فەستيۆالدىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى قاراعاندى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە ءوتتى. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جانىنداعى گەرالديكالىق زەرتتەۋ ورتالىعى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, اقىن شەرحان تالاپ مينيستر ايدا بالاەۆانىڭ فەستيۆالعا جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
سالتاناتتى راسىمنەن سوڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاڭا كىتاپحاناسىندا مينيسترلىك جانىنان قۇرىلعان «القا» ادەبي-مادەني كلۋبىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. دوڭگەلەك ۇستەلدە پروزا جانرىنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى كەڭىنەن تالقىلاندى. ادەبيەتتانۋشى عالىم جانسايا جارىلعاپ بۇگىنگى پروزاشىلاردىڭ شىعارماشىلىعىنا جان-جاقتى تالداۋ جاسادى.
– بۇرىنعىداي باسى مەن اياعى بار ناقتى سيۋجەتتەر كەيبىر شىعارمالاردا جوق. بۇل ادەبيەتكە مودەرنيستىك ەستەتيكانىڭ دەندەپ ەنۋىنەن. كوپ وزگەرىس ادەبيەتكە مودەرنيستىك ەستەتيكانىڭ كەلۋىمەن بايلانىستى. مودەرنيزم قالىپتى وبرازدى بۇزىپ ءتىپتى ابستراكتسياعا اينالدىردى, ديسكۋرستى بۇزدى, سيۋجەتتى تۇتاستىعىنان ايىردى, بەينەلەۋ تىلىنە باتىل ەكسپەريمەنتتەر جاسادى. كوركەم شىعارمانى ادەبي-تەوريالىق تالداۋدا وسى كۇنگە دەيىن قولدانىپ كەلە جاتقان سيۋجەتتىك-كومپوزيتسيالىق تالداۋ بەرەرىن بەرىپ بولعانعا ۇقسايدى. ويتكەنى كەيىنگى بۋىن قالامگەرلەرىندە كلاسسيكالىق, ەپيكالىق سيۋجەت تۇرلەرى جوقتىڭ قاسىنا اينالدى. اۋەلى سالدارى ايتىلىپ, سوسىن سەبەپتەرى تەرمەلەنەتىن نەمەسە سالدارى مۇلدە ايتىلمايتىن فراگمەنتارلى سيۋجەتتى شىعارمالار قاتارى كوبەيۋدە, – دەيدى جانسايا جارىلعاپ.
بەلگىلى سىنشى, ادەبيەتتانۋشى ءاليا بوپەجانوۆا «پروزانى كوتەرەمىز دەسەك, سىندى جولعا قويعانىمىز ءجون» دەدى. مۇنىمەن قوسا, باسپا ىسىنە قاتىستى, گرانت تاعايىنداۋ جونىندە ماسەلەلەرگە دە توقتالدى.
– قازىر پروزاعا قاتىستى سىيلىقتار تاعايىندالادى. اڭگىمە دە, پوۆەست تە ەلەنىپ جاتىر. جازۋشىلاردىڭ ەڭبەگىن باعالاعان ءجون. بىراق وسىنىڭ ساپاسىن, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. جانە سىن ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. ادەبي سىن باعدار, باعىت بەرەدى. سىنسىز ادەبي دامۋدىڭ جۇيەسى دە بولمايدى. قازىرگى ادەبي پروتسەستە جانرلىق ارتۇرلىلىك ايقىن بايقالادى. رەاليزم دە بار, مەتامودەرن دە بوي كورسەتىپ جاتىر. بۇگىندە تۇلعاتانۋ باعىتىنداعى شىعارمالار كوپتەپ جازىلىپ جاتىر. باتىرلار تۋرالى جازىلدى, جازىلىپ تا جاتىر. بىراق, ادەبيەتتەگى تۇلعالار تەك باتىرلارمەن شەكتەلمەۋگە ءتيىس, – دەيدى ءاليا بوپەجانوۆا.
جازۋشى اسقار التاي جاس سىنشىلاردى قالىپتاستىرۋ كەرەگىن ايتادى.
«جاس سىنشىلار پايدا بولماي, ءبارىمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى وتىرىك ماقتاپ, قۇر ماراپاتتاپ جۇرە بەرسەك, ادەبيەتتىڭ دە, ۇلت رۋحانياتىنىڭ دا قۇنى كەتەدى. بۇگىنگى پروزادا وبراز جوق, بايانداۋعا عانا نەگىزدەلگەن, ءسوزدى بوس قۋالاعان دۇنيە كوپ. سويلەمنىڭ قۇرىلىمى دا ءالسىز. وسىنداي اۆتورلاردى شەكتەۋ كەرەك. جانە اشىق سىن ايتۋ قاجەت. سەبەبى سىن دەگەنىمىز – شىندىقتى ايتۋ. ول قاتال بولۋعا ءتيىس. ايتپەسە, ءبارى ءوزىن كلاسسيك ساناپ ءجۇر. وقىپ كورسەڭ, ءبىرىنشى بەتتەگى بايانداۋ ەكىنشى بەتكە قاتىسسىز, وي ۇزىك-ۇزىك. بۇل – ۇلكەن تراگەديا. ەرتەڭگى بۋىنعا «ادەبيەت دەگەن وسى ەكەن عوي» دەگەن تەرىس تۇسىنىك قالىپتاستىرادى. بۇل – گرافومانيا, ياعني ماعىناسىز جازۋ ماشىعى. ال گرافومانيانىڭ سوڭى — حالتۋرا», دەيدى اسقار التاي.
جازۋشى ايگۇل كەمەلباەۆا قازاقتان شىققان تۇلعالاردى كوركەم وبراز رەتىندە ناسيحاتتاۋ كەرەكتىگىن, فانتاستيكا جانرىن جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.
جازۋشى نۇرجان قۋانتاي ۇلى قالامگەرلەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسىن كوتەردى. جازۋشىلار ۋنيۆەرسيتەت, كوللەدجدەردە قازىرگى قازاق ادەبيەتىنەن ساباق بەرسە, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسكەن جوبا ازىرلەنسە, يگى ءىس بولاتىنىن جەتكىزدى.
بەلگىلى دراماتۋرگ دۋمان رامازان, جازۋشى سەرىك ساعىنتاي دا اۋدارما ءىسىن جەتىلدىرۋ جونىندە وي قوستى. «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قامبار احمەت بالالار وقيتىن جاڭا شىعارمالاردى جارىققا شىعارۋ قاجەتتىگى تۋرالى ويىن ورتاعا سالدى.
«قازىر بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى كىتاپتار شىعىپ جاتىر. ءبىر عاجابى, سونى بالالارعا وقىتا المايمىز. نە وقيتىنىن بىلمەيمىز. الەۋمەتتىك جەلى بوي بەرمەي جاتىر دەيمىز. دەگەنمەن, جاس بۋىننىڭ قالاۋى نە ەكەن؟ قاسىندا وتىرىپ, ءتۇرلى شىعارما وقىتتىق. قىزىقپايدى. قازىر «ادەبيەت ءتىلى ەسكىردى» دەگەن پىكىر بار. راس, بالالار كىتاپ ءتىلىن تۇسىنبەيدى. ءار ءسوزدى تۇسىندىرۋگە ءماجبۇرمىز. وسىعان قاتىستى جۇيەلى زەرتتەۋ مەن ناقتى شەشىم كەرەك دەپ ويلايمىن», دەيدى قامبار احمەت.
«كلاسسيكالىق شىعارمالارىمىز كىتاپ سورەسىندە شاڭ باسىپ, وقىرمانىن كۇتىپ جاتىر. سول شىعارمالاردىڭ وزەگى – ۇلى كەيىپكەرلەر. ال ونداي كەيىپكەر جاساۋ – قالامگەر ءۇشىن ەڭ كۇردەلى دۇنيە. بۇل جاي عانا وقيعا قۇراپ, قىزىق قىلىپ جازۋدان الدەقايدا جوعارى دەڭگەي. قازىرگى قازاق كينوسى وسى تۇرعىدا اقساپ تۇر. بۇگىنگى فيلمدەردىڭ كوبى ومىرلىك شىندىقتان الشاق, جەڭىل-جەلپى ويعا قۇرىلعان. بۇل – ىرگەلى زەرتتەۋ مەن تەرەڭ پسيحولوگيالىق تالداۋعا نەگىزدەلگەن مىقتى ستسەناريلەردىڭ ازدىعىنان. ال جاقسى ستسەناري – ەڭ الدىمەن ادەبيەتكە ارقا سۇيەيتىن ونەر», دەيدى ۇلاربەك نۇرعالىم.
فەستيۆال سوڭى قاسىم كىتاپحاناسىندا قورىتىندىلاندى. ۇيىمداستىرۋشىلار باسقوسۋ بارىسىندا جابىق بايگە جاريالاعان بولاتىن. وندا جازۋشى قانات ابىلقايىردىڭ پروزاسى ۇزدىك دەپ تانىلىپ, جەڭىمپازعا قاسىم باسپاسىنان شىققان مۇحتار ماعاۋيننىڭ 26 تومدىعى تابىس ەتىلدى. مۇنىمەن قوسا, اقتوعاي, نۇرا, شەت, بۇقار جىراۋ, قارقارالى اۋداندارى بەس جازۋشىعا سىيلىق تاعايىندادى. ءاليحان بوكەيحان اتىنداعى سىيلىق ديدار امانتايعا, كامەل ءجۇنىس اتىنداعى سىيلىق دۋمان رامازان مەن ءمادينا وماروۆاعا, بۇركىت ىسقاق اتىنداعى سىيلىقتى ءاليا بوپەجانوۆاعا, عابيدەن مۇستافين اتىنداعى سىيلىق اسقار التايعا, عابديمان يگەنسارتوۆ اتىنداعى سىيلىق ايگۇل كەمەلباەۆاعا بەرىلدى.
«فەستيۆالدى العاش وتكىزگەن جىلدان بەرى ءار وڭىردەن 100-دەن اسا قالامگەر كەلىپ كەتتى. بۇل جولى بۇگىنگى ادەبيەتتى, پروزانى تالقىلادى. قاتىسۋشىلار فەستيۆالدى ءوز وڭىرلەرىندە دە وتكىزۋدى قولعا الامىز دەپ كەتتى», دەيدى جازۋشىلار وداعىنىڭ وڭىردەگى وكىلى جانات جاڭقاش ۇلى.
قاراعاندى وبلىسى
