جاتاقحانا. شەشىمىن تاپپاعان تۇيتكىل

ورىن تاپشىلىعى تولعانتادى

ستۋدەنتتەر ۇيلەرىنىڭ جىلدام كوبەيىپ جاتقانىنا قاراماستان, جاتاقحانالارعا قاتىستى تۇيتكىلدەر ءالى دە تولىق شەشىمىن تاپقان جوق. ەلىمىزدەگى جاتاقحانا جەتىسپەۋشى­لىگى, قولدانىستاعى عيماراتتاردىڭ ەسكىرگەندىگى, تۇرمىس جاعدايىنىڭ تومەندىگى جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلە­لەرى  ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم ساپاسى مەن تۇرمىسىنا اسەر ەتەدى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك بيىل 4500 ورىن­دىق جاتاقحانا قولدانىسقا بەرىلىپ, استانا قالاسى بويىنشا جاتاقحانا ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلەتىنىن جەتكىزدى.

«جالپى, وسىدان ءۇش جىل بۇ­رىنعى 87 000 توسەكتىك ورىن تاپ­شى­لىعىنان 14 000-عا دەيىن ءتۇستى. ارينە, الماتى قالاسى بويىنشا جاتاقحانا ماسەلەسىن جاقىن ارادا شەشە المايمىز. بىراق مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىن 10 000 تو­سەكتىك ورىن تاپسىرۋ تۋرالى تاپ­سىرماسى بار.  سول سەبەپتى الماتى شاھارىنداعى ماسەلە جاقىن ارادا شەشىلۋگە ءتيىس. قازىرگى تاڭدا سان مەن ساپا جاعىنا باسا ءمان بەرەتىن بولامىز», دەدى ول.

بۇعان ۇقساس پىكىردى استانا قالا­سى جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى باس­قار­ماسىنىڭ باس مامانى بالجان قولعانات ايتتى. «ماسەلەن, 2023–2024 جىلدارى 5400 ورىندىق 15 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل جالپى سانى 3422 ورىندىق 7 جاتاقحانا سالىپ, قايتا جاڭعىرتۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىلايشا, ستۋدەنتتەردى 7,5 مىڭنان استام توسەكتىك ورىنمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلاندى. بۇل جاتاقحاناداعى ورىن تاپشىلىعىن تولىعىمەن جابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ب.قولعانات.

وسى جىل باسىندا عانا ل.ن.گۋمي­لەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە 2656 ورىن­دىق جاڭا جاتاقحانا بوي كوتەردى. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى قاتىسىپ, بۇل با­عىتتا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇ­مىس­­تارعا وڭ باعاسىن بەردى. جاڭا جاتاق­حانانىڭ ارقاسىندا ستۋدەنتتەر ۇي­لەرىندەگى ورىن سانى 10 مىڭعا دەيىن ۇلعايدى. بۇل ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەردى جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلە­سىن تولىعىمەن شەشۋگە مۇمكىندىك بەر­دى. وسىلايشا, مينيستر اتاپ وتكەن ەلورداداعى جاتاقحانا ماسەلەسى شىنىمەن دە شەشىمىن تاۋىپ وتىر.

ستۋدەنتتەر نە دەيدى؟

كوپتەگەن ستۋدەنت جاتاقحانا جەتىس­پەگەندىكتەن پاتەر جالداپ تۇرۋعا ءماجبۇر. بىراق پاتەر باعا­سىنىڭ قىمباتتىعى ولار ءۇشىن ۇلكەن قارجى اۋىرتپالىعىن تۋدىرادى. ايماقتان كەلگەن ستۋدەنتتەرگە جالدامالى پاتەرلەردىڭ قۇنى ايىنا 80–150 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا بول­سا, كەيبىر قالالاردا ودان دا قىم­بات. ال مەملەكەتتەن بولىنەتىن شاكىرت­اقى بۇل شىعىندى تولىق وتەي المايدى.

استانا قالاسىندا وقيتىن ستۋدەنت التاي جولدىباي جاتاقحانانىڭ باستى ارتىقشىلىعى باعاسىنىڭ قولجەتىمدىلىگى ەكەنىن باياندادى.

«مەن جوعارى وقۋ ورنىنا تۇس­كەندە ەكى جىل بويى ۋنيۆەرسيتەت جاتاق­حاناسىندا تۇردىم. ول كەز­دە جاتاق­حاناعا ورنالاسۋدىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك سياقتى كورىندى. سەبەبى كوپتەگەن ستۋدەنت ورىن تاپشى­لى­عىنا بايلانىستى جالدامالى پاتەر ىزدەۋگە ءماجبۇر بولدى. مەنىڭ جاعدايىمدا جاتاقحانا ءتيىمدى ءارى ارزان باسپانا. پاتەرمەن سالىس­تىر­عاندا اي­تارلىقتاي ارزان, كوم­مۋنالدىق تولەمدى دە تولەمەيسىڭ. سونىمەن قاتار ستۋدەنتتىك ورتا قالىپتاسىپ, جاڭا دوستار تابۋعا وڭاي. ءبىر بولمەدە ءۇش-ءتورت ادام بولىپ تۇرعاندا, ءبىر-بىرىنە كومەكتەسۋ, قولداۋ كورسەتۋ سەكىلدى جاعدايلار ورىن الادى. الايدا جاتاقحانانىڭ جاعدايى بارىنە بىردەي قولايلى دەپ ايتا المايمىن. ءۇشىنشى كۋرسقا كوشكەندە جالدامالى پاتەرگە اۋىس­تىم. ارينە, بۇل قارجىلىق جا­عى­نان الدەقايدا قيىن, بىراق ۋني­ۆەر­سي­تەتىمىزدە جاتاق­حانا تاپ­شى­لىعى بولعاندىقتان تۇسى­ن­ىستىك­پەن قارا­دىق. دەگەنمەن اي سا­يىنعى پاتەر­اقى مەن كوممۋنالدىق تولەم­ ستۋدەنتكە اۋىر تيەدى. بۇ­گىندە جاستاردىڭ كوبى ساباقتان تىس جۇ­مىس ىستەپ, قوسىمشا تابىس كوزىن ىزدەيدى. جالپى العاندا, جاتاق­حانانىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ونىڭ قولجەتىمدىلىگى. ەگەر جاتاق­حانا سانى كوبەيىپ, جاعداي جاق­سارسا, ستۋدەنتتەردىڭ ءومىر ساپاسى الدەقايدا جوعارى بولار ەدى. بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپسا, جاستاردىڭ ءبىلىم الۋىنا جاسالعان ۇلكەن قولداۋ بولماق», دەپ ءوز ويىمەن ءبولىستى.

ال الماتىدا وقيتىن ستۋدەنت ايبولات نىعمەتجان ۇلى الاتاۋ ەتەگىندەگى اسەم شاھاردا جىلدان جىلعا ستۋدەنتتەر سانى ءوسىپ, سوعان ساي جاتاقحاناعا سۇرانىس كوبەيىپ, وعان تاپشىلىق ارتىپ وتىرعانىن ايتادى.

«قازىر 3-كۋرستا وقيمىن, جاتاق­حانادا تۇرامىن. ستۋدەنتتەر ۇي­لەرىنىڭ جاعدايى دا جىل سايىن جاقسارىپ كەلەدى. قالامىزدا نار­حوز, س.اسفەندياروۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەر­سيتەت­تەرىندە كوز قۋانتارلىق جاڭا جاتاق­حانالار اشىلدى. بىراق كەيبىر جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاتاق­حانانىڭ تولەماقىسى شاكىرتاقى كولەمىن ەسكەرمەيتىن سىندى. مىسالى, شاكىرتاقى 47 000 تەڭگە كولەمىندە بولسا, ستۋدەنتتەر ۇيلەرىنىڭ ايلىق اقىسى 45 000–50 000 تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل ەندى پارادوكس», دەيدى ايبولات.

ۇلگى ەتەرلىك تاجىريبە

الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرى ستۋدەنت­تەردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولگەن. ولار ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتىپ, ساپالى ءبىلىم الۋى مەن الەۋمەتتىك ىقپالداستىعىنا اسا ءمان بەرەدى.

مىسالى, اقش-تا جەكەمەنشىك جانە ۋنيۆەرسيتەتتىك جاتاقحانالار ۇيلەسىم تاپقان. ۋنيۆەرسيتەت قالا­شىقتارىندا (campus) جايلى جاتاق­حانالار ورنالاسقان. مۇندا ستۋدەنتتەر نەگىزىنەن كامپۋس اۋما­عىن­داعى جاتاقحانالاردا تۇرادى. وندا ءبىر-ەكى نەمەسە ءتورت ادامدىق بولمەلەر, زاماناۋي جيھاز, وقۋ بولمەلەرى, سپورتزال, دەمالىس ايماق­تارى قاراستىرىلعان. كەيبىر جوعا­رى وقۋ ورىندارى جەكەمەن­شىك كومپانيالارمەن كەلىسىم جاساپ, جاتاقحانا سالۋ جانە باسقارۋ ءىسىن باسەكەلەستىك نەگىزدە جۇرگىزەدى. بۇل نارىقتا ساپانى ارتتىرىپ, باعالاردىڭ رەتتەلۋىنە ىقپال ەتەدى. ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى جاتاقحانالار اقىلى, الايدا ستۋدەنتتەرگە جەڭىل­دىكتەر, قارجىلىق كومەك نەمەسە گرانتتار ۇسىنادى. ۇلىبريتانيادا ستۋدەنتتىك جاتاقحانالار («halls of residence») كوبىنەسە 1-كۋرس ستۋ­دەنتتەرىنە بەرىلەدى. كەيىن ستۋدەنتتەر جالدامالى پاتەرگە نەمەسە ارنايى ستۋدەنتتىك رەزيدەنتسياعا كوشەدى. بولمەلەر كوبىنەسە جەكە بولادى. بىراق وندا ورتاق اس ءۇي مەن دەمالىس ايماعى جاسالعان.

مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارى جاتاقحانالاردى ۇسىنعانى­مەن, كەيىنگى جىلدارى جەكەمەنشىك ستۋدەنت ۇيلەرى كوبەيگەن. ولار ستۋدەنتتەرگە جوعارى ساپالى قىزمەت­تەر ۇسىنادى. باعا ايماققا بايلانىستى وزگەرەدى, بىراق مەملەكەت ستۋدەنتتەرگە قارجىلىق كومەك كور­سەتەدى. ماسەلەن, گەرمانيادا ستۋدەنتتەر ءۇشىن جاتاقحانا جۇيەسى جاقسى جولعا قويىلعان. باعاسى دا قول­جەتىمدى. ارنايى «Studentenwerk» ۇيىمدارى ارقىلى باسقارىلاتىن بۇل جاتاق­حا­نا­لار ستۋدەنتتەرگە تومەن باعامەن ۇسىنىلادى. كەيبىر ۋنيۆەرسيتەتتەر كووپەراتيۆتىك قاعيداتقا نەگىز­دەلگەن جاتاقحانالاردى دامىتىپ, ستۋدەنتتەردىڭ وزدەرى باس­قا­رۋ جۇيەسىن ەنگىزگەن. ورتاق اس ءۇي, دەمالىس بولمەلەرى, وقۋ زالدارى بار, كوبىنەسە ءبىر نەمەسە ەكى ادامدىق بولمەلەر بەرىلەدى. وڭتۇستىك كورەيادا ۋنيۆەرسيتەت جا­تاق­حانالارىنان بولەك, ستۋدەنتتەر «گوشيۆون» دەپ اتالاتىن شاعىن بولمەلەردى جالدايدى. بۇل تومەن باعاداعى, ەڭ قاجەتتى جاعدايلارمەن جابدىقتالعان بولمەلەر. زاماناۋي جاتاقحانالاردا ەلەكتروندى كارتالار, جەكە جۇمىس كابينالارى, ورتاق دەمالىس ايماقتارى قاراستىرىلعان. مەملەكەت پەن ۋنيۆەرسيتەتتەردەن بولەك, ستۋدەنتتىك جاتاقحانالار­دى جەكە كاسىپكەرلەر باسقارادى. فينليانديادا ستۋدەنتتەر ءۇشىن ارنايى «Student Housing Foundation» (SOA) اتتى ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. ول ستۋدەنتتەرگە تومەن باعادا تۇرعىن ءۇي ۇسىنادى. بۇل جۇيە ارقىلى ستۋ­دەنتتەر ايىنا 250–400 ەۋرو ارا­لىعىندا باسپانا جالداي الادى. جاتاقحانالاردا ورتاق اس ءۇي, وقۋ زالدارى, ۆەلوسيپەد تۇراعى, ەكولوگيالىق تازا ورتالار بار. ۇكىمەت ستۋدەنتتەرگە ارزان تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ۇسىنىپ, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرەدى.

ەلورداداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتى ەكونوميكا فاكۋلتەتىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى باۋىرجان جانات ۇلى اكا­­­دەميالىق ۇتقىرلىقپەن پولشا ەلىندە ءبىر سەمەستر وقىپ كەلگەن ەدى. ودان وزدەرىنىڭ ستۋدەنتتەر ءۇيى تۋرا­لى سۇرادىق. « مەن ەلىمىزدە وقىپ جۇرگەندە دە جاتاقحانادا تۇردىم. ەكى ادامعا ارنالعان تازا بولمە. ۋنيۆەرسيتەتكە الىستىعى بولماسا, ءبارى جاقسى. كوڭىلىمنەن شىعاتىن. ال پولشادا ءتورت اي تۇردىم. ەڭ كەرەمەت جاتاقحاناعا جايعاستىم. ستۋدەنتتەر ۇيىنە ايى­نا 120 مىڭ تەڭگە تولەدىك. ەكى ادامعا ارنالعان كەڭ بولمە. بىزبەن سالىستىرعاندا ەرەكشەلىگى بار. بولمەلەرى جاڭا ءارى تازا. ارينە, ەلىمىزدەگى ستۋدەنتتەر ۇيلەرى جاقسى. بىراق ورىن تاپ­شىلىعى مەن ونىڭ باعاسى شاكىرتاقىمەن مۇلدەم سايكەس كەل­­مەي­دى», دەدى باۋىرجان.

كەلەسى جىلعا قاراي ەلىمىزدەگى ستۋدەنتتەر سانى 1 ميلليونعا جۋىقتايدى. سول سەبەپتى جاتاقحانا تۇيتكىلىن تەزدەتىپ شەشپەسە, بۇل ماسەلەنىڭ ۋشىعاتىن ءتۇرى بار. جالپى, جاتاقحانا پروبلەماسى ستۋدەنتتەر ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاس ەلىمىز ءۇشىن وزەكتى. سەبەبى ساپالى ءبىلىم الۋعا جاعداي جاساۋ – بولاشاق مامانداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. مۇنى شەشۋگە مەملەكەت, ۋنيۆەرسيتەتتەر, جەكە سەكتور جانە ستۋدەنتتەردىڭ وزدەرى بىرلەسە ارەكەت ەتۋى قاجەت. ەگەر بۇل پروب­لە­ما ءوز ۋاقىتىندا شەشىلسە, ءبىلىم الۋ­شى­لار­عا الدەقايدا قولايلى ورتا قا­لىپ­­تاسارى انىق.

ەرلان كيىكباي,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى