بەينەتتىڭ زەينەتى قانداي؟

جيىنتىق زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 143 622 تەڭگەگە, ونىڭ ىشىن­دە ىنتىماقتى زەينەتاقى سوماسى 95 963, بازالىق زەينەتاقى 47 659 تەڭگەگە جەتتى. ۇلتتىق بانك ايقىندايتىن ين­فلياتسيانىڭ بولجامدى دەڭگەيىنە ساي­كەس, بيىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بازالىق زەينەتاقى تولەمىنىڭ مولشەرى 6,5%-عا, ىن­تىماقتى زەينەتاقى 8,5%-عا, ياعني ين­فلياتسيا دەڭگەيىنەن 2%-عا ارتىق ۇلعاي­تىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ماسىنا سايكەس 2023 جىلدان بەرى, بەس جىل ىشىندە ەڭ تومەن بازالىق زەينەتاقىنى ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭ­گەيىنىڭ 70%-نا دەيىن, ەڭ جوعارعى – 120%-عا دەيىن ۇلعايتۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وسىعان وراي بيىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بازالىق زەينەتاقىنىڭ ەڭ تومەن مولشەرى ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 65%-نان 70%-عا دەيىن ارتىپ, 32 360 تەڭگە بولسا, ەڭ جوعارى مولشەرى تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنەن, ياعني 105%-دان 110%-عا دەيىن كوبەيىپ, 50 851 تەڭگەگە جەتتى.

مەملەكەتتىك بازالىق زەينەتاقى تولەمى 2018 جىلعى 1 شىلدەدەن باس­تاپ زەينەتاقى جۇيەسىندەگى ءوتىلىن ەسكەرە وتىرىپ, ءاربىر الۋشىعا جەكە تا­عايىن­­دالادى. 1998 جىلعى 1 قاڭتار­داعى جاعداي بو­يىنشا تۇراقتى جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتى سونداي-اق مىندەت­تى زەينەت­اقى جارناسى (مزج) تولەنگەن كەزەڭى ەڭبەك وتىلىنە قوسىلادى.

بەينەتتىڭ زەينەتى قالاي ەسەپتەلەتىنى كوپشىلىكتى قىزىقتىراتىنى انىق. ەگەر ازاماتتىڭ زەينەتاقى جۇيەسىندەگى ياعني اي سايىنعى سالىمى تۇراقتى بولىپ, ءۇزىلىسسىز 10 جىل نەمەسە ودان از بولسا, سونداي-اق مۇلدە جينالماسا, بازالىق زەينەتاقى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 70%-ىنا ەسەپتەلەدى. ودان كەيىن 10 جىلدان اسقان ءار جىل ءۇشىن ونىڭ مولشەرى 2%-عا ارتادى. ەگەر ءوتىلى 20 جىل بولسا, بازالىق زەينەتاقى تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 90%-ىن قۇرايدى. ەڭبەك ءوتىلى 30 جىل نەمەسە ودان كوپ بولسا, كۇنكورىس دەڭ­گەيىنىڭ ەڭ جوعارى, ياعني 110% كولەمىندە بەل­گىلەنەدى.

ءبىر اي ىشىندە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا بىرنەشە رەت اۋدارىلسا, جيناقتاۋشى جۇيەگە قاتىسۋ مەرزىمى ءبىر اي بولىپ ەسەپتەلەدى. وسىلايشا, مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى نەعۇرلىم تۇراقتى ءارى تولىق كولەمدە اۋدارىلاتىن بولسا, زەينەت جاسىنا جەتكەندە بازالىق زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرى سوعۇرلىم ارتادى. ازاماتتاردىڭ جاسىنا بايلانىستى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرى 1998 جىلعى 1 قاڭتارداعى جۇمىس وتىلىنە (كەم دەگەندە 6 اي), سونداي-اق زەينەت جاسىنا جەتكەنگە دەيىنگى كەزەڭدەگى ورتاشا ايلىق تابىسىنا قاراي ەسەپتەلەدى.

2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارناسى (جمزج) ەنگىزىلدى. جۇمىس ۇسىنۋشى قىزمەتكەرلەرىنىڭ زەينەتاقى جارناسىن ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن تولەيدى. بىلتىر جمزج مولشەرلەمەسى 1,5% بولسا, بيىل 2,5%-عا ارتتى. 2028 جىلعا دەيىن 5%-عا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا جۇمىس بەرۋشىلەر 4,9 ملن جۇمىسكەردىڭ پايداسىنا 329,1 ملرد تەڭگە كولەمىندە مىندەتتى زەينەتاقى جارناسىن اۋدارعان. جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جمزج اۋدارۋى جۇمىسكەرلەردى زەينەتكە شىققاننان ءومىر بويى قوسىمشا جيناقتاۋشى زەينەتاقى تولەمىمەن قامتاماسىز ەتەدى. جمزج-نى جۇمىس بەرۋشىلەر 1975 جىلعى 1 قاڭتاردان كەيىن تۋعان ازاماتتارعا عانا اۋدارادى.