– مارات كارىمجان ۇلى, جۇرتشىلىق تورعايدا جول سالىناتىنى جونىندەگى جاڭالىقتى قۋانا قابىلداپ, وسىنىڭ ارقاسىندا ءوڭىر ەڭسەسىن تىكتەيدى دەپ سەنىپ وتىر. وسى جوبا تۋرالى كەڭىرەك ايتىپ وتسەڭىز.
– قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور جوبانىڭ جۇزەگە اساتىنىن ايتتى. كەڭەس وداعى كەزەڭىنەن بەرى سان مارتە كوتەرىلگەن, الايدا ناقتى شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەگە نۇكتە قويىلدى. ارقالىق, امانگەلدى, جانگەلدين, تورعاي, ىرعىز سياقتى شالعاي اۋدانداردى استانامەن بايلانىستىراتىن بۇل جول – ينفراقۇرىلىمدىق جوبا عانا ەمەس, تۇتاس ءوڭىردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن ماڭىزدى باستاما. جاقىندا تورعاي ءوڭىرىنىڭ حالقىمەن كەزدەسىپ, «ورتالىق – باتىس اۆتوجولى» جوباسىنىڭ ءمان-ماڭىزىن ءتۇسىندىرىپ, ەتەنە اڭگىمە قۇردىق. جۇرتشىلىق باستاماعا ۇلكەن ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, زور ءۇمىت ارتىپ وتىر.
وكىنىشكە قاراي, قازىر تورعاي وڭىرىندە جول ماسەلەسى وتە كۇردەلى. ىرعىزعا اقتوبە جاعىنان ءبىرشاما جول بولعانىمەن, امانگەلدى مەن جانگەلدين اۋداندارىنىڭ جولى ناشار.
الدىمەن ستراتەگيالىق ماڭىزىنا توقتالساق. قازىر ىرعىزعا بارۋ ءۇشىن شامامەن 1500 شاقىرىم جول ءجۇرۋ قاجەت. ال جاڭا جول بۇل قاشىقتىقتى 560 شاقىرىمعا قىسقارتادى. استانادان جانتەكە, ارقالىق, تورعاي ارقىلى ىرعىزعا دەيىنگى جاڭا باعىتتىڭ ۇزىندىعى شامامەن 865 شاقىرىم بولادى. قازىر جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى قۇجاتتاردى ازىرلەۋدى باستادىق. ەكى جولاقتى, ەكىنشى ساناتتاعى, ەنى 9 مەتر جول سالىنادى.
ەندى جوبانىڭ كولىك سالاسىنداعى ماڭىزىن اتاپ وتەيىك. بىرىنشىدەن, بۇل جول استانانى ىرعىزبەن تىكەلەي بايلانىستىرادى. سونىمەن قاتار تورعاي, امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن باتىسقا دا (اقتوبە باعىتىنا), ورتالىققا دا (استاناعا) ءبىر كۇندە جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءتيىمدى ءارى قىسقا جول بولماق.
ەكىنشىدەن, بۇل – «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» حالىقارالىق كولىك دالىزىنە پاراللەل بولاتىن, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك دالىزىنە قوسىلاتىن اسا ماڭىزدى جانە ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ ءبىرى. قازىر كاسپي تەڭىزىنە دەيىنگى جولدىڭ (استانادان اقتاۋ پورتىنا دەيىن) قاشىقتىعى – شامامەن 3000 شاقىرىم. جاڭا جول ىسكە قوسىلعان جاعدايدا ەكى ارا 700 شاقىرىمعا قىسقارىپ, جالپى قاشىقتىعى شامامەن 2300 شاقىرىم بولادى. ياعني بۇل جول جالپى ءوڭىردى حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق جانە ترانزيتتىك دالىزدەرمەن بايلانىستىراتىن ءىرى ستراتەگيالىق باستاما سانالادى.
الەۋمەتتىك ماڭىزى تۋرالى ايتساق, بىرىنشىدەن, بۇل وڭىردە شامامەن 7 ميلليون گەكتار جايىلىم جەر بار. الايدا قازىر ول ۋچاسكەلەر پايدالانىلماي وتىر. سەبەبى حالىق قانشا مال وسىرگەنىمەن, ءونىمدى تاسىمالداۋعا قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جوق. جول بولماسا, اۋىل مەن قالا اراسىندا قارىم-قاتىناس ورنامايدى. بۇل – وتە وزەكتى ماسەلە.
وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ ارقىلى اتالعان جايىلىمدار ەكونوميكالىق اينالىمعا ەنگىزىلىپ, حالىققا جاڭا كاسىپ كوزدەرى اشىلادى. بۇل جول تورعاي, جانگەلدين جانە امانگەلدى وڭىرلەرىندە مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ قانا قويماي, بولاشاقتا بۇل ايماقتاردى رەسپۋبليكاداعى الدىڭعى قاتارلى وڭىرلەردىڭ بىرىنە اينالدىرادى دەپ سەنەمىز.
ەكىنشىدەن, جول بويىندا ءتۇرلى ينفراقۇرىلىمدىق جانە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ نىساندارى بوي كوتەرەدى. مىسالى, «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» ءدالىزى بويىنداعىداي جاڭا جول ماڭىندا دا كافە, جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرى, شاعىن دۇكەندەر سالىنادى. بۇل – قوسىمشا جۇمىس ورنى كوبەيىپ, كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى دەگەن ءسوز.
حالىقپەن كەزدەسۋدىڭ ءبىر ءساتى ويىمدا ەرەكشە قالدى. ارقالىقتا جول سالىنادى دەگەن جاڭالىقتى قوستاناي وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, 88 جاستاعى كاكىمجان كاربوزوۆ ەرەكشە قۋانىشپەن قابىلداعانىن ايتىپ, العىسىن ءبىلدىردى. ول كىسى: «وسى جولدىڭ ماسەلەسىن تاۋەلسىزدىككە دەيىن سان رەت كوتەرگەنبىز. ودان بەرىدەگى وتىز جىلدا دا تالاي تالقىلادىق. ءۇمىت ءۇزىلدى مە دەگەن كەزدە وسىنداي شەشىم قابىلداعان ەل باسشىسىنا العىسىمىز شەكسىز. وسىنى جەتكىزىڭىز» دەپ اعىنان جارىلدى.
– پرەزيدەنت ارقالىق اۋەجايىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى دا ايتتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس قاشان باستالادى؟
– قوستاناي وبلىسىنا ءىسساپارىمىز بارىسىندا ارقالىق اۋەجايىنىڭ جاعدايىمەن دە تانىستىق. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما بيىل اياقتالىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى دا وسى جىلى باستالادى. كەلەسى جىلى تولىق پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل – استانا مەن الماتىعا جاقىن ورنالاسقان ءوڭىر. ينفراقۇرىلىمى ناشار بولسا دا, بۇگىندە بۇل جاققا اڭشىلىق تۋريزممەن اينالىساتىن وتاندىق, شەتەلدىك تۋريستەر كەلىپ جاتىر.
اۋەجايدىڭ ىسكە قوسىلۋى جانە جاڭا جولدىڭ سالىنۋى – ارقالىق, امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىن استانامەن بايلانىستىراتىن جاڭا تۋريستىك باعىتتىڭ نەگىزىن قالايدى. بۇل – اڭشىلىق تۋريزمىنە باعىتتالعان, اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جوبا.
جالپى, بۇل جول مەن اۋەجايدىڭ قايتا جاڭعىرتىلۋى – وسى ءۇش وڭىردەگى 67 مىڭ تۇرعىنعا جاڭا مۇمكىندىك بەرەتىن ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق باستاما. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەتكە جۇكتەگەن باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. ءبىز بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ساپاسى مەن تابىسىن ارتتىرۋدى كوزدەيمىز.
اۆتوكولىك جولى تۋرالى ايتساق, مەملەكەت باسشىسى اتىراۋداعى ۇلتتىق قۇرىلتايدا «ورتاشا جوندەۋ» باعدارلاماسىن ەرەكشە اتاپ ءوتىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا 10 مىڭ شاقىرىم اۆتوجولدى ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزۋدى تاپسىرعانى بەلگىلى. ەلىمىزدەگى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى – 25 مىڭ شاقىرىم. سونىڭ 10 مىڭ شاقىرىمىن جوندەۋ ارقىلى جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق كۇيدەگى جولداردىڭ ۇلەسىن 95 پايىزدان اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
بۇعان دەيىن قارجىنىڭ باسىم بولىگى حالىقارالىق دالىزدەرگە – استانا–الماتى نەمەسە تالدىقورعان – وسكەمەن باعىتتارىنا جۇمسالدى. ال جاڭا باعدارلاما اياسىندا ءبىز نەگىزىنەن اۋداندىق دەڭگەيدەگى, حالىق كۇندەلىكتى پايدالاناتىن جولداردى جوندەۋگە نازار اۋدارا باستادىق.
بۇل جوبانىڭ ەكى نەگىزگى ەرەكشەلىگى بار. بىرىنشىدەن, ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىز, تەك سالالىق ساراپتامادان وتكىزىلىپ جۇزەگە اسىرىلادى. ەكىنشىدەن, بۇرىنعى تاجىريبەدە ەسكى اسفالتتىڭ ۇستىڭگى 5 سم قاباتى قىرىلىپ, ورنىنا جاڭا قابات توسەلەتىن. ال قازىرگى ءادىس بويىنشا اسفالت تولىق كۇيىندە ساقتالىپ, ارنايى حيميالىق قوسپا قوسىلىپ, ونىڭ ۇستىنە 5 جانە 7 سم بولاتىن ەكى قابات اسفالت توسەلەدى. بۇل – كۇردەلى جوندەۋگە پارا-پار ءتاسىل. ياعني بۇل ءادىس كۇردەلى جوندەۋگە قاراعاندا جەتى ەسە ارزان جانە ەكى ەسە جىلدام ورىندالادى. وسىلايشا, ءبىز 10 مىڭ شاقىرىم جولدى 3-4 جىل ىشىندە تولىق جوندەپ ءبىتىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بيىلدىڭ وزىندە بۇل باعىتتاعى ناقتى جۇمىستار 7600 شاقىرىم جولدى قامتيدى.
اتالعان جوبانىڭ باستى تيىمدىلىگى – جىلدام ءارى ۇنەمدى ءتاسىل قولدانۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار سوڭعى 30–50 جىلدا جوندەۋ كورمەگەن جولداردى قالپىنا كەلتىرۋىندە. ماسەلەن, پەتروپاۆل مەن قوستاناي اراسىنداعى نەمەسە كوكشەتاۋدان ومبىعا باراتىن جول سوڭعى رەت 70-جىلداردىڭ سوڭىندا جوندەلگەن. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, وسى جولداردى ساپالى جوندەپ, قايتا جاڭعىرتۋ.
باستى ماقسات – جول ساپاسىن ارتتىرىپ قانا قويماي, ولاردى ۋاقتىلى كۇتىپ-ۇستاپ وتىرۋ ارقىلى ەشقانداي تۇيتكىل تۋىندامايتىنداي جاعداي جاساۋ. الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى جولدار ساپالى عانا ەمەس, بويىندا سەرۆيستىك نىساندارى دامىعان, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن ينفراقۇرىلىمعا اينالۋعا ءتيىس.
– ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا زايسان جانە كاتونقاراعاي اۋەجايلارىنىڭ قۇرىلىسىن باستادىڭىزدار. ەندى وسى ەكى جوبا تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.
– ءبىراز جىل بۇرىن شىعىس وڭىرىنە قاتىستى ماڭىزدى شەشىم قابىلداندى. بۇل – بۇقتىرما سۋ قويماسىنا كوپىر سالۋ جوباسى. 2019 جىلى مەملەكەت باسشىسى «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە كوتەرىلگەن وسى ماسەلەگە توقتالىپ, ۇكىمەتكە كوپىر قۇرىلىسىن باستاۋدى تاپسىرعان ەدى. سودان بەرى قارقىندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ, وتكەن جىلى ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزىن 1316 مەترلىك كوپىر پايدالانۋعا بەرىلدى. كوپشىلىك «بۇل جوبانى 30 جىل بويى كۇتتىك» دەدى. الايدا بۇل ماسەلە 50–60 جىلدان بەرى تالقىلانىپ كەلگەنىن بىلەمىز. كەڭەس وداعى كەزىندە دە وسى سۋ قويماسىنان كوپىر سالۋ جوسپارلانعانىمەن, جۇزەگە اسپاعان.
بۇعان دەيىن بۇل ءوڭىر حالقى تەك پاروممەن قاتىنايتىن. ول كۇندىز عانا جۇمىس ىستەپ, كەشكىسىن بايلانىس ۇزىلەتىن. قىستا جۇرت مۇز ۇستىمەن وتۋگە ءماجبۇر ەدى. بىرنەشە رەت جولاۋشىلاردىڭ كولىكپەن سۋعا باتىپ كەتكەن كەزى دە بولدى. وسىنداي قاۋىپ-قاتەردى وتكەرگەن حالىق كوپىر سالىنۋىنا رياسىز قۋاندى.
تۋريزم سالاسىنا كەلسەك, وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ تۋريزم الەۋەتىن دامىتۋ ماقساتىندا كەندىرلى, زايسان, كاتونقاراعاي اۋەجايلارىن سالۋدى تاپسىردى.
ارقايسىسىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى جوعارى. ماسەلەن, كەندىرلىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تەڭىز جاعالاۋىنىڭ قۇمدى بولۋى. وسىعان بايلانىستى سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى اقتاۋعا قاراعاندا جىلىراق. بۇل تۋريستىك ماۋسىمدى 6–8 ايعا دەيىن ۇزارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. دەمەك, كەندىرلى بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ انتالياسىنا اينالۋى مۇمكىن.
قازىر سول اۋماقتا جول دا سالىنىپ جاتىر. جىل سوڭىنا دەيىن اۋەجاي مەن جول قۇرىلىسى تولىق اياقتالادى. جاڭا اۋەجاي استانادان 80 ورىندىق «Bombardier» ۇشاقتارىمەن تىكەلەي قاتىناۋعا بەيىمدەلەدى. سونىمەن قاتار باكۋ مەن يراننان كەلەتىن تۋريستەر ءۇشىن حالىقارالىق رەيستەردى قابىلداۋعا دايىن بولادى. ءبىزدىڭ باستى ماقسات – تىكەلەي اۋە قاتىناسىن اشۋ. جول مەن اۋەجاي دايىن بولعان سوڭ, كەزەك – كاسىپكەرلەردە. ولار تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتىپ, قوناقۇيلەر مەن دەمالىس ورىندارىن سالىپ, ءوڭىر ەكونوميكاسىنا سەرپىن بەرۋى قاجەت.
شىعىس وڭىرىنە كەلسەك, بىلتىر بۇقتىرمادا كوپىر سالىنسا, بيىل بەس تەمىرجول ۆوكزالى تولىق جوندەۋدەن وتەدى. ولار – التاي, وسكەمەن, كۇمىستاۋ, شەمونايحا, ريددەر ۆوكزالدارى.
سونىمەن قاتار كاتونقاراعاي مەن مارقاكولگە اپاراتىن جولدار تولىق جوندەلەدى. وسىلايشا, شىعىس قازاقستاننىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمى كەشەندى تۇردە جاڭعىرتىلادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, بيىل زايسان مەن كاتونقاراعايدا جاڭا اۋەجايلار سالىنادى. كاتونقاراعاي وسكەمەننەن 450 شاقىرىم قاشىقتىقتا. مۇندا بۇعىنىڭ قانىمەن ەمدەۋ باعىتىنداعى تۋريزم قارقىندى دامىپ كەلەدى. بولاشاقتا بۇل ايماققا استانا مەن الماتىدان, قىتاي قالالارىنان تىكەلەي رەيستەر اشۋ كوزدەلىپ وتىر.
كاتونقاراعايدا بەس جۇلدىزدى قوناقۇيلەر سالىپ, جازعى عانا ەمەس, قىسقى ءتۋريزمدى دە دامىتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. مۇزتاۋ باعىتىمەن تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋدىڭ ۇلكەن مۇمكىندىگى بار.
زايساننىڭ ماڭىزى دا ەرەكشە. 415 شاقىرىمدى قۇرايتىن قالباتاۋ – مايقاپشاعاي تاس جولىنىڭ ءبىر بولىگى اياقتالدى. قالعان بولىگى بيىل جوندەلىپ بىتەدى. قازىردىڭ وزىندە قىتايدان تۋريستەر جەڭىل كولىكپەن كەلىپ جاتىر.
زايسانعا جاقىن ورنالاسقان مارقاكول كولى – اسا تارتىمدى تۋريستىك نىسان. مىسالى, قىتايداعى قاناس كولىنە جىلىنا 20 ميلليون تۋريست كەلەدى. ءبىز دە مارقاكولگە اپاراتىن 60 شاقىرىم جولدى رەسپۋبليكالىق تەڭگەرىمگە الىپ, بيىل تولىق جوندەۋدەن وتكىزەمىز. قىتاي تاراپىمەن بىرلەسىپ تۋريستەرگە ارنالعان جاڭا شەكارالىق وتكىزۋ بەكەتىن اشۋ جوسپاردا بار.
تاعى ءبىر ماڭىزدى جوبا – تۇعىل اۋىلىندا وزەن پورتىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ. بۇل ايماققا تەمىرجول جەلىسىن تارتۋ دا كوزدەلىپ وتىر. قازاقستان اۋماعىندا 120 شاقىرىم جاڭا تەمىرجول سالىنىپ, بولاشاقتا قىتايدان كەلەتىن جۇك زايسان ارقىلى رەسەيدىڭ وب وزەنىنە, ودان ءارى سولتۇستىك تەڭىز جولى ارقىلى جونەلتىلەتىن بولادى. جول, اۋەجاي جانە تەمىرجول – زايساندى بولاشاقتا تەك تۋريستىك ەمەس, ءىرى كولىك-لوگيستيكالىق حابقا اينالدىرۋدىڭ بەرىك نەگىزى. بۇل وڭىرگە ءدال وسىنداي ستراتەگيالىق كوزقاراسپەن قاراپ وتىرمىز.
– تەمىرجول – حالىق كۇندەلىكتى ءجيى قولداناتىن كولىك ءتۇرى. بيىل ۆوكزالدار جوندەۋدەن وتەتىنى ايتىلدى. قانشا ۆوكزال جوندەلمەك؟
– پرەزيدەنت اكىمشىلىگى بەكىتكەن ارنايى كەستەگە سايكەس, 2023–2024 جىلدارى ءبىز ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە قازاقستاننىڭ بارلىق 20 ءوڭىرىن تولىق ارالاپ شىقتىق. سوندا بارلىق وڭىرلەرگە ورتاق ءبىر نەگىزگى تۇيتكىل انىق بايقالدى. ول – تەمىرجول ۆوكزالدارىنىڭ جاعدايى. قاي ايماققا بارساق تا, حالىق وسى ماسەلەنى ەرەكشە اتاپ وتەدى. جىل سايىن ەلىمىزدە تەمىرجول كولىگىمەن 20-22 ميلليون جولاۋشى تاسىمالدانادى. بۇل ۆوكزالداردىڭ باسىم بولىگى 1974–1979 جىلدارى سالىنعان جانە قازىرگى جاعدايلارى سىن كوتەرمەيدى. كوپشىلىگى جوندەۋگە دە جارامايدى, بۇزىپ, قايتا سالۋعا تۋرا كەلەدى.
مىسالى, ءتۋريزمدى دامىتۋعا الەۋەتى جەتكىلىكتى ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى ۆوكزال قالا اۋماعىندا ورنالاسپاعان. سوندىقتان ونى بۇزىپ, جاڭا, زاماناۋي ۆوكزال سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيسترگە ارنايى بايانداما جاسالدى. ۇكىمەت ۇسىنىسىمىزدى قولداپ, قاجەتتى قاراجات ءبولىندى. بيىل ەلىمىز بويىنشا 125 ۆوكزال تولىق قايتا جاڭعىرتىلادى.
جاقىندا پرەمەر-مينيستر تاراپىنان وسى ۆوكزالدارعا قاتىستى ناقتى شەشىم قابىلداندى. ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى 125 ۆوكزالدىڭ قۇرىلىسى ءبىر مەزەتتە باستالادى. جوبالاردى بيىل تولىق اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. جاڭارتىلاتىن ۆوكزالدار قاتارىندا تۋريستىك الەۋەتى جوعارى ايماقتار دا بار. سونىمەن بىرگە بولاشاقتا تۋريزم ورتالىعىنا اينالۋى مۇمكىن ستانسالار دا نازاردان تىس قالمايدى. ماڭعىستاۋ, تۇركىستان جانە باسقا دا وبلىس ورتالىقتارىنىڭ ۆوكزالدارى قامتىلادى. سونىمەن قاتار اۋىلدىق جانە شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى ۆوكزالدار دا جوندەلەدى.
مىسالى, ءتۋريزمدى دامىتۋعا الەۋەتى زور لەپسى ەلدى مەكەنى بار. مينيسترلىك بۇل جەرگە ارنايى جول سالىپ جاتىر. اكىمدىك سۋ, جارىق جانە وزگە دە ينفراقۇرىلىمدى جەتكىزىپ بەرەدى. بالقاش جاعالاۋىندا ءىرى تۋريستىك نىسان سالۋ جوسپارى بار. ءبىز جىل باسىندا لەپسىگە بارىپ قايتتىق. قازىر ول جەردە ءبىر عانا بۋدكا ۆوكزال رەتىندە قىزمەت كورسەتىپ وتىر. ەرتەڭ تۋريستەر كەلە باستاعاندا بۇل جەتكىلىكسىز بولادى. سوندىقتان ءبىز وندا شاعىن, زاماناۋي جاڭا ۆوكزال سالىپ بەرەمىز. ۇكىمەت قاجەتتى قاراجاتتى ءبولىپ قويدى.
– «ەلىمىزدىڭ توعىز جولدىڭ تورابىندا تۇرۋى – ۇلكەن ارتىقشىلىق» دەپ ءجيى ايتامىز. وسى ترانزيتتىك مۇمكىندىكتى تولىق پايدالانا الىپ وتىرمىز با؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا دا, ۇكىمەت وتىرىستارىندا دا بۇل باعىت بىرنەشە رەت ايتىلدى. الدىمىزدا قازاقستاندى ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىراتىن, ناعىز ءىرى ترانزيتتىك حابقا اينالدىرۋ مىندەتى تۇر. 2024 جىلى ەلىمىزدە 13 مىڭ شاقىرىم اۆتوجولدا قۇرىلىس جانە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. بۇعان قوسا 2 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جاڭا تەمىرجول جەلىسى سالىنىپ جاتىر. 1,5 مىڭ شاقىرىم تەمىرجول جەلىسى جوندەۋدەن وتكىزىلۋ ۇستىندە. بارلىق ۆوكزال تۇبەگەيلى جاڭارتىلادى. سونىمەن قاتار 400-دەن استام جاڭا ۆاگون مەن لوكوموتيۆ ساتىپ الىنباق.
بىلتىر 3 اۋەجاي پايدالانۋعا بەرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا الماتى اۋەجايىنىڭ جاڭا تەرمينالى, شىمكەنت, قىزىلوردا اۋەجايلارى بار. بيىل تاعى 4 جاڭا اۋەجاي قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر (زايسان, كاتونقاراعاي, كەندىرلى, ارقالىق). بالقاش, ءۇشارال جانە باسقا دا اۋەجايلار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جوندەلۋدە. وسى اۋەجايلاردىڭ بازاسىندا كارگو-حابتار قۇرىپ, ولاردىڭ اينالاسىندا ەكونوميكالىق ايماقتار قالىپتاستىرۋ جوسپاردا بار.
سۋ كولىگى سالاسىنا كەلسەك, بيىل ەلىمىز 7 كەمەنى ساتىپ الىپ جاتىر. بۇل وسى سالانىڭ دامۋىنا زور سەرپىن بەرەدى.
وسىنىڭ بارلىعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۋاقىتىلى جانە ساپالى ورىندالۋعا ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ قارجى بلوگى بۇل باستامالاردى تولىق قولداپ وتىر.
باستى ماقساتىمىز – بولاشاق ۇرپاققا حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي, ءىرى ترانسۇلتتىق كولىك-لوگيستيكالىق حاب رەتىندە قالىپتاسقان زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدى مۇراعا قالدىرۋ. بۇل – ءبىرىنشى مىندەت.
ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە – بيۋدجەتكە تاۋەلسىز, ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىراتىن كولىك ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ. وسى باعىتتا ۇكىمەتپەن بىرگە ارنايى كولىكتىك قور قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى وتەتىن حالىقارالىق رەيستەر سانى ەكى ەسەگە ارتتى. بۇل – ەلگە تىكەلەي تۇسەتىن قارجى كوزى. سونىمەن قاتار, جاڭا جولدارعا اقىلى جۇيە ەنگىزىلىپ جاتىر. اۋىر جۇك كولىكتەرى جولدارعا ەلەۋلى زيان كەلتىرەتىندىكتەن, ولار ارنايى رۇقساتپەن جۇرۋگە ءتيىس. بۇل دا – قوسىمشا تابىس كوزى.
وسى قاراجات كوزدەرىن بىرىكتىرىپ, ارنايى قورعا جيناۋ ارقىلى بولاشاقتا كولىك ينفراقۇرىلىمىن بيۋدجەتتەن تىس قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. جاڭا جوبالار دا وسى قور ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ءبىز كەلەر ۇرپاققا پايدا اكەلەتىن, ءارى ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتە الاتىن ينفراقۇرىلىم قالدىرۋىمىز قاجەت.
قورىتا ايتقاندا, سالىنعان ينفراقۇرىلىم ەلگە پايدا اكەپ, كولىك سالاسىنىڭ ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىرۋىنا جول اشۋعا جانە جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋگە ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى اتاپ ايتقانداي, قازاقستاندى جاھاندىق كولىك-لوگيستيكالىق جۇيەگە تولىققاندى قوسىپ, بولاشاققا سەنىمدى ينفراقۇرىلىم قالدىرۋ – پارىزىمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
قامبار احمەت,
«Egemen Qazaqstan»
