» اتتى كىتابى وتكەن جىلى جارىق كورگەنىمەن, تۇڭعىش رەت ءبىزدىڭ اكادەميادا تانىستىرىلىپ وتىر. جالپى, ساعاتبەك اعامىز ونەر سالاسىندا قالام تارتىپ جۇرگەن بىردەن-ءبىر زەرتتەۋشى. بۇل كىسىنىڭ ەڭبەكتەرى بۇدان بۇرىن دا جارىققا شىققان. جەتىسۋدىڭ كۇيشىلىك, ءانشى-كومپوزيتورلىق مەكتەبىنە بايلانىستى وسى وڭىردە ومىرگە كەلگەن بارلىق ونەر يەلەرىنىڭ شىعارماشىلىق ەڭبەگىن زەرتتەپ, تاريحتىڭ قاتپارىندا قالىپ قويعان تالاي تۇلعالاردى ء«تىرىلتىپ», حالىقپەن قايتا قاۋىشتىرعان قالامگەر. بۇگىنگى ەڭبەگىن دە ىرگەلى ەڭبەك دەپ باعالايمىز. سەبەبى, ءال-فارابي – الەمدىك دەڭگەيدەگى عالىم. مۋزىكانىڭ العاش تەورياسىن زەرتتەپ, نوتالىق جۇيەنى جاساعان عۇلاما-عالىمنىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىمەن قازاق ۇلتتىق اسپاپتارىن شەندەستىرە زەرتتەۋى ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلىنىڭ تىڭعا تۇرەن سالعانىمەن تەڭ. فارابي اتامىزدىڭ مۋزىكالىق تراكتاتتارىن, مۋزىكاعا قوسقان كۇردەلى ەڭبەگىن قازاقى كوركەم تىلمەن كەستەلەپ, كەلەشەك ۇرپاققا جەتكىزۋى – ۇلكەن ەڭبەكتىڭ جەمىسى. بۇل ەڭبەك وسى سالانى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار مەن ۇستازدار, ستۋدەنتتەر ءۇشىن تاپتىرماس قۇرال دەۋگە بولادى. وسى زەرتتەۋدىڭ تۇرتكى بولۋىمەن باسقا دا زەرتتەۋ جۇمىستارى جارىققا كەلۋى, سوعان جول اشۋى مۇمكىن. بۇل ستۋدەنتتەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرادى», دەيدى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى ء«داستۇرلى مۋزىكالىق ونەر» كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, كۇيشى, ونەر زەرتتەۋشى مۇرات ابۋعازى.
ءوز كەزەگىندە اقىن الماسبەك احمەتبەك ۇلى دا ونەر زەرتتەۋشىسىنىڭ بۇل مونوگرافياسىن جوعارى باعالاپ, قازاق مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ قورجىنىن تولتىرعان قۇندى ەڭبەك ەكەنىن ەرەكشە اتادى. ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلى حالقىمىزدىڭ اۋىز ادەبيەتىنە, فولكلورىنا, مۋزىكاسىنا قاتىستى مۇرالاردى جيناۋ جانە جاريالاۋ, سونداي-اق زەرتتەۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. مۋزىكا سالاسىندا «جەتىسۋدىڭ كۇيلەرى» جانە «جەتىسۋ اۋەندەرى» (ب.مۇپتەكەەۆپەن بىرگە, 1998 جىل) اكادەميالىق جيناقتارى, «الاتاۋىم مەنىڭ» اتتى اۆتورلىق اندەر مەن كۇيلەر توپتاماسى (2018 جىل) وقىرمانمەن قاۋىشتى. سونىمەن قاتار قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە «سازدى اسپاپتار سىرى» (و.بەيسەنبەك ۇلىمەن بىرگە, 1995 جىل) جانە «دومبىرا» اتتى ەڭبەكتەرى جارىق كورگەن.
ونەر زەرتتەۋشى, عالىم 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي جانە ونىڭ مۋزىكالىق ەڭبەكتەرى تۋرالى مەرزىمدىك باسىلىمدارعا بىرنەشە تاقىرىپتا عىلىمي-تانىمدىق ماقالالارىن ۇزبەي جاريالاۋىمەن دە تانىمال.
الماتى
