سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
دوستىق ءۇيى – ماڭعىستاۋدىڭ سىيى
كەيىنگى وتىز جىل بەدەرىندە قازاق حالقىمەن تاعدىردىڭ تالەيىمەن ءبىر ارناعا توعىسقان ءتۇرلى دياسپورا بولاشاق باعدارىن, ارمان-اڭسارىن ورتاق ەتىپ, تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ شاڭىراعىندا ءبىر ءۇيدىڭ بالالارىنداي تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ جاتىر. وسى ىرگەسى مىعىم قالانىپ, ۋىعى بەرىك قادالعان بىرلىكتى ساقتاپ, ءارى قاراي كەمەلدەندىرۋ ءۇشىن نە ىستەمەك كەرەك؟ بۇل باعىتتاعى «قوعامدىق كەلىسىم» مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتى قانداي؟ كوكەيدەگى وسى سۇراقتارعا جاۋاپ الماق نيەتپەن دوستىق ءۇيىنىڭ تابالدىرىعىن اتتادىق.
«قوعامدىق كەلىسىم» مەكەمەسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ارمان جانيەۆپەن بىرگە دوستىق ءۇيىن ساياحاتتاپ ءجۇرمىز. كەيىپكەرىمىز اڭگىمەسىن استانا قالاسىنداعى ءتۇرلى ەتنوستىڭ قاراشاڭىراعىنا اينالعان سالتاناتتى سارايدى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگى اسسامبلەيانىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا سالىپ بەرگەنىنەن باستادى.
«سىزدەر كورىپ وتىرعان بۇل عيماراتتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي استانا قالاسىنا ماڭعىستاۋ وبلىسى جۇرتشىلىعى سىيعا تارتتى. قازىر بۇل وردا ەلىمىزدەگى ەتنوستاردىڭ رۋحاني-مادەني وشاعى سانالادى. بۇگىنگى تاڭدا دوستىق ۇيىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ استانا قالالىق فيليالىنا قاراستى 22 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىزدىڭ استانا قالاسى اكىمدىگى جانىنداعى «قوعامدىق كەلىسىم» مەكەمەسى وسى باعىتتاعى كەشەندى جۇمىستاردى ۇيلەستىرەدى», دەدى ءوز سوزىندە.
تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىنەن پانا تاپقان دياسپورالاردىڭ مادەني قۇندىلىقتارىنىڭ ساقتالۋى, دامۋى, ناسيحاتتالۋى ءۇشىن جايلى كۇي كەرەكتىگى انىق. ول جايلى جاعدايدى استاناداعى دوستىق ءۇيى تولىق قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ماسەلەن, وسى شاڭىراقتا 36 شىعارماشىلىق ۇجىم, 3 ەتنولينگۆيستيكالىق مەكتەپ, عىلىمي-ساراپتامالىق توپ, انالار كەڭەسى, اسسامبلەيا جاستارى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ استانا قالاسىنداعى وكىلدىگى, اقساقالدار كەڭەسى, «جومارت جان» قايىرىمدىلىق قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ ورتالىعى, «انالار اماناتى» قولونەر شىعارماشىلىعى ورتالىعى, «مامىلە» سيتۋاتسيالىق قازاق ءتىلى پىكىرتالاس كلۋبى», «ANK Live» تىكەلەي ەفير ستۋدياسى, مەديا ورتالىق, جۋرناليستەر كلۋبى, ت.ب ۇجىمداردىڭ جۇمىس جاساپ تۇرۋى جوعارىداعى سوزىمىزگە دالەل بولا الادى.
سىيلى قوناقتار باس سۇعاتىن وردا
دوستىق ءۇيىنىڭ كىرەبەرىسىندەگى ۇلكەن زالدا ورنالاسقان «انالار اماناتى» قولونەر شىعارماشىلىعى ورتالىعىن تاماشالاپ جۇرگەنبىز. استانا قالاسى اكىمدىگى جانىنداعى «قوعامدىق كەلىسىم» مەكەمەسىنىڭ باسشىسى نۇرال باعىت ۇلى ايداشەۆ باستاعان ءبىر توپ قوناق مۋزەي جادىگەرلەرىن تاماشالاۋعا كىردى. توپ ىشىنەن مەملەكەتتىك جانە قوعام قايراتكەرى ۆلاديمير بوجكو مەن بەلارۋستىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى الەكسەي بوگدانوۆتاردى تانىدىق.
دوستىق ءۇيىنىڭ ديرەكتورى نۇرال باعىت ۇلى بەلارۋس ەلشىسىنە كورمەگە قويىلعان قازاقتىڭ قامشى, ساندىق, قالقان سەكىلدى ۇلتتىق جادىگەرلەرىمەن تانىستىرىپ, قوعام قايراتكەرى ۆلاديمير بوجكو باسشىنىڭ اڭگىمەسىن ازىلمەن كومكەرىپ وتىردى. نۇرال باعىت ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, قوناقتار «رودنى كۋت» بەلارۋس مادەني ورتالىعىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن وتكەلى جاتقان «قازاقستان حالقى اسسامبەلەياسى – بىرلىكتىڭ بىرەگەي مودەلى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋعا كەلىپتى. دوڭگەلەك ۇستەل اياسىندا ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى ىنتىماق پەن بىرلىك تاقىرىبىندا اڭگىمە قوزعالىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسى تالقىعا تۇسپەك ەكەن.
ءباسپاسوز حاتشىسى ارمان جانيەۆ دوستىق ۇيىندە مۇنداي دەلەگاتسيالار ءجيى كەلەتىنىن ءسوز ەتتى.
«دوستىق ءۇيى حالىقتىق ديپلوماتيا تاجىريبەسىن دامىتا وتىرىپ, ءوز الاڭىندا شەتەلدىك دەلەگاتسيالاردى تۇراقتى تۇردە قابىلدايدى. مىسالى, وسىعان دەيىن دوستىق ۇيىندە بولگاريانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى يليانا يوتوۆا, نەلسون ماندەلانىڭ نەمەرەسى تەمبيكەلە ماندەلا, يتاليا, رەسەي, ارمەنيا, ينگۋشەتيا, ازەربايجان, وزبەكستان, بەلارۋس, قىرعىزستان, تاجىكستان پارلامەنتتەرىنىڭ سپيكەرلەرى مەن دەپۋتاتتارى, پومور اكادەمياسىنىڭ (پولشا) وكىلى دوروتا سمەتانا-بولوۆكو, باشقۇرتستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى ر.ف.حابيروۆتار قوناقتا بولدى. ءسىز, مىنە, بەلارۋس ەلشىسىنىڭ كەلۋىنە كۋا بولىپ وتىرسىز», دەدى ول.
سونداي-اق ءباسپاسوز حاتشىسى دوستىق ۇيىنە 2024 جىلدىڭ 6 تامىزىندا تانىمال پولياك تۇركىتانۋشىسى, ساياساتتانۋ ماگيسترى ياكۋب ياكۋسيك كەلىپ, كەزدەسۋ وتكىزگەنىن, ءىس-شارا بارىسىندا تۇركى مادەني مۇراسىن ساقتاۋ مەن دامىتۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلانعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
قايىرىمدىلىق مەكەنى
قايىرىمدىلىق جۇرەكتەرگە جىلۋ سىيلايدى. استاناداعى دوستىق ءۇيى جابىرقاعاننىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ, مۇقتاجدارعا جاردەم قولىن سوزۋعا ءاردايىم دايىن. ەلوردالىق اسسامبلەيا قايىرىمدىلىق جاساۋدى باستى قاعيدالارىنىڭ بىرىنە اينالدىرعان. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى ارقاشان ءتۇرلى قايىرىمدىلىق اكتسياسىنا قاتىسىپ, كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلارعا, جالعىزىلىكتى جاندارعا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا, سوعىس ارداگەرلەرى مەن تىل ەڭبەككەرلەرىنە كومەك كورسەتەدى ەكەن.
ءبىزدىڭ جولباسشىمىز ارمان جانيەۆ: «اسسامبلەيانىڭ نەگىزگى جوبالارىنىڭ ءبىرى – «جۇرەكتەن – جۇرەككە» باعدارلاماسى. وسى جوبا اياسىندا دوستىق ءۇيىنىڭ بازاسىندا وزبەك ەتنومادەني ورتالىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ح.ءشارىپوۆتىڭ توراعالىعىمەن قالالىق شتاب قۇرىلعان. بىلتىرعى سۋ تاسقىنى كەزىندە بۇل شتاب كۇن-ءتۇن دەمەي قارقىندى جۇمىس ىستەدى. ءبىز ەلوردالىق ەتنوستاردىڭ اۋىزبىرلىگىنىڭ, ىنتىماقتى كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن اقمولا, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى مەن پەتروپاۆل جانە اقتوبە قالالارىنا 42 توننا گۋمانيتارلىق كومەك بەردىك. بۇل كومەگىمىز 12 اۆتوكولىكپەن مەجەلى جەرگە جەتكىزىلدى», دەدى.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, مۇقتاجدارعا قولداۋ كورسەتۋ – ءبىر مەزەتتىك, مەرزىمدىك اكتسيا ەمەس. «جۇرەكتەن – جۇرەككە» باعدارلاماسى كوپتەگەن قايىرىمدىلىق باستاماسىن ىسكە اسىرۋ ورتالىعىنا اينالعان. مىسالى, بىلتىر 8 ماۋسىمدا «ۆايناح» شەشەن-ينگۋش حالىق ءانسامبلى قايىرىمدىلىق كونتسەرت ۇيىمداستىرىپ, جينالعان قاراجات تەمىرلان سەيچانوۆ اتتى ناۋقاس بالانى ەمدەۋگە بەرىلىپتى.
«ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىمىز بالالار مەن ءبىلىم سالاسىن قولداۋ باعىتىندا دا يگى باستامالاردىڭ باستاماشىسى بولىپ ءجۇر. مىسالى, «مەكتەپكە جول» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى اياسىندا بيىل 200-دەن اسا بالا مەكتەپكە ارنالعان سومكەلەر مەن وقۋ قۇرالدارىنا يە بولدى. ءىس-شارا «انالار كەڭەسى» مەن «جومارت جان» ورتالىعىنىڭ بەلسەندى قولداۋىمەن وتكىزىلدى. وسىلايشا, از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىنا كومەك كورسەتىلدى», دەدى ا.جانيەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاستاردىڭ مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى ەكەنىن بىرنەشە رەت اتاپ وتكەن ەدى. سوندىقتان دا دوستىق ءۇيى ءار ىسكە بەلسەندى, العا ۇمتىلعىش جەتكىنشەكتەردىڭ كۇش-جىگەرىن يگى ىسكە باعىتتاۋ, ولاردىڭ شەكسىز قيالدارى مەن تىڭ يدەيالارىن وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەرمەن ۇشتاستىرۋ, جاستاردىڭ قيالىن شىندىققا اينالدىرىپ, باتىل جوبالارىن قولداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە بەرمەك.
كەلەلى كەڭەس كەلىسىمدى كۇشەيتەدى
ەلوردالىق دوستىق ۇيىندە قونىس تەپكەن «اقساقالدار كەڭەسى» مەن «انالار كەڭەسى» ماڭىزدى قوعامدىق ينستيتۋت سانالادى. بۇل قوعامدىق ينستيتۋتتار وتىز جىل بەدەرىندە اسسامبلەيانىڭ حالىقپەن جۇمىسىن قامتاماسىز ەتىپ, ەتنوسارالىق كوممۋنيكاتسيا تەتىگىن تابۋدا, وتكىر دە, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىندا مول تاجىريبە جيناعان. سودان دا بولار, «ديالوگ الاڭى» رەتىندە ءوز قىزمەتىن اتقارىپ جاتقان اقساقالدار جانە انالار كەڭەستەرى ەل ازاماتتارىنا كەرەكتى كونسۋلتاتسيالىق, قۇقىقتىق, زاڭگەرلiك كومەك كورسەتۋ جۇمىستارىن جۇيەلى جۇرگىزىپ كەلەدى.
سونداي-اق استاناداعى دوستىق ۇيىندە ءتۇرلى داۋ-دامايدى بىتىمگەرشىلىكپەن شەشۋگە ۇيىتقى بولاتىن «ەتنومەدياتسيا ورتالىعى» ءوز جۇمىسىن باستادى.
«بۇگىنگى تاڭدا ەتنوسارالىق قاتىناستاردى رەتتەۋ ىسىندە بىتىمگەرشىلىكتى, ياعني مەدياتسيانى دامىتۋ وتە وزەكتى. كەز كەلگەن كيكىلجىڭدى سوتقا دەيىن جەتكىزۋ, ەلدەگى دياسپورالار اراسىن الشاقتاتىپ, ۇلتارالىق ارازدىقتىڭ ءورشىپ كەتۋىنە جەتكىزۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا ەتنوسارالىق شيەلەنىستىڭ الدىن الۋ, ورتاق بىتىمگە كەلۋ اسسامبلەيانىڭ باستى مىندەتىنە اينالعانى دۇرىس», دەيدى ماماندار.
P.S. دوستىق ۇيىندەگى بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ شىققان سوڭ, قايتۋعا بەت الدىق. مەكەمەنىڭ ءماجىلىس زالىنىڭ جانىنان وتە بەرگەنىمىزدە «رودنى كۋت» بەلارۋس مادەني ورتالىعىنىڭ «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – بىرلىكتىڭ بىرەگەي مودەلى» اتتى ءىس-شاراسى باستالىپ جاتتى. ءبىر توپ قازاق ونەرپازدارى ءداستۇرلى ءان-جىرىمىزدى اۋەلەتە شىرقاپ, ونى بەلارۋستىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى الەكسەي بوگدانوۆ باستاعان جيىن قاتىسۋشىلارى ەلىتە تىڭداپ وتىر ەكەن. ءبىز باسپاسوزدە ءجيى ايتاتىن «بىرلىكتىڭ بىرەگەي مودەلى» دەگەن وسى ەكەن عوي دەگەن ويعا نىق بەكىدىك.
