كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
اسىلىندا بۇل ەپيگرافتىڭ رامىزدىك ءمانى تەرەڭ. روماننىڭ ارقاتىرەك ويى وسى دەسەك تە قاتەلەسپەيمىز. مۇندا جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ كۇرەسى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇل ۇعىمداردىڭ قانشالىقتى ءوزارا بايلانىستى, كەيدە ءتىپتى اجىراعىسىز بولاتىنىن اڭعارامىز. روماننىڭ باستى كەيىپكەرى, مەفيستوفەل بەينەسىندەگى ۆولاند ءبىر قاراعاندا جاماندىقتىڭ ءرامىزى سەكىلدى كورىنەدى. بىراق ونىڭ ارەكەتتەرى قوعامعا ادىلەت پەن ىزگىلىك ورناتقىسى كەلگەن جاننىڭ ارەكەتىنەن اۋماي قالادى.
قالىپتاسقان دۇنيەتانىمعا سايكەس, قۇداي ادامعا جاقسىلىق قالايدى, ال ءازازىل جاماندىق قالايدى. بىراق اڭداعانىمىزداي, ولاردىڭ بۇل نيەتى ارەكەتكە اينالعاندا باستاپقى قالپىنان قاراما-قارسى باعىتتا جۇزەگە اسۋى مۇمكىن. ومىرىڭىزدە بىرەۋدىڭ اياقتان شالۋى, قيانات جاساۋى كەيىن وزىڭىزگە مىڭ مارتەبە قايىرلى بولعانىن تۇسىنگەن كەزىڭىز بولعان شىعار. مۇنداي جاعداي كەرىسىنشە دە بولۋى مۇمكىن. سونشا اسىققان, قۇشتار بولعان ارمان-ماقساتىڭىز ءسىزدى جار جاعاسىنا ءبىر-اق تىرەۋى عاجاپ ەمەس. بۇل جەكە پەندەنىڭ باسىنداعى جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ الماسىپ كەلۋلەرى. ەندى بۇل نارسە قوعام ومىرىندە قالاي جۇزەگە اسادى؟
جازۋشى لەۆ تولستويدىڭ «اقىماق يۆان» تۋرالى ەرتەگىسى بار. ءبىر زامانداردا اۋىلدا تەك ادال جاندار عانا قالىپتى. ولار ەشقانداي قۋلىق-سۇمدىقتى بىلمەيدى, بايلىقتى كوكسەمەيدى, اسكەر جيناۋدى مۇرات ەتپەيدى. ءبىر-بىرىنە قۇدايدىڭ رازىلىعى ءۇشىن عانا قىزمەت كورسەتەدى, ودان اقى دامەتپەيدى. وسىلايشا, بارلىعى باراقاتتى عۇمىر كەشەدى. بۇلاردىڭ باقىتىن كورىپ, ءازازىلدىڭ زىعىردانى قاينايدى. بۇل اۋىلعا جاس شايتاندار جىبەرىپ جىك سالماقشى بولعان. بىراق ول ويى ىسكە اسپادى. شارۋاعا ەندى ءوزى كىرىسۋ كەرەك. بۇنىڭ الدىندا ءازازىل يۆاننىڭ ەكى اعاسىنىڭ اۋىلىن قالپاقپەن ۇرىپ العان. كوپەس اعاسى تاراستىڭ بايلىعىن ارتتىرىپ جىبەرىپ, اۋىلىنىڭ ادامدارىن تويىمسىز دۇنيەقوڭىزعا اينالدىرسا, جاۋىنگەر اعاسى سەمەننىڭ اسكەرىن ودان سايىن قۋاتتاپ, حالقىن قانىشەر ەتىپ تاستايدى. قاراڭىز, ءازازىل ەلدىڭ بايلىعىن ارتتىردى, اسكەري الەۋەتىن كۇشەيتتى. ءبىر قاراعاندا جاقسى ارەكەتتەر. ال تۇپتەپ كەلگەندە... مەفيستوفەلدىڭ ءسوزى وسى تۇستا تۇسىنىكتى بولا تۇسەدى.
ءسويتىپ ءازازىل اقىماق يۆاننىڭ اۋىلىنا كەلەدى. بۇلاردى جولدان تايدىرايىن دەسە, حالقى ەشقانداي دۇنيە, اتاق, مانساپقا قىزىقپايدى. اۋىلعا قۇدايى قوناق بەينەسىندە كەلگەن ءازازىلدىڭ ءبىر كەزدە قارنى اشادى. پالەننەن نان الايىن دەپ, اقشاسىن ۇستاتىپ جاتسا «اقشانى قايتەمىن, قۇدايدىڭ رازىلىعى ءۇشىن تەگىن ال» دەيدى. ال ءازازىل قۇدايدىڭ اتى اتالعان استى ىشە المايدى. اسقازانى ابدەن شۇرىلداعان ول يۆاننىڭ بۇكىل حالقىن جيناپ الىپ, اشۋعا بۋلىعىپ سويلەيدى. داۋسى ەستىلۋ ءۇشىن بيىك مۇناراعا شىعىپتى. «سەندەر اقىماقسىڭدار», دەيدى. امالى قالماعان ول حالىقتىڭ وسىنىسىن بەتكە باسادى. «سەندەر ءالى كۇنگە دەيىن قولمەن جۇمىس ىستەپ, اۋرە بولىپ جۇرسىڭدەر. الاقاندارىڭ ويىلعانشا كۇرەكتى تاستامايسىڭدار. بۇل – اقىماقتىق. بۇدان بىلاي قولمەن ەمەس, باسپەن جۇمىس ىستەڭدەر», دەپ شىڭعىرادى ءازازىل. سونداعى اقىماق يۆاننىڭ ايتىپ تۇرعان ءسوزى ەكەن مىناۋ: «كوكەم-اۋ, باسپەن جۇمىس ىستە دەيسىڭ. باسپەن قالاي جەر قازامىز؟ ىڭعايسىز ەمەس پە؟», دەمەسى بار ما؟ مىنا سوزدەن جۇيكەلەپ, السىرەگەن ءازازىل تالماۋسىراپ بارىپ مۇنارانىڭ قابىرعاسىنا باسىن ولاي دا, بىلاي دا سوعىپ, تومەنگە قۇلديلاي جەرگە ءسىڭىپ, جوق بولىپ كەتەدى.
قازىر ادامزاتتى «اقىلدى» قىلۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت پەن سول تاقىلەتتەس جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەرنەۋى كۇننەن-كۇنگە كۇشەيىپ كەلەدى. بىراق ودان قوعامنىڭ جۇرەگى جۇمسارىپ, مەيىرلەنىپ بارا جاتقانى شامالى. كەرىسىنشە... مۇنى قالاي تۇسىندىرەمىز؟ تولستوي ەرتەگىسىندەگى مۇناراداعى ۇندەۋ بۇگىنگى قوعامداعى جارناما جازۋلارىنا قاتتى ۇقسايتىنى قالاي؟ تۇپتەپ كەلگەندە, جاقسى دەپ ۇڭىلگەنىمىز جامان, جامان دەپ تۇڭىلگەنىمىز جاقسى بولىپ شىقسا قايتەمىز؟ نە دە بولسا جۇرەك كوزىمەن قاراۋ كەرەك...
