قازاقستان – الەمدەگى ەڭ ۇزىن قۇرلىقتىق شەكارالاردىڭ بىرىنە يە مەملەكەت. اتا-بابادان قالعان ۇلان-عايىر اتىراپتىڭ جالپى ۇزىندىعى 15 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. وسىناۋ وراسان اۋماقتى كۇندىز-ءتۇنى قىراعىلىقپەن كۇزەتۋ, زاڭسىز كوشى-قون, كونتراباندا سەكىلدى ءتۇرلى قاۋىپتەن قورعاۋ, كەيدە قارۋلى قارسىلاسقا قاراماستان, جانقيارلىقپەن كۇرەسۋ – شەكاراشىلاردىڭ ءتول مىندەتى.
ەل تاريحىندا ءار جىلدارى وسى قىزمەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعىپ, پاتريوتتىق رۋحتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن, ەرلىكپەن قازا تاپقان ساربازدار بولدى. ماسەلەن, 2009 جىلى 8 قىركۇيەكتە قازاق-وزبەك شەكاراسىندا اسكەري بورىشىن وتەۋ بارىسىندا 10 شەكاراشى اجال قۇشتى. «وزبەكستانداعى تۇرمەنىڭ بىرىنەن قاشىپ شىققان ءبىر توپ قارۋلى قىلمىسكەر تاۋ اسىپ, قازاقستان اۋماعىنا ءوتۋى مۇمكىن» دەگەن اقپاراتقا سۇيەنگەن قازاقستاندىق ساربازدار تاۋلى ايماقتاردى ۇشاقپەن بارلاۋ بارىسىندا وگەم شاتقالىندا قىراتقا سوعىلادى. سالدارىنان «مي-8» تىكۇشاعىنداعى 13 اسكەري قىزمەتكەردىڭ 10-ى كوز جۇمادى. جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ورىندايمىن دەپ شەيىت بولعانداردىڭ ءبىرى – پولكوۆنيك رۋسلان زاكيەۆ.
ول اسكەردەگى قىزمەتىن 1988 جىلى تاجىك رەسپۋبليكاسىنىڭ «وزەرنايا» شەكارا زاستاۆاسىندا باستاعان. 1992 جىلى عانا ەلگە ورالىپ, كۇرشىم شەكارا وتريادىندا «زەلەنىي لوگ» زاستاۆاسىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى. كەيىن «وڭتۇستىك» ايماقتىق باسقارماسىنىڭ شتاب باستىعى قىزمەتىن اتقاردى. جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اۋىر سالادا قىراعىلىق تانىتقانى ءۇشىن پولكوۆنيك ءى دارەجەلى «شەكارا قىزمەتىنىڭ ۇزدىگى», ء«مىنسىز قىزمەتى», «تاۋەلسىزدىككە 10 جىل», «شەكارانى ۇزدىك كۇزەتكەنى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى. وتان الدىنداعى پارىزىن ادال ورىنداعان رۋسلان ءاليمولدا ۇلىنا 2009 جىلدىڭ 5 قازانىندا «ايبىن» وردەنى بەرىلدى. وعان قوسا 2018 جىلدىڭ 3 ساۋىرىنەن 2017 اسكەري بولىمىنە قاراستى «شاعان-وبا» شەكارا زاستاۆاسى «پولكوۆنيك رۋسلان زاكيەۆ اتىنداعى زاستاۆا» دەپ اتالدى.
جاۋىنگەرلىك مىندەتىن ادال اتقارعانداردىڭ تاعى ءبىرى – ەرعانات كوشەرباەۆ. الماتى شەكارا ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى 2017 جىلى 34 جاسىندا قىزمەت بارىسىندا قايتىس بولدى. ارناۋلى ماقساتتاعى قىزمەتىنىڭ ورتالىق نۇسقاۋشىسى, مايور كەيىن ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
بۇگىندە شەكارا ساپىندا ادال قىزمەت ەتكەن وسىنداي ازاماتتاردىڭ ءىزىن جالعاعان انتقا بەرىك, رۋحى اسقاق قىز-جىگىتتەر ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ قاتارىندا بەكسەيىت كادىربەك تە بار. تۇركىستاندىق ازامات جاقىندا رەسپۋبليكاداعى 295 وفيتسەردىڭ ىشىنەن وزىق شىعىپ, «شەكارانى ۇزدىك كۇزەتكەنى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق وتان تىنىشتىعىن ساقتاۋدا سۇبەلى ۇلەس قوسقان شەكاراشىعا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى, گەنەرال-لەيتەنانت ەرمەك ساعىمباەۆتىڭ, شەكارا قىزمەتى ديرەكتورى گەنەرال-مايور ەرلان الداجۇمانوۆتىڭ العىس حاتتارى تابىستالدى.
تۇركىستان وبلىسى تۇلكىباس اۋدانىنداعى كەلتەماشات اۋىلىنىڭ تۋماسى – نەبارى 24 جاستا. كىشكەنتايىنان تەمىردەي ءتارتىپتى قۇپ كورىپ, اسكەري سالاعا قىزىققان ول قازىر شىعىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىنداعى شەگەندەلگەن شەكارانى كۇزەتىپ جۇرگەن قىراعى وفيتسەرگە اينالدى.
– اسكەري سالاعا كەلۋىمە ەڭ الدىمەن ۇيدەگى اتا-انام سەبەپشى بولدى. ولار بالا كەزدەن ۇقىپتىلىق, تياناقتىلىق سەكىلدى قاسيەتتەردى دارىپتەپ, شىدامدى ءارى مىقتى بولۋعا تاربيەلەدى. جاۋىنگەرلىك رۋح تا وتباسىندا قالىپتاستى. ءسويتىپ, ارمان جەتەلەپ, الماتىداعى ۇقك شەكارا اكادەمياسىنا قابىلداندىم. وقۋ ورنىن ابىرويمەن اياقتاپ, ءتورت جىلدا لەيتەنانت بولدىم. العاش بۇيرىقپەن شقو بويىنشا دەپارتامەنتى كۇرشىم اۋدانى باسقارماسىنىڭ تەرەكتى بولىمىندە ەڭبەك جولىمدى باستادىم. جاڭا جەر, جاڭا قىزمەت ادامدى العا جەتەلەپ قانا قويماي, وراسان زور تاجىريبە جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىر جاس مامان رەتىندە اسكەري سالانى تولىق مەڭگەرىپ جاتىرمىن, – دەيدى بەكسەيىت قانىبەك ۇلى.
بۇگىندە ەل ىرگەسىن كۇزەتكەن 30 مىڭنان اسا شەكاراشى بار. ولاردىڭ شامامەن 12 مىڭى كۇن سايىن جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىككە شىعادى. جاس وفيتسەر اڭگىمە بارىسىندا بۇل ناعىز ەر ازاماتتاردى شىڭدايتىن بىردەن ءبىر سالا ەكەنىن ايتادى.
– مىندەتىمىز – شەكارانى قورعاۋ بولعان سوڭ, كۇن مەن ءتۇن اراسىنداعى اسا قاتتى ايىرماشىلىقتى سەزىنبەيمىز. قىزمەتتە ساقتىق پەن قىراعىلىق, ىسىڭە دەگەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جانە تاكتيكالىق تۇرعىدان مىقتى بولۋ كەرەك-اق. بازادا ءارتۇرلى جاعداي بولۋى مۇمكىن. بارلىعىن سارالاپ, اقىلمەن ءىس-قيمىل جاساۋىڭ شارت. كوبىنە كونتراباندا مۇشەلەرىنىڭ مەملەكەتتىك شەكارادان زاڭسىز ءوتۋ فاكتىلەرى ءجيى تىركەلەدى. قارۋ-جاراق, مەديتسينالىق ءدارى-دارمەكتەر نەمەسە شىعۋ تەگى بەلگىسىز زاتتار تاسىمالدايتىن ميگرانتتار دا كوپتەپ كەزدەسەدى. بىراق قاس قاقپاي كۇزەتكەن شەكاراشىلار بارلىعىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستايدى, – دەيدى ۇزدىك شەكاراشى.
وسىدان ءتورت جىل بۇرىن پرەزيدەنت پارمەنىمەن سالادا رەفورما جۇرگىزىلدى. وسىلايشا ەليتالى اسكەر سانالاتىن شەكارا قىزمەتى جاڭاشىلدىققا بەت الدى. قازىر ەلدىڭ اۋماقتىق تۇستاستىعىن, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە زاماناۋي ادىستەر دە قولدانىلادى. ماسەلەن, بەكەتتەردە ەلەكتروندى كەزەك جۇيەسىن ەنگىزۋ, بيومەتريالىق باقىلاۋ, تسيفرلىق قۇجاتتار, ءتىپتى كەي بەكەتتەردە ينفراقۇرىلىم جاڭارتىلىپ جاتىر.
جىل باسىنان بەرى شەكارا ارقىلى 1,4 ملرد تەڭگەدەن اسا شەتەل ۆاليۋتاسىن زاڭسىز الىپ كەتۋ فاكتىسىنىڭ جولى كەسىلدى. ەلىمىزدىڭ زاڭىن بۇزعان 3 785 ازامات ۇستالدى. 7 كيلودان اسا ەسىرتكى, 113 قارۋ مەن وق-ءدارى, 30 ءدىني ادەبيەت پەن 139 دانا بەكىرە تۇقىمداس بالىقتى شەكارا اسىرماق بولعان پىسىقايلار دا قىراعى شەكاراشىلاردىڭ كۇشىمەن دەر كەزىندە انىقتالدى.
