ويىمىزدى وبرازدى تۇردە جەتكىزسەك, قاراپايىم جاپىراقتى مىسال ەتىپ الۋعا بولادى. ايتالىق, جاپىراقتىڭ جاسىل ەكەندىگى شىندىق پا؟ شىندىق. بىراق ول بۇگىنگى شىندىق. كۇز تۇسكەندە ول وزەكتىلىگىنەن ايىرىلادى دا, ورنىنا باسقا شىندىق كەلەدى, ياعني جاپىراق سارى تۇسكە بويالادى. ال قىستا شە؟ ءتۇسى تۇگىلى, جاپىراقتىڭ ءوزى دە بولماۋى مۇمكىن.
مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىن. بايانسىزعا بايلانۋ – قاتەر. بۇل بۇگىن بار, ەرتەڭ جوق بانككە بۇكىل قاراجاتىڭدى قۇيعانمەن بىردەي. ال ەندى اينانى ارىمىزعا قاراتا سويلەيىك. اگاراكي ارقايسىمىزدىڭ ومىرگە كەلگەندەگى ءتۇپ ماقساتىمىز بار بولاتىن بولسا, ول قانداي شىندىققا نەگىزدەلگەن؟ وزگەرمەيتىن ماڭگىلىك شىندىققا ما, جوق بۇگىنگى كۇننىڭ قام-قارەكەتىنەن تۋعان وزگەرمەلى شىندىققا ما؟ كۇيبەڭ تىرلىككە كۇيىپ-ءپىسىپ, جۇيكەمىز توزىپ, كوڭىلىمىز قۇلازىپ جۇرگەنگە قاراعاندا, ءبىزدىڭ شىندىق ەكىنشىسىنە كەلىڭكىرەيدى. شاكارىمنىڭ «بايانسىزعا ءبارى – قۇل, جىندانباعان پەندە جوق» دەۋىنىڭ ءمانى وسىندا جاتسا كەرەك. دەمەك, بايانسىزدىڭ ارتىنان قۋساڭ, اقىل-ەستەن ايىرىلماي قويمايسىڭ. قوعامدىق سانانىڭ كەرى كەتۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى وسىندا جاتىر.
ال ادامنىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى بولعان اقىل-ەستى ساۋ قالپىندا ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ادام نەنى مۇرات تۇتۋى كەرەك. ارينە, تۇراقتى شىندىقتى. ەندى ونى قايدان تابامىز ءھام قالاي سەزەمىز؟
لەۆ تولستوي بىلاي دەيدى: «ۇزاق ءومىر سۇرگەن ءاربىر ادام اۋەلى شاقالاق ءسابي بولادى. سوسىن بالدىرعان, سوسىن ەر نەمەسە ايەل, سوسىن كەمپىر نە شال بولادى. الايدا ادام جاسىنا ساي قالاي وزگەرسە دە, ءوزىن «مەن» دەپ اتايدى. ءسابي بولسا دا, قارت بولسا دا ونىڭ ىشىندە ەشقاشان وزگەرمەيتىن نارسە – وسى «مەن». ءدال وسى وزگەرمەيتىن «مەندى» رۋح دەپ اتايمىز».
ءيا, رۋح وزگەرمەيدى, قارتايمايدى, ولمەيدى. وسى سيپاتتار ونىڭ تۇرلاۋلى, باياندى شىندىق ەكەنىن دالەلدەپ تۇر. سوندا وسى شىندىقتى تانۋ جانە وعان ۇمتىلۋ – ادامنىڭ ەڭ ۇلى مۇراتى بولىپ شىعادى. جوعارىدا رۋحتى ءوز بويىمىزدان قالاي سەزەتىنىمىزدى ايتتىق قوي. ەندى ونىڭ جەكەلەي سىرىنا تەرەڭدەيىك, ياعني ول قانداي رۋح بولدى؟ ءارى قاراي تولستويدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرسىن:
«سۋ قۇيىلعان ءارتۇرلى ىدىستاردى شەلەك, بوشكە, تەگەنە دەپ ايتامىز. بىراق ءبارىنىڭ ىشىندە ءبىر-اق سۋ. سول سەكىلدى, ادامداردى دا ءتان ەرەكشەلىگىنە ساي ۇل بالا, قىز بالا, شال, كەمپىر دەپ بولگەنىمىزبەن, ارقايسىنىڭ ىشىندە بارىنە ورتاق نارسە بار. ول – قۇدايلىق رۋح».
ءيا, ادامزاتتىڭ باسى وسى نۇكتەدە عانا بىرىگە الادى. ول ءۇشىن ادامدار ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى ءجۇرۋدىڭ قاجەتى جوق. كەرىسىنشە, بارلىعى وسى تۇراقتى شىندىققا قاراي ءجۇرۋى, قازىرگى ساتتە جۇگىرۋى كەرەك. تەك سوندا عانا ولاردىڭ ءبارى ءبىرتۇتاس بولمىسقا اينالادى. بۇل كۇللى جاراتىلىسپەن ىشكى ۇيلەسىمگە كەلۋ دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ارتىندا ءيسى ادامزاتتىق تاتۋلىق, ابايشا ايتساق, كۇللى الەمگە بۇلاقشا اعىپ تارايتىن جىلىلىق پەن دوستىقتىڭ جاتقانى ءمالىم.
