سالىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرامىز - سەرىك جۇمانعارين

–  سەرىك ماقاش ۇلى,  سالىق جۇيەسىن كەڭ كولەمدە قايتا قاراۋ كەزىندە, بۇل ۇدەرىس ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيا تارتۋ قابىلەتىنە قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟

–  شىن مانىندە بيۋدجەت-سالىق رەفورماسى كوپتەگەن باستامادان تۇرادى, ال ققس سالىق ستاۆكاسىنىڭ كوتەرىلۋى – سونىڭ ءبىر بولشەگى عانا.

بۇل رەفورمنىڭ ءوزى قالاي پايدا بولدى؟ اۋەلى سالىق رەفورماسىنىڭ العىشارتتارى تۋرالى ايتىپ بەرەيىن.

سىزدەر بىلەسىزدەر, سالىقتار تەك قانا قارجىلىق فۋنكتسيانى اتقارمايدى.

ولار سونىمەن قاتار ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرۋ فۋنكتسياسىن جانە قوعامداعى ادىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىن دە ورىندايدى. ءبىز ءجيى ايتىپ جۇرگەن «سالىقتىق مورال» دەگەنىمىز مىنە – وسى.

سوندىقتان, سالىق رەفورماسىن قولعا العان كەزىمىزدە, ءبىزدىڭ ماقساتىمىز سالىق جۇيەسىنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەي باستاۋىن جانە ەكونوميكا, بيۋدجەتتىڭ جانە قوعامدىق ادىلەتتىلىكتىڭ الدىندا تۇرعان بارلىق ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولدى.

قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى كومپانيالاردىڭ وسۋگە ەشقانداي ىنتاسى جوق. ەگەر ورتا جانە ءىرى كاسىپورىنداردىڭ سانىنا قاراساڭىز, ولاردىڭ كوبىنەن توقىراۋ بايقايسىز, سانى وسپەي تۇر.

بۇل الاڭداتارلىق ماسەلە, سەبەبى الەمنىڭ كەز كەلگەن باسقا ەلىندە ورتا جانە ءىرى بيزنەس – ەكونوميكانىڭ نەگىزى.

ەكىنشى جاعىنان, سوڭعى 4-5 جىلدا بىزدە ميلليوننان استام شاعىن كاسىپورىن پايدا بولدى. 2021 جىلدان باستاپ ءبىز ەنگىزگەن بولشەك سالىق رەجيمى ارقاسىندا ولاردىڭ سانى 1,3 ملن-نان 2,3 ملن-عا دەيىن ءوستى. بۇل تاڭعاجايىپ ءوسۋ قارقىنى, ول بۇگىنگى سالىق ساياساتىنىڭ بيزنەستىڭ بولشەكتەنۋىنە باعىتتالعانىن كورسەتەدى.

اعىمداعى ساياساتپەن ءبىز كاسىپورىنداردى «شاعىن بيزنەس» تۇزاعىنا تۇسىردىك, ولاردىڭ ءوسۋىن سالىقتىق وڭتايلاندىرۋ جانە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەردى ساقتاۋ ءۇشىن باسىپ وتىردىق.

بيزنەستىڭ بولشەكتەنۋى قالاي جۇرەدى؟ بۇگىنگى سالىق جۇيەسىندە ارەكەت ەتەتىن لازەيكالاردى پايدالانادى.

كومپانيانىڭ اينالاسىندا كوپتەگەن جشس مەن جك اشىلادى: اۆتوموبيلدەردى جالعا الۋ, عيماراتتاردى جالعا الۋ, قانداي دا ءبىر قىزمەت كورسەتۋ جانە ت.ب. ولاردىڭ بارلىعى ققس بويىنشا ەسەپكە تۇرماۋ ءۇشىن 78-79 ميلليون تەڭگە شەگىنەن اسپايدى. تيىسىنشە, اينالىمنىڭ تەك 2-4 پايىزى تولەنەدى.

سونىمەن قاتار, بۇگىنگى كۇنى بىردەي تاۋارلاردى نەمەسە قىزمەتتەردى وندىرۋشىلەر تەڭ ەمەس باسەكەلەستىكتە. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندىق بيزنەستە, نەگىزىنەن, كاسىپكەرلەردىڭ ەكى توبى بار. ءبىرىنشىسى – بارلىق سالىقتاردى تالاپقا ساي تولەيتىن ادال بيزنەس. ال ەكىنشى توپ ءبىرىنشى توپتىڭ جۇمىسىنا قيىندىق تۋدىراتىن توپ. ماسەلەن, ققس, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى, جەكە تابىس سالىعى جانە باسقا دا سالىق تولەمدەرى جوق وڭايلاتىلعان سالىق سالۋ رەجيمىن قولداناتىندار.

ەكىنشى توپقا بايلانىستى ەلدە ققس ەسەپتەسۋ ءۇزىلدى. ققس جاناما سالىق فۋنكتسياسىن جوعالتىپ, ادال بيزنەس ءۇشىن اينالىم سالىعىنا اينالدى.

بۇگىنگى كۇنى قازاقستاننىڭ ءجىو-نە سالىقتىق تۇسىمدەردىڭ ۇلەسى شامامەن 18%-دى قۇرايدى, ال دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 50%-دان جوعارى. سوندىقتان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جىل سايىن بيۋدجەت رەسۋرستارى جەتىسپەيدى.

تاعى ءبىر ماسەلە – كولەڭكەلى ەكونوميكامەن بايلانىستى تۇسىنىكسىز جاعداي. سوڭعى بەس جىلدا ونىڭ ءجىو-دەگى ۇلەسى تۇراقتى تۇردە تومەندەپ كەلەدى: 2019 جىلى 23,69%-دان 2023 جىلى 17,52%-عا دەيىن. بۇل نەگىزىنەن قولما-قول اقشاسىز تولەمدەرگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ ارقاسىندا بولدى. دەگەنمەن, كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ەڭ جوعارى ۇلەسى كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدادا (3,53%), دەنساۋلىق ساقتاۋ (2,04%), اۋىل شارۋاشىلىعى, ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعىندا (1,96%), قۇرىلىس (1,92%), ءبىلىم بەرۋ (1,49%) سالالارىندا ساقتالىپ وتىر.

2025 جىلعا قاراي قاداعالانبايتىن ەكونوميكانىڭ كورسەتكىشىن ءجىو-گە قاتىستى 15% -عا دەيىن تومەندەتۋ مىندەتى تۇر.

كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ بۇرىنعى كەشەندى جوسپارىنىڭ ورنىنا كۇرەستىڭ تومەن كورسەتكىشتەرى بار 5 سالالىق مەملەكەتتىك ورگان تاسىلدەرى مەن ءىس-قيمىلدارى بار وزدەرىنىڭ جول كارتالارىن ازىرلەيدى. باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردا كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل شارالارى بار KPI ۆەدومستۆولاردى دامىتۋدىڭ سالالىق جوسپارلارىنا ەنگىزىلەتىن بولادى. قارجى مينيسترلىگى ۇكىمەتتىڭ وسى باعىتتاعى بارلىق كەشەندى جۇمىسىن ۇيلەستىرۋشى جانە باقىلاۋشى رەتىندە كولەڭكەلى ەكونوميكانى باقىلاۋ جونىندەگى ءوز فۋنكتسيالارىن كۇشەيتەدى.

ققس-ىنىڭ ءوسۋى سونشالىقتى اسەر ەتپەيدى, ققس-تى قوسا العاندا, سالىقتار – ينۆەستورلاردىڭ شەشىم قابىلداۋ كەزىندە نەگىزگى فاكتورلار بولىپ تابىلمايدى, ءبىرىنشى كەزەكتە ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاعدايدىڭ تۇراقتىلىعىنا باعدارلانادى. ەگەر ەكونوميكا تۇراقتى بولسا, ال ەل ءوسىم كورسەتسە, ينۆەستورلار سالىقتار ءبىرشاما جوعارى بولسا دا قاراجات سالۋعا دايىن.

نەعۇرلىم ماڭىزدى فاكتور رەتىندە – رەتتەۋدiڭ اشىقتىعى, مەنشiك قۇقىعىن قورعاۋ, سوت جۇيەسiنiڭ تاۋەلسiزدiگi, قارجىلاندىرۋعا قول جەتiمدiلiك, الەۋمەتتiك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ سياقتى جايتتار سانالادى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى اسپەكت - ينفراقۇرىلىم. كولىكتىك, ەنەرگەتيكالىق, تسيفرلى جەلىلەردىڭ ساپاسى, سونداي-اق جوعارى بىلىكتى كادرلاردىڭ قولجەتىمدىلىگى – ينۆەستورلاردىڭ شەشىم قابىلدار كەزدە ەسكەرەتىن نەگىزگى فاكتورلارى بولىپ تابىلادى.

ەگەر قوسىمشا سالىق كىرىسىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن پايدالاناتىن بولساق, بۇل ەلدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتىپ, مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرەدى.

پايدا مەن كاپيتالعا سالىناتىن سالىق جۇكتەمەسى جاناما سالىقتارمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا ماڭىزدى. ينۆەستورلار پايداعا, ديۆيدەندتەرگە جانە كاپيتال سالىمدارىنا سالىناتىن سالىق مولشەرلەمەلەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتادى, ويتكەنى ولار ينۆەستيتسيالاردىڭ رەنتابەلدىلىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى.

وسىلايشا, مەملەكەت بيۋدجەتكە تۇراقتى تۇسىمدەردى قامتاماسىز ەتۋگە, ۇلتتىق قوردان تۇسەتىن ترانسفەرتتەرگە تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا جانە سونىمەن بىرگە بيزنەس ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا ۇمتىلادى.

–  نەلىكتەن باسىلىم بەتتەرىندەگى اقپاراتتارعا قاراعاندا كوپتەگەن كاسىپكەرلەر بۇعان قارسى؟

–  سالىق رەفورمالارى ءاردايىم دەرلىك تانىمال ەمەس. دەگەنمەن, ءبىزدىڭ جاعدايدا ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك شىعىندارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قوعامدا جوعارى سالىقتىق مورال قالىپتاستىرۋ. ەڭ الدىمەن, قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەمەيتىن, بىراق ترانزاكتسيالىق وپەراتسيالار, اقشا قاراجاتتارىن قايتا ءبولۋ نەمەسە ءتىپتى زاڭسىز قىزمەت ارقىلى تابىس الاتىن قىزمەت تۇرلەرىنە ءادىل سالىق سالۋدى قامتاماسىز ەتۋ.

بۇگىنگى كۇنى تەك 4% كاسىپورىندار ققس تولەيدى. كوپتەگەن كومپانيالار سالىقتان جالتارۋ ءۇشىن بيزنەستى جاساندى تۇردە بولەدى. بۇل سالىق جۇيەسىنە زيان كەلتىرەدى جانە ققس ەسەپتەۋ پروتسەسىن قيىنداتادى. ايقىن مىسال: ءدارىحانالار, مەيرامحانالار مەن دۇكەندەردەگى بولەك كاسسالار بارىنە كورىنىپ تۇر.

ءبىزدىڭ رەفورمامىزدا ءبىز ققس-تى جاناما سالىق رەتىندە قالپىنا كەلتىرگىمىز كەلەدى. شىندىعىندا, ققس تولەۋشىلەردىڭ سانىن كوبەيتۋ كوپتەگەن كاسىپورىندارعا جاقسى اسەر ەتەدى, سەبەبى ولار  بۇرىن تولەمەيتىندەرمەن جۇمىس ىستەگەندىكتەن, ققس-تى ەسەپكە الا المايتىن ەدى. مۇنداي كاسىپورىندار ءۇشىن سالىق سالىناتىن بازا تارىلۋى مۇمكىن, ال ققس مولشەرلەمەسىنىڭ ءوسۋىن ولار سەزبەۋى دە عاجاپ ەمەس.

ميكروبيزنەس جانە بولشەك ساۋدامەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەر ارنايى سالىق رەجيمىندە قالادى, ال باسقالارى ءوسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋى قاجەت. جۇمىسىن اشىق جۇرگىزىپ, سالىق تولەيتىن كاسىپكەرلەر مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا ارقاشان قول جەتكىزە الادى. بۇل – جاڭا قوعامدىق كەلىسىم-شارت: بيزنەس سالىق تولەيدى, اشىق جۇمىس ىستەيدى, ال مەملەكەت وعان قولداۋ كورسەتىپ, ينفراقۇرىلىم, الەۋمەتتىك سالا جانە باسقا دا ماڭىزدى باعىتتاردى دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى رەسۋرستار الادى.

–  ەندى كاسىپكەرلىك ءۇشىن جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنتسيالار ءتىزىمى قايتا قارالا ما؟

–  قازاقستان ءوزىنىڭ سالىق جۇيەسى دامۋىنىڭ بىرنەشە كەزەڭدەرىن باستان وتكەردى. 2008 جىلعا دەيىن بيۋدجەت كىرىستەرى دەڭگەيىندە جاقسى ءوسۋ ديناميكاسى بايقالدى. ولاردىڭ جالپى ىشكى ونىمگە قاتىستى كولەمى 2008 جىلى 30%-دان استى.

سودان كەيىن ءبىز سالىق جۇيەسىن ليبەرالداندىرۋدى جۇزەگە اسىردىق: ققس 20%-دان 12%-عا, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن 30%-دان 20%-عا تومەندەتتىك, كوپتەگەن جەڭىلدەتىلگەن رەجيمدەر مەن جەڭىلدىكتەر ەنگىزدىك, ولار بىرتىندەپ كوبەيدى, سونداي-اق سالىق اكىمشىلىگى السىرەدى. ءبىز الەمدە ەڭ تومەنگى سالىق مولشەرى مەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر سانى بويىنشا رەكوردسمەندەرگە اينالدىق.

سونىڭ ناتيجەسىندە بيۋدجەت كىرىستەرى ءجىو-گە قاتىستى بۇگىندە 23%-عا دەيىن قىسقاردى. ءبىز باسقا ەلدەردەن (ورتاشا الەمدىك كورسەتكىش 35-40%), ونىڭ ىشىندە پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەلدەردەن ايتارلىقتاي ارتتا قالدىق: وزبەكستاندا بۇل كورسەتكىش 30%, قىرعىزستاندا 41%. ياعني, وتىرعان بۇتاقتى ءوزىمىز كەسىپ تاستادىق.

جەڭىلدىكتەر مەن جەڭىلدەتىلگەن رەجيمدەردىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى بۇگىندە بىزدە كاسىپورىنداردىڭ تەك 4% - ى عانا ققس تولەيدى. قازاقستان, شىن مانىندە, سالىقتىق وففشورعا اينالدى.

پرەفەرەنتسيالار مەن ارتىقشىلىقتار ەكونوميكاسى نارىقتا بىرقاتار بۇرمالاۋشىلىقتارعا الىپ كەلدى. بەلگىلى ءبىر بيزنەسكە نەمەسە سەكتورلارعا ارتىقشىلىق بەرىلگەندە, بۇل باسەكەلەستىك ءۇشىن بىركەلكى ەمەس ويىن ءورىسىن تۋدىرىپ, ءارتۇرلى ۇيىمداستىرۋعا جانە رەسۋرستاردى ءتيىمسىز بولۋگە اكەلۋى مۇمكىن. ناتيجەسىندە, ەكونوميكا تومەن يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىك پەن جەتكىلىكسىز باسەكەلەستىك سياقتى ماسەلەلەرگە تاپ بولادى.

بيزنەسكە ارنالعان جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنتسيالار ءتىزىمىن قايتا قاراۋعا كەلەتىن بولساق, ارينە, مۇنداي قاجەتتىلىك بار.

ادال باسەكەلەستىكتى ىنتالاندىرۋ جانە رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى ءۇشىن اشىق جانە تەڭ باسەكەلەستىك جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.

ءبىز بيزنەستى احۋالدى ساۋ جانە اشىق ەتەتىن, ءوز كەزەگىندە ەكونوميكالىق ءوسىم مەن جالپى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ جاقسارۋىنا اكەلەتىن جۇيەلى وزگەرىستەرگە كوشۋىمىز كەرەك. سوندىقتان, بۇل تۇرعىدا ءتيىمسىز جەڭىلدىكتەردى الىپ تاستاۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز.

–  سەرىك ماقاش ۇلى, سوڭعى ەكى اپتادا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋلەر ءوتتى. ەكونوميستەر, سالىق قىزمەتكەرلەرى, ساراپشىلار رەفورمانىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرىپ, سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. قانداي تارماقتار بويىنشا تۇسىنىك بار, قايسىسى ەڭ وزەكتى؟

–  شىنىندا دا, ءبىزدىڭ ماماندارىمىز كاسىپكەرلەرمەن بارلىق وڭىرلەردە كەزدەسىپ, ۇسىنىلعان رەفورمادان بولەك, سالىق سالۋ جانە بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىلادى.

نەگىزگى الاڭداۋشىلىقتار ققس شەگىن تومەندەتۋ تۋرالى ۇسىنىسقا بايلانىستى بولدى. نەگىزىنەن شاعىن جانە ميكروكاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى  تومەن مارجامەن جۇمىس ىستەيدى جانە ساۋدامەن اينالىسادى. مۇنداي كاسىپورىندار ققس تولەۋ تالاپ ەتىلمەيتىن جانە ققس تولەۋ جونىندەگى مىندەتتەمە ولارعا قولدانىلمايتىن ارنايى سالىق رەجيمىندە قالادى.

–  كەيبىر سالا ماماندارى ققس-تىڭ كوتەرىلۋى باستاپقى تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ وسۋىنە اكەلىپ, ال كوممۋنالدىق سالادا جۇمىس ىستەيتىن مەردىگەرلەردىڭ مۇلدەم كولەڭكەگە ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەنىن, ال جاڭا سالىق كودەكسىندە بيزنەستىڭ قازىر تۇرعان بولىگىنىڭ كولەڭكەدەن شىعۋىنا تۇرتكى بولاتىن بىردە-ءبىر تارماق قاراستىرىلماعانىن ايتادى. ءسىز بۇل تۋرالى نە دەيسىز؟

–  شىن مانىندە, كەرىسىنشە بولادى – بيزنەس كولەڭكەدەن شىعادى.

ققس تولەۋشىلەر شەڭبەرىن كەڭەيتۋ تەڭ باسەكەلەستىك جاعدايلاردى جاسايدى, بۇل بيزنەس ءۇشىن پايدالى. تىركەۋ شەگىن تومەندەتۋ شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىندە بۋحگالتەرلىك ەسەپتى جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگىن تۋىنداتادى. ءبىز جاۋاپ رەتىندە شوب ءۇشىن كاسسالىق ءادىستى ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. سونداي-اق سالىق قىزمەتى, بانكتەرمەن ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار نەمەسە بانكتىك قوسىمشالار ارقىلى سالىق سالۋدى اۆتوماتتاندىرۋ نۇسقالارىن ىسكە قوسامىز.

تىركەۋ شەگىن 15 ميلليون تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل رەتتە تابىسى 15 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى كاسىپكەرلەردىڭ 80 پايىزى ميكرو, شاعىن بيزنەس ساناتىنا جاتادى.

قازىر قازاقستاندا تابىسى 39 ميلليون تەڭگەدەن 78 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى بيزنەس يەلەرى ءتيىمدى سالىق ساناتىندا قالۋ ءۇشىن 20–30 كومپانيانى تىركەپ, ءبولۋ سحەماسىن ءجيى قولدانىپ ءجۇر. تومەن شەكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, ءبولۋ قيىنىراق بولادى. ونى ءبارىبىر كورەمىز. ءبىز قازىر ازىرلەپ جاتقان رەفورمادا جەكە كاسىپكەرلىك پەن ءبىر كۇندىك فيرمالار اشۋشىلاردىڭ باسشىلارىن جەكە جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ كوزدەلىپ وتىر.

– «رەفورما ءىرى بيزنەستىڭ پايداسىنا جۇرگىزىلىپ جاتىر» دەگەن پىكىرلەر دە بار. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن بانكتەرگە سالىق سالۋ قايتا قارالا ما؟

– ققس-تى كوتەرۋ – بۇل ءىرى كورپوراتسيالاردىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىن لوببي ەمەس, مەملەكەتتىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا جانە ەكونوميكانىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنا تەڭ جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان شارا.

ەگەر رەفورمانىڭ ماقساتى ءىرى بيزنەسكە پايدا اكەلۋ بولسا, بەلگىلى ءبىر سەكتورلارعا ينۆەستيتسيانى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان سالىقتىق جەڭىلدىكتەر نەمەسە سالىقتىق دەمالىستار سياقتى باسقا دا قۇرالدار قولدانىلادى.

ققس ۇلعايۋى ءىرى ەكسپورتتاۋشىلارعا ەشقانداي ايقىن پايدا اكەلمەيدى. ققس ستاۆكاسىن ارتتىرۋ ءتىپتى بارلىق بيزنەس, سونىڭ ىشىندە ءىرى كاسىپورىندار ءۇشىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ قۇنىنىڭ وسۋىنە اكەلۋى مۇمكىن.

–  بيزنەسمەندەر دە اكىمشىلەندىرۋ پروتسەسىندە پروبلەمالار تۋىنداپ, جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر بولادى دەپ قاۋىپتەنەدى...

–  جاڭا ارەكەتتەر ەڭ الدىمەن بەلگىسىزدىككە بايلانىستى قورقىنىش تۋدىراتىنىن تۇسىنەمىن. سوندىقتان مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى جەرگىلىكتى جەرلەردە كونسۋلتاتيۆتىك كومەك كورسەتەدى. سونىمەن قاتار, سالىق ورگاندارى قازىر اكىمشىلەندىرۋدىڭ سەرۆيستىك ءتاسىلىن – فيسكالدىق قولداۋدى ەنگىزۋدە, بارلىق سالىق تولەۋشىلەرگە كونسۋلتاتسيا بەرىلەدى.

سالىق قىزمەتىنىڭ دايىندىعىنا كەلەتىن بولساق, بۇگىنگى كۇنى ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرا اقپاراتتىق جۇيەسىندە 576 مىڭ زاڭدى تۇلعا جانە 790 مىڭ جەكە كاسىپكەر, بارلىعى 1,3 ميلليون سالىق تولەۋشى تىركەلگەن. ورتاشا العاندا, جىل سايىن شامامەن 240-260 ميلليون ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرالار (ەI) بەرىلەدى.

جۇيە ققس بويىنشا دەكلاراتسيانى الدىن الا تولتىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى, بۇل سالىق تولەۋشىنىڭ جۇمىسىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتەدى, اقپارات ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار مەن باقىلاۋ-كاسسالىق چەكتەردىڭ دەرەكتەرى نەگىزىندە الدىن الا تولتىرىلادى.

سونىمەن قاتار, بەرىلگەن/الىنعان ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرالار بويىنشا سول كەزەڭدەگى جاعدايدى ونلاين قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «ە-tamga» جوباسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.

تسيفرلاندىرۋ مەن سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ جۇيەسىندەگى رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا ءبىز وسى سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى ازايادى دەپ كۇتەمىز. ققس ۇلعايۋى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ وسىرمەيدى, ويتكەنى مۇندا نەگىزگى فاكتور سالىق ستاۆكاسىنىڭ دەڭگەيى ەمەس, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ اشىقتىعى بولىپ تابىلادى.

ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرالاردى, ونلاين باقىلاۋ-كاسسا ماشينالارىن جانە سالىقتىق دەرەكتەردى باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ايلا-شارعى جاساۋ مۇمكىندىكتەرىن ازايتتى. پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ «ادام فاكتورىن», سىبايلاس جەمقورلىق سحەمالارىنىڭ تاۋەكەلدەرىن ازايتادى.

سونىمەن قاتار, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اگەنتتىك مەملەكەتتىك ورگاندارداعى, ونىڭ ىشىندە سالىق سالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقپەن بەلسەندى كۇرەسەدى.

وسىلايشا, سالىق جۇيەسىن جەڭىلدەتۋ جانە ونىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىق ازايىپ, بيزنەس ادال ءارى تۇسىنىكتى جاعدايدا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.