«قازاق حالقىنىڭ 1000 ءانى» جيناعىنىڭ الەمدىك مادەنيەت مەن رۋحانيات كەڭىستىگىندەگى ءرولى «الەم حالىقتارىنىڭ مادەني مۇراسى:ەتنومۋزىكا, ەتنوفور, ەتنوگراف» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك سيمپوزيۋم بارىسىندا جالعاسىن تاپتى. م. اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى ۇيىمداستىرعان جيىن يۋنەسكو جانە يسەسكو ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسى, ماتەريالدىق ەمەس زاتتىق مادەني مۇرا جونىندەگى ۇلتتىق كوميتەتى, حالىقارالىق تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورىنىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى.
جيىندى جۇرگىزگەن م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, اكادەميك, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ «قازاق حالقىنىڭ 1000 ءانى» جيناعىنىڭ قازاق رۋحانياتى جانە مۋزىكا ماماندارى ءۇشىن قۇندىلىعى باسپا بەتىندە جارىق كورگەن العاشقى كۇننەن-اق انىق بولسا, ۋاقىت وتە كەلە ونىڭ ءمانى ادەبيەت, تاريح, ءتىل ءبىلىمى جانە باسقا دا عىلىم سالالارىنا قۇندى دەرەككوز رەتىندە ارتا ءتۇستى. سەبەبى, بۇل جيناققا ۇلت زيالىلارى مەن الاش قايراتكەرلەرىنەن باستاپ, قاراپايىم حالىق وكىلدەرى – جەتكىنشەك بالالار مەن جاسى ۇلعايعان قاريالار دا ءوز ۇلەسىن قوسىپ, ءداستۇرلى مۇرانى جەتكىزگەن. بۇل ءىس-شارانىڭ تەك قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا عانا ەمەس, تۇركى حالىقتارىمەن قوسا, ادامزات وركەنيەتىندە ماڭىزى زور. وسىدان 100 جىل بۇرىن ا.ۆ.زاتاەۆيچ قازاق پەن قىرعىزدىڭ كونە ۇلتتىق مۇرالارمەن قاتار, جالپى تۇركى حالىقتارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە وزبەك, باشقۇرت, قاراقالپاق, دۇنگەن, تاتار, تۋۆا, قالماق جانە ت.ب. اۋەندەرىن تىرنەكتەپ جيناپ, نوتاعا ءتۇسىرىپ, جارىققا شىعارىپ, الەمدىك دەڭگەيدە تانىستىرا باستاعان» دەپ اتاپ ءوتتى.
بۇگىندە م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ قورى فولكلورلىق مۇراعا, ۇنتاسپالاراعا, كونە قولجازباعا باي. كوپ جىلدار بويى قىزمەت ەتكەن بىلىكتى عالىمدار, فولكلورتانۋشىلار, ونەرتانۋشى مامانداردىڭ تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە فولكلورلىق ۇلگىلەردەن باستاۋ الاتىن قازىنالار سيرەك قوردا ساقتالىپ تۇر. «مۇنداي قازىنانى, ياعني قوبىز, دومبىرا كۇيلەرى مەن ءان-جىرلاردى جازىپ الىپ, ءبىر عاسىر بۇرىن حالىقتىق مۇرانى جيناقتاۋدا جانكەشتى قىزمەت ەتكەن الەكساندر زاتاەۆيچتىڭ ەسىمى قازاق حالقى ءۇشىن اسا قىمبات. ا.زاتاەۆيچتىڭ 100 جىل بۇرىن شىعارعان «قازاق حالقىنىڭ 1000 ءانى» جيناعىندا, ودان التى جىلدان كەيىن شىققان «قازاقتىڭ 500 ءان-كۇيى» جيناقتارىندا مول مۇرادان بولەك, قانشاما تاريح جانە تاعدىر بار» دەپ اتاپ ءوتتى اكادەميك.
القالى جيىن ا.ۆ.زاتاەۆيچتىڭ «قازاق حالقىنىڭ 1000 ءانى» جيناعى: تاريح, تەوريا جانە تاجىريبە ماسەلەلەرىنە» قاتىستى مازمۇندى بايانداما, زەرتتەۋلەرمەن جالعاسىن تاۋىپ, قۇندى ەڭبەكتىڭ الەمدىك جانە وتاندىق گۋمانيتارلىق عىلىم اياسىنداعى, ۇلتتىەق مادەنيەتتەگى ەتنوفورلار (ونەرپازدار) مەن شىعارماشىلىق قاۋىمداستىقتار, زەرتتەۋشىنىڭ اۋىزشا جانە جازباشا مۋزىكا داستۇرلەرىن زەردەلەۋدەگى ءرولى, تاعى دا باسقا تاقىرىپتار اياسىندا ءوربىدى.
سيمپوزيۋمعا تۇركيا, ازەربايجان, وزبەكستان, قىرعىزستان جانە ەلىمىزدەن قاتىسقان بەلگىلى فولكلورتانۋشى, ونەرتانۋ عالىمدار ا.زاتاەۆيچ ەڭبەكتەرىن بۇگىنگى كۇن تۇرعىسىنان قاراستىرىپ, عاسىرلار قويناۋىنان جينالعان قۇندى مۇرانى زەرتتەۋدى جالعاستىرۋ قاجەتتىگى مەن بۇل ىسكە جاس عالىمداردى تارتۋ ماسەلەسىن قوزعادى.
پلەنارلىق وتىرىستا بايانداما جاساعان تۇركى الەمىن زەرتتەۋ ينستيتۋتى, تۇركى فولكلورى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى مەتين ەكيدجي, وزبەكستاننىڭ مادەنيەتتانۋ جانە ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى يۋنەسكو-مەن جۇمىس ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى شۋحرات ابدۋللاەۆ, ء ازىربايجان ۇعا فولكلور ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەيفاددين گيۋلۆەردي وعلى رزاسويوزبەكستاننان كەلگەن پروفەسسور, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى شوميرزا تۋرديموۆ تۇركى الەمىنە ورتاق مادەني مۇرا توڭىرەگىندەگى پىكىرىن ورتاعا سالىپ, جەكەلەگەن تاقىرىپتار بويىنشا بايانداما جاسادى.
شىڭعىس ايتماتوۆ اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ «ماناس», فولكلور جانە اقىندىق ونەر ءبولىمى مەڭگەرۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مەەريم كولباەۆا «الەكساندر زاتاەۆيچ جانە قىرعىز حالىق اۋىز ادەبيەتى مەن مۋزىكاسى» تاقىرىبىنا توقتىلسا, قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى, ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەركىن شۇكىمان «ا.ۆ.زاتاەۆيچتىڭ ءۇشىنشى جيناعى», ال م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ «مۋزىكاتانۋ» ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اينۇر قازتۋعانوۆا «ا.ۆ.زاتاەۆيچتىڭ مۇراسى: عىلىم, مادەنيەت جانە قوعامداعى قۇندىلىعىنا» قاتىستى بايانداما جاساپ, عىلىمي قىرىن اشا ءتۇستى.
حالىقارالىق سيمپوزيۋم سەكتسيالىق وتىرىستا جالعاسىپ, قازاقتىڭ ءان ونەرىنىڭ تاريحىنا تەرەڭنەن تالداۋ جاسالدى.
الماتى
