سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدى رەتتەيدى
وتىرىس بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ كودەكسى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سۋ قورىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ قورىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى», سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە سۋ قورىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭدار ەكى وقىلىمدا قارالدى. اتالعان كودەكس پەن زاڭدار ەلدىڭ سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا, قورعاۋعا جانە تازارتۋعا باعىتتالعان.
«سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ – ەلىمىز ءۇشىن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. بۇل سالا مەملەكەتتىڭ ورنىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا, ازىق-ت ۇلىك جانە ەنەرگەتيكا قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە تىكەلەي اسەر ەتەدى. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى سۋ رەسۋرستارى سالاسىنداعى زاڭنامالىق بازانى تۇبەگەيلى قايتا قاراۋ جانە ينستيتۋتسيونالدىق ورتانى جەتىلدىرۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. بۇل قارالعان سۋ كودەكسى جانە وعان ىلەسپە زاڭدار وسى تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ماقساتىمەن ازىرلەندى», دەدى پالاتا توراعاسى.
سەناتورلار قاراعان زاڭدار ازاماتتاردى اۋىزسۋمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن حالىقتىڭ تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ وبەكتىلەرى بولىپ سانالاتىن يەسىز سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىسجايلارىن سوت ولاردى كوممۋنالدىق مەنشىككە تۇسكەن دەپ تانىعانعا دەيىن ۋاقىتشا پايدالانۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار سۋ تاسقىنى, قۇرعاقشىلىق جانە ولاردىڭ تەرىس اسەرىنىڭ الدىن الۋمەن قوسا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ سۋ سەكتورىن كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەۋ جونىندەگى نورما ەنگىزىلدى.
«ۇكىمەت سۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ماقساتتاردى, مىندەتتەر مەن تاسىلدەردى ايقىندايتىن ۇزاقمەرزىمدى ارنايى ينتەگراتسيالانعان باس جوسپار قابىلدايدى. زاڭداردا سالاعا جاڭا تەحنولوگيالار مەن تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋدى ىنتالاندىرۋعا ارنالعان ەرەجەلەر توپتاماسى دا بار. زاڭداردى قاراۋ بارىسىندا سەناتورلار بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى. سول ارقىلى سۋدى پايدالانۋ تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ, وسى سالاداعى رۇقسات بەرۋ ەرەجەلەرى جانە كەيبىر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرى ناقتىلاندى. الداعى ۋاقىتتا جاڭا كودەكس سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا, سونداي-اق جان-جاقتى ويلاستىرىلعان سۋ ساياساتىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
زاڭداردى تالقىلاۋ ناتيجەسىندە سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ كودەكسىن» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سۋ قورىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭدى كونتسەپتۋالدى تۇرعىدا ماقۇلداپ, ولارعا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزىپ, ماجىلىسكە قايتاردى.
ناقتى ايتقاندا, سەنات دەپۋتاتتارى قولدانىستاعى زاڭنامانى جاڭا سۋ كودەكسىنىڭ نورمالارىمەن سايكەستەندىرۋگە جانە سۋ رەسۋرستارىن قورعاۋ مەن پايدالانۋ سالاسىنداعى قاتىناستاردى قۇقىقتىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋگە قاتىستى ۇسىنىستار ەنگىزدى. وسىعان بايلانىستى بىرقاتار زاڭ مەن كودەكس وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلارعا ۇشىرايدى.
ال «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە سۋ قورىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە سۋ قورىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قالعان ىلەسپە زاڭدار ەكى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
بۇل زاڭدار كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىندا كومىرسۋتەكتەردى بارلاۋ جانە ءوندىرۋ, جەراستى سۋلارىن بارلاۋ جانە تارتۋ, سونداي-اق كەن ىزدەستىرۋ, تۇز جانە ەمدىك بالشىق ءوندىرۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرۋدى كوزدەيدى. ودان بولەك, ارال ءوڭىرىنىڭ ەرەكشە ەكولوگيالىق مارتەبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ارال تەڭىزى شەگىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ بەلگىلەندى.
زاڭسىز اكتيۆتەردى قايتارۋعا قوسىمشا تەتىك
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار «تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلداعى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى دا قاراپ, ماقۇلدادى. دەپۋتاتتار اتاپ وتكەندەي, كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ زاڭسىز ساتىپ الىنعان جانە ەلدەن شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا قوسىمشا حالىقارالىق قۇقىقتىق تەتىكتىڭ جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كەلىسىم سىبايلاس جەمقورلىقتان تۇسكەن كىرىستەردى ىزدەستىرۋ جانە قايتارۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرۋدى, اقپاراتتىق جۇيەلەردى پايدالانا وتىرىپ سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستار جاساعان ادامداردى ۇستاۋ جانە ۇستاپ بەرۋدى, سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلعا قاتىساتىن جەكە تۇلعالار مەن ۇيىمداردى قۇقىقتىق قورعاۋدى جانە قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن نىساندارىن ايقىندايدى.
سەنات سپيكەرى وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردى جاڭارۋ مەن جاسامپازدىقتىڭ باستاۋى بولعان ناۋرىز مەيرامىمەن قۇتتىقتاپ, ەلىمىزگە اماندىق, بارشا وتانداسىمىزعا زور دەنساۋلىق پەن باق-بەرەكە تىلەدى.
تازىنى ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالۋ كەرەك
وتىرىس كەزىندە سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. دەپۋتات بيبىگۇل جەكسەنباي قازاق تازىسىنىڭ تۇقىمىن ساقتاۋ جانە قورعاۋ جونىندە زاڭنامالىق شارالار قابىلداۋ, سونىڭ ىشىندە ونى ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق سەناتور تازى مەن توبەت كۇنىن اتاپ ءوتۋدى قاراشانىڭ ءبىرىنشى جەكسەنبىسىنە اۋىستىرۋدى ۇسىنىپ, بۇل داتا اڭشىلىق ماۋسىمنىڭ اشىلۋىنا سايكەس كەلەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
ب.جەكسەنباي كوپتەگەن ەلدە ۇلتتىق تۇقىمدار مەملەكەتتىك قورعاۋعا الىنعانىن, جاپونيادا, تۇركيادا, تۇرىكمەنستاندا اكيتا-ينۋ, قانعال, الاباي ەكسپورتىنا شەكتەۋلەر بار ەكەنىن اتادى. بۇل شارالار ولاردىڭ تازالىعىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«قازاق تازىسى – حالىقارالىق تىزىمگە ەنگەن, قازاق دالاسىندا مىڭداعان جىل بويى قالىپتاسقان ءيتتىڭ ەرەكشە تۇقىمى. بۇل مادەني مۇرامىز عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۇلتتىق ەرەكشەلىكتىڭ ماڭىزدى بولىگى. بۇگىندە ولاردىڭ باسقا تۇقىمدارمەن بۋدانداستىرۋ مەن باقىلاۋسىز شەتەلگە اكەتىلۋىنە بايلانىستى تازا تۇقىمدى تازىنىڭ جويىلۋ قاۋپى بار. وعان جول بەرمەۋ ءۇشىن ەلىمىز قاتاڭ شارالار قاراستىرىپ, تازىنى ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالۋ, تەك مەملەكەتتىك ورگانداردان ارنايى رۇقسات الۋىن مىندەتتەۋ كەرەك. بۇعان قوسا تۇقىمدى ءوسىرۋ مەن تىركەۋگە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت. الەمدىك دەڭگەيدە قازاق تازىسىن برەند رەتىندە ناسيحاتتاۋ باعىتىندا ءداستۇرلى «قانسونار» حالىقارالىق فەستيۆالىن وتكىزىپ تۇرۋ, مۇحتار ماعاۋيننىڭ «تازىنىڭ ءولىمى» شىعارماسى نەگىزىندە كوركەم فيلم ءتۇسىرۋدى قاراستىرعان ءجون», دەپ اتاپ ءوتتى دەپۋتات.
بيزنەستى قولداۋ تاسىلدەرى ءتيىمسىز
دەپۋتات ءلاززات رىسبەكوۆا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تاسىلدەرى مەن تەتىكتەرىنىڭ ەسكىرگەنىنە, سوندىقتان بۇل سالانى كەشەندى قايتا قاراۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك قولداۋ راسىمدەرىنىڭ تارماقتالعان ءارى كۇردەلى جۇيەسى جانە ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدىڭ بولماۋى قارجى قۇرالدارىنىڭ شاشىراۋىنا اكەلىپ سوعادى, سونداي-اق نارىقتاعى باسەكەلەستىكتى تومەندەتەدى.
«قازىرگى ۋاقىتتا 106 مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى جۇزەگە اسىپ جاتىر. ونىڭ 62-ءسى قارجىلىق, ال 44-ءى قارجىلىق ەمەس قولداۋ تۇرلەرىنە جاتادى. بۇل شارالارعا 9 ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان مەن 29 وپەراتور اكىمشىلىك ەتەدى. ءاربىر مەملەكەتتىك ورگان ءوز قۇزىرەتى اياسىندا بيزنەستى قولداۋمەن اينالىسادى, الايدا بۇل سالادا بىرىڭعاي ۇيلەستىرۋ جۇمىسى قالىپتاسپاعان. ەشبىر مەملەكەتتىك ورگان بارلىق سالا بويىنشا قولداۋ شارالارىنىڭ تەتىكتەرى مەن شارتتارى تۋرالى تولىق اقپاراتقا قول جەتكىزە المايدى. ءتۇرلى دەرەككوزدەردەن الىنعان جالپىلاما مالىمەتتەر ولاردىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋدى قيىنداتادى», دەدى سەناتور.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى ۇيلەستىرۋدىڭ جوقتىعى قارجى رەسۋرسىن ءتيىمسىز پايدالانۋعا يتەرمەلەپ وتىر. مىسالى, 2025 جىلى ىشكى ساۋدا سۋبەكتىلەرىن قولداۋعا 5,3 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان, الايدا قاتاڭ باسەكەلەستىك جاعدايىندا مۇنداي شارالاردىڭ قانشالىقتى ورىندى ەكەنى سۇراق تۋدىرادى. وعان قوسا ۇكىمەت قارجىلاي قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىنە تولىق تالداۋ جۇرگىزگەن جوق, بۇل ماسەلە 2023 جىلى كوتەرىلگەنىنە قاراماستان, ءتيىستى باعالاۋ ءالى كۇنگە دەيىن جاسالماعان. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, ىسكە اسىرىلعان باعدارلامالاردىڭ ناقتى ناتيجەلەرىن تۇسىنبەي تۇرىپ, ولاردىڭ بيزنەسكە قانشالىقتى پايدا اكەلەتىنىن ايتۋ قيىن.
«شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ شارالارى بويىنشا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋ مەن مەكەمەارالىق ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىنا جاۋاپتى نەگىزگى ورگان رەتىندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىن بەلگىلەۋ كەرەك. بيزنەستى مەملەكەتتىك قولداۋ تۋرالى بارلىق اقپارات بىرىڭعاي ورتالىقتا شوعىرلانىپ, كەيىننەن ونىڭ تيىمدىلىگىن مونيتورينگىلەۋ, تالداۋ جانە باعالاۋ جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. وسى نەگىزدە ۇكىمەت قولداۋ شارالارىنىڭ ورىندىلىعى تۋرالى سالماقتى شەشىمدەر قابىلداۋى قاجەت. سونداي-اق ەلىمىزدە ورتا بيزنەسكە ارنالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ءىس جۇزىندە جوق», دەدى ل.رىسبەكوۆا.
سونداي-اق وتىرىس بارىسىندا دەپۋتات جاننا اسانوۆا «جاس مامان» جوباسى اياسىندا 180 مەملەكەتتىك كوللەدج قىمبات يننوۆاتسيالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. الايدا بۇگىندە ء«بىلىم تۋرالى» زاڭداعى جانە ۇكىمەتتىڭ ءتيىستى قاۋلىسىنداعى سايكەسسىزدىكتەرگە بايلانىستى بۇل باستاما تولىق كولەمدە پايدالانىلماي وتىر. وسىعان بايلانىستى دەپۋتات اتالعان قۇجاتتارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىندى.
سەناتور اليشەر ساتۆالديەۆ ونكولوگيالىق جانە تراۆماتولوگيالىق وپەراتسيالاردان كەيىن پاتسيەنتتەردى وڭالتۋعا قاجەتتى تەحنولوگيالار مەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردىڭ, ونىڭ ىشىندە 3D ارقىلى باسىپ شىعارىلاتىن تيتاننان جاسالعان سۇيەك يمپلانتتارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ايتىپ, اتالعان ماسەلەگە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋداردى. وسىعان وراي سەناتور ولاردى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ تىزىمىنە ەنگىزۋ كەرەكتىگىنە توقتالىپ, ناقتى ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
