كەمەڭگەرلىك قۇبىلىسى

ينتۋيتيۆتىلىك

كەمەڭگەرگە ءتان وسى اسا ماڭىزدى قا­سيەت ونىڭ كوپتەگەن سيپاتىنا جول اشادى. ايتالىق, كەمەڭگەردىڭ قيال شەكسىزدىگى, ەركىندىگى, سەزىمپازدىعى ينتۋيتيۆتىلىكتەن ءورىس الادى. ينتۋيتيۆتىلىك – جالپى بار­­­لىق دارىندارعا ورتاق قاسيەت. ال دا­رىن­­دى­لاردان كەمەڭگەردىڭ ايىرماشى­لىعى جوعارىدا كەلتىرىلگەن باسقا دا قا­سيەت­تەرمەن تىعىز ساباقتاستىعى مەن بىرلەس­تىگىندە, سەزىنۋ مەن قورىتۋ قابىلەتىنىڭ كۇش­تى­لىگىندە. مۇندا ينتۋيتسيا اقىلعا ىقپال ەتەدى. ي.كانت «تازا اقىلدىڭ سىنى» ەڭبەگىندە ادامنىڭ ينتۋيتسيا ارقىلى سەزىنۋ جانە راتسيونالدى قورىتۋ ۇدەرىسى جو­نىندە: «ادامنىڭ كەز كەلگەن ءبىلىمى ينتۋي­تسيادان باستالادى دا, ۇعىمدارعا جالعا­سىپ جانە يدەيالارمەن اياقتالادى» دەيدى. اباي :

اقىلمەن ويلاپ بىلگەن ءسوز,

بويىڭا جۇقپاس, سىرعانار.

ىنتالى جۇرەك سەزگەن ءسوز,

بار تامىردى قۋالار –

دەپ تۇجىرىمداپ سەزىنۋ جۇزىندەگى ءسوزدىڭ قۋاتىن, دەمەك ويدىڭ دا اسەرىن ايرىقشا باعالاعان.وسىعان ۇقساس مىسالدار ولەڭدەرى مەن قاراسوزدەرىندە بارشىلىق.

شىعارماشىلىق ادامعا ينتۋيتيۆتىلىك ەڭ الدىمەن ءتىپتى كۇردەلى ماسەلەلەر جونىن­دە ءدال شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇبىلىستىڭ جالپى ءھام ناقتى بولمىسى مەن ءبىتىمىن ءدال تۇسىنەدى, بەينەلەيدى. جالپىلىق قۇبىلىستىڭ سەبەبى مەن سالدارىن تولىق قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال ناقتىلىق كەمەڭگەرگە قۇبىلىستىڭ دەتالدارىن اسا دۇرىس تانۋ مەن باعالاۋعا باستايدى. اباي ولەڭدەرىنەن كەڭدىك پەن دالدىكتىڭ تۇتاسقان تۇستارىن كوپتەپ اڭعارامىز. تابيعي ينتۋيتسيا ينتەللەكتىسى جوعارى كەمەڭگەردىڭ ويلارىن تەرەڭ بەرۋ جانە قۇبىلىستاردى دۇرىس بەينەلەۋ بەيىمىن قالىپتاستىرادى دا, ولار از سوزگە كوپ ماعىنا سىيدىرادى.

يرراتسيونالدىق

كەمەڭگەر تۇلعا قوعامدىق قاتىناستار­داعى وزگەرىستەردى دەر شاعىندا سەزەدى, بىلەدى جانە سوعان بىردەن شىعارماشىلىق رەاكتسيا بىلدىرەدى. ولاردىڭ بۇل قابىلەتى ينتۋيتسيادان جانە يرراتسيونالدى تانىمنان ورىستەيتىن ەرەكشەلىك. ول بۇرىننان قالىپتاسقان ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردىڭ داعدارىسقا ءتۇسىپ جاتقانىن اڭعارىپ, ەندىگى ۋاقىتتا بارلىعى جاڭاشا بولۋى قاجەتتىلىگىن سەزىنەدى. كەمەڭگەردىڭ ەۆوليۋ­تسيانىڭ لوگيكاسىن سەزىنۋ ارقىلى ءبىلۋى وعان جاڭا يدەيالاردى ۇسىنۋعا بارىنشا مۇمكىندىك جاسايدى. وسىنداي ءينتۋيتيۆتى سەزىنۋ مەن ءبىلۋدىڭ استارىندا يرراتسيونالدى تانىم جاتادى.

اباي قازاقتىڭ عاسىرلار بويى قالىپ­تاسقان ءداستۇرى مەن تۇرمىسىنان تۋىنداعان قۇندىلىقتاردىڭ ەسكىرە باستاعانىن وسىنداي يرراتسيونالدى تانىم ارقىلى سەزىندى. ءسويتىپ, جاڭا مازمۇنداعى قۇندىلىقتاردى ۇسىندى. ونىڭ بۇل يدەياسى ەڭ الدىمەن يسلام ءدىنىنىڭ قاعيداتتارىنان, جالپى ادامزاتتىق گۋمانيستىك قۇندىلىقتاردان باستاپ وركەن جايدى. كەمەڭگەردىڭ قازاق تاريحىنداعى وسىناۋ باستاماسىن يررا­تسيونالدى تانىم ارقىلى عانا تۇسىندى­رە الامىز. ونى ءبىلىم ارقىلى نەمەسە اقىندىعى ارقىلى تۇسىندىرۋگە دالەل از.

امبەباپتىق

كەمەڭگەردىڭ امبەباپتىعى داۋىرلىك جانە عالامدىق ميسسياسىن دا ايقىندايدى. بۇل ارادا ءدال امبەباپتىق قاسيەت بۇرىن­عىنى تانۋعا, بۇگىنگىنى باعالاۋعا جانە بولاشاقتى بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. امبەباپتىقپەن قوسا جاڭاشىلدىعى, ەركىندىگى, گۋمانيزمى تاعى دا باسقا قاسيەت­تەرى ونى بارلىق داۋىرلەردىڭ ورتاق تۇلعا­سى ەتەدى. كەمەڭگەر يدەيالارىنىڭ جوعا­رىدا ايتىلعان ەرەكشەلىكتەرى ونىڭ يدەيا­لارىنىڭ قاشاندا وزەكتىلىگىن تۇعىرلايدى. وسى ارادا ءبىز كەمەڭگەرلەر جونىندە, ايتالىق, اباي بولسىن, شەكسپير بولسىن, تولستوي بولسىن «ولار بارلىعىن دا كۇنى بۇرىن ايتىپ قويعان, زامانىنان وزىق تۋعان» دەپ جاتامىز. راسىندا سولاي ما, ويلانۋ قاجەت. جاراتقان يەمىز ءاربىر پەندەسىن ءوزىنىڭ ۋاقىتىندا تۋعىزادى. ماسەلە, يرراتسيونالدى, ءينتۋيتيۆتى تانىم جانە امبەباپتىقتا بولسا كەرەك.

كەمەڭگەرگە ءتان امبەباپتىقتىڭ ەڭ نەگىزگى ءمانى جاراتىلىستى, قوعامدى, ادامدى ايرىقشا كورۋىندە ءھام باعالاۋىندا. وسى ارقىلى ادامزات بالاسى جاڭا ۇعىمدار مەن باعالارعا يە بولادى. ناتيجەسىندە, عالام مەن ادامدى الۋان بوياۋىمەن تانۋعا مول مۇمكىندىكتەر جاسالادى. كوركەمونەردەگى, عىلىمداعى جاڭالىقتاردىڭ بارلىعى دا وسىنداي ۇدەرىستىڭ ناتيجەسى. ەگەر قابىلەتى ەرەكشە ادامدار دۇنيە ديدارىنا جاڭاشا قاراماسا, الەمنىڭ ءوزى دە دامىماس ەدى. كەمەڭگەرلەر ادامزات پروگرەسىنىڭ ەڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى. مۇنداي تۇلعالاردىڭ قيالى باي, ويى بارىنشا باتىل بولادى دا, ءىرى يدەيالىق باستامالارعا بارۋعا, ولاردى ىسكە اسىرۋدىڭ جاڭاشا تاسىلدەرىن قالىپتاستىرۋعا مول مۇمكىندىك اشادى. قيال شەكسىزدىگى مەن وي ەركىندىگى زاتتار مەن قۇبىلىستاردى جاڭاشا قىرىنان تانىتادى دەسەك, ونىڭ نەگىزىندە امبەباپتىققا بەيىم ۇلكەن پسيحوفيزيولوگيالىق سەبەپ جاتىر. ول قاسيەت كەمەڭگەردىڭ تابيعاتىنا سالىنعان. ن.ا.بەردياەۆ: «كەمەڭگەرلىك زاتتاردى امبەباپ تۇرىندە قابىلدايدى, ول بولمىسقا امبەباپتىقپەن ۇمتىلادى. كەمەڭگەرلىكتىڭ ءوزى ادامنىڭ تۇتاس رۋحىنىڭ ايرىقشا كەرنەۋى», دەپ جازادى.

جاراتۋشى كەمەڭگەرگە ەرەكشە قابىل­داۋ سەزىمى مەن تانىمىن سىيلاعان. بۇل سەزىم مەن تانىم ءتۇپسانادان ورىستەپ, ونى ين­تۋيتسياسى جوعارى ادام ەتەدى. ءدال وسى ەرەكشەلىك كەمەڭگەر تۇلعاعا ءتان نە­­گىزگى قاسيەتتەردى تۋدىرادى جانە قالىپ­­تاستىرادى. بۇل ارادا كەمەڭگەردىڭ ءينتۋي­­تيۆتى تانىمى ارقاشان بولمىستىڭ اقيقاتىن تانۋشى جانە ونى ىزدەۋشى ەكەنىن قوسا كەتكەنىمىز ءجون. سەبەبى كوركەمونەردە بولسىن, عىلىمدا بولسىن بارلىق كەمەڭگەر­لەردىڭ تانىعانى جانە ۇمتىلعانى اقيقات. ويتكەنى جاراتۋشى اللا ادامعا ءومىردىڭ اقيقاتىن تانۋعا جانە اقيقاتپەن ءومىر سۇرۋگە نىعمەت بەرگەن. اللانىڭ ءوزى دە اقي­قات جانە ول جاراتقان دۇنيە دە اقيقات. اباي وسىنى ايرىقشا تۇسىنگەن دەۋگە ابدەن بولادى. وعان دالەل كوپتەگەن ولەڭدەرى مەن مىسالدارى. وسىلاردىڭ ىشىندە ەڭ ەرەكشەسى, ارينە «اللانىڭ ءوزى دە راس, ءسوزى دە راس» ولەڭى.

اللانىڭ ءوزى دە راس, ءسوزى دە راس

راس ءسوز ەش ۋاقىتتا جالعان بولماس.

كوپ كىتاپ كەلدى اللادان, ونىڭ ءتورتى

اللانى تانىتۋعا ءسوز ايىرماس

– دەيدى كەمەڭگەر اقىن. دۇنيە اقيقاتىن تانۋ ابايعا ءۇشىن جاي عانا ماقسات ەمەس, ەڭ الدىمەن اقيقاتقا دەگەن زور قۇش­تارلىق. اقيقاتقا ماحاببات بولمايىنشا, ونى تانۋعا دا بولماس. «ادامنىڭ ءبىلى­مى حاقيقات­قا, راستىققا قۇمار بولىپ, ءار نار­سەنىڭ ءتۇ­بىن, حيكمەتىن بىلمەككە ىنتىقپەنەن تابىلادى», – دەپتى «كىتاپ تاسديعىندا».

توسىندىق

كەمەڭگەردىڭ باسقالاردان, ونىڭ ىشىندە دارىندىلاردان جالپى ويلانۋ ۇدەرىسى, ءتاسىلى, ادەتى باسقاشا, سول سەبەپتى ونىڭ يدەيالارى وزىنە دەيىنگى جانە ءوز داۋىرىندەگى يدەيالاردان ايرىقشا بولادى. بىرىنشىدەن, كەڭ, جالپى ويلايدى دا اسا ءىرى ادامزاتتىق ماسەلەلەردى كوتەرەدى. ەكىنشىدەن, زور دارىنى يرراتسيونالدى ويلاۋمەن تىكەلەي بايلانىستى بولىپ, مۇندا ءينتۋيتيۆتى تۇيسىك الدىعا شىعادى دا سەزىنۋ رەفلەكسى اقىلمەن قورىتۋعا ۇلاسادى. ءسويتىپ كەمەڭگەر تۇلعا جاراتىلىستى, قوعامدى, ادامدى باعام­داۋدا ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ تۇپكى ءمانى مەن بولمىسىن ءجىتى تانيدى. تانىمنىڭ كۇردەلى كەڭىستىگىندە ءوزىن ەركىن سەزىنىپ جانە ويى تولىق مۇمكىندىككە يە بولىپ ۇلكەن جانە تىڭ تۇجىرىمدار جاساي الادى. ەركىندىك وعان بۇرىن باسقالار ەلەمەگەن نەمەسە تۇسىنبەگەن ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن تابۋعا جول اشادى. ول امبەباپتىعىمەن جانە جاڭاشىلدىعىمەن تىكەلەي بايلا­نىس­تى. جالپى, كەمەڭگەر تۇلعاعا ءتان قاسيەت­تەر بىرىنەن-ءبىرى ورىستەي كەلە, ونىڭ ادامي ءھام شىعارماشىلىق كەلبەتىن قالىپ­تاستىرادى. ۇشىنشىدەن, ءوز ءداۋىرىنىڭ تانىم شەڭبەرىنەن شىعىپ, جاڭا تانىم كەڭىستى­گىنە بارادى جانە وزگەلەردى دە سوعان باستايدى. ناتيجەسىندە, جاڭا ماندەر مەن قۇندى­لىقتاردىڭ يدەيالىق قاتارى مەن يەرارحيا­سىن قالىپتاستىرادى, جاڭا ءداستۇر ءتۇزدى.

جوعارىدا اتالعان ءۇش ەرەكشەلىك, ياعني بولمىسقا تۇتاستاي قاراپ كەڭ وي­لاۋى, ءينتۋيتيۆتى سەزىنۋى جانە جاڭا­شا تا­نىم تۇجىرىمدارىنىڭ توسىندى­عىن قالىپتاستىرادى. ولار ءارى گنوسەولو­گيا­لىق, ءارى اكسيولوگيالىق سيپاتقا يە. العاش­قىسى – ويشىل رەتىندەگى كەمەڭگەرلىگىن قالىپتاستىرسا, كەلەسىسى – بەينەلەگەن قۇبىلىستاردىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن, يە­رار­حياسىن اڭعارتادى. جالپى, وسى ەرەكشەلىكتەر ينتەللەكتۋالدى قابىلەت بولۋىمەن بىرگە ايرىقشا تۇلعالارعا ءتان پسيحوفيزيولوگيالىق تا قاسيەت ەكەنىن ايتۋعا ءتيىسپىز.

توسىندىق, قازىرگى تەرمينگە جۋىق­تاس­تى­رىپ ايتساق, كرەاتيۆتىلىك ءداۋىردىڭ بەل­گىلى ءبىر تانىمدىق شەكتەرىنەن شىعىپ, جاڭا كوز­قاراستار كەڭىستىگىنە باستايدى. ءاربىر قوعام ءوزىنىڭ ستەرەوتيپتەرىمەن ءومىر سۇرەدى. اباي زامانىندا دا سولاي بول­عان. ويشىل اقىننىڭ كوپتەگەن ولەڭ­دەرىندە جانە قاراسوزدەرىندە وسىنداي قالىپ­تاسقان ستەرەوتيپتەرگە قارسىلىق كۇشتى.

اباي پوەزياسىنداعى توسىن قۇبىلىس­تار­دىڭ ەڭ ۇلكەنى ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ءوزىنىڭ الدىنداعى ادەبيەتتىڭ ءۇش اسا ءىرى وكىلىن سىناۋى.

شورتانباي, دۋلات پەنەن بۇقار جىراۋ,

ولەڭى ءبىرى جاماۋ, ءبىرى قۇراۋ.

اتتەڭ, دۇنيە-اي, ءسوز تانىر كىسى بولسا,

كەمشىلىگى ءار جەردە-اق كورىنىپ تۇر-اۋ! –

دەگەن شۋماق م.اۋەزوۆتەن باستاپ, قا­زىرگە دەيىن كوپتەگەن زەرتتەۋشىلەردىڭ نازارىن اۋداردى. سەبەبى ادەبيەت تاريحىندا زور ورنى بار بۇقار جىراۋ, دۋلات پەن شورتانبايدى ابايدىڭ سىناۋى ءبىر قارا­عاندا توسىن ەكەندىگى راس. وسى شۋماق توڭى­رەگىنە قالام تارتقانداردىڭ قاي-قايسى­سى دا ابايدى اقتاۋعا جانە ۇشەۋىن دە ماق­تاۋعا تىرىسىپ باقتى. قالاي دەسەك تە, ايتىلار ءسوز ايتىلدى. بۇل ارادا شۋماقتى كەمەڭگەردىڭ توسىندىعىن كورسەتۋ ءۇشىن كەلتىردىك. الايدا مۇنداي توسىندىقتىڭ نەگىزىندە ادەبي ەۆوليۋتسيانىڭ لوگيكاسى بار. ول مەيلىنشە تولىمدى قاراستىرۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە.

ابايداعى ءارى توسىن, ءارى كۇردەلى ولەڭدەر­دىڭ ءبىرى – «كوك تۇمان – الدىڭ­داعى كەلەر زامان...» دەپ باستالاتىن شىعار­ماسى.

كوك تۇمان – الدىڭداعى كەلەر زامان,

ءۇمىتتى ساۋلە ەتىپ كوز كوپ قادالعان.

كوپ جىلدار كوپ كۇندى ايداپ كەلە جاتىر,

سيپات جوق, سۋرەت تە جوق, كوزىم تالعان.

ول كۇندەر – وتكەن كۇنمەن ءبارى ءبىر ءباس,

كەلەر, كەتەر, ارتىنا ءىز قالدىرماس.

سونىڭ ءبىرى – ارناۋلى تاۋسىنشاق كۇن,

ارعىسىن ءبىر-اق اللا بىلەدى راس.

وسى باستاپقى ەكى شۋماقتىڭ يدەيا­سىنا قاراساق, ونى ۇلكەن تاريحي سىلكىنىستەر الدىن­داعى پوەتيكالىق سەزىنۋ رەتىندە باعا­لاۋعا بولادى. سەبەبى, اباي دا وزگەرىستەر قارساڭىنداعى تۇلعا. مۇنداي اقىندىق كوڭىل-كۇي باتىس ەۋروپا ادەبيەتىندە ءحىح عاسىردىڭ سوڭىندا, ورىس ادەبيەتىندە حح عاسىردىڭ باسىندا بولعانىن بىلەمىز. دەكادەنتتىك ادەبيەت قوعامدىق سانانىڭ داعدارىسىن جانە سوعان كەيىگەن كوڭىل-كۇيىن بىلدىرەدى. ءدال وسى ولەڭدى احمەت بايتۇرسىن ۇلى دا «تۇسىنۋگە قيىن» ولەڭدە­رىنىڭ قاتارىنا جاتقىزعان. جالپى شىعارماشىلىق يەلەرىندەگى توسىندىق جاڭاشىلدىقتىڭ قاينارى.

باستاپقىدا كوپشىلىككە توسىن بولعان يدەيالاردىڭ بىرقاتارى تاجىريبەگە ەنىپ, قوعامعا جايىلىپ بىرتە-بىرتە قالىپتى ويلارعا اينالادى, ءتىپتى ارناۋلى داستۇرگە ۇلاسۋى دا ابدەن مۇمكىن. سونداي-اق اباي سىندى كەمەڭگەردىڭ جالپى مۇراتىن, شىعارماشىلىق يدەيالارىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن «وي كوزىمەن» وقىساڭىز, ءوزارا ىشتەي ساباقتاسقان ۇعىمداردىڭ مىزعىماس قيسىنى مەن جۇيەسىن تاباسىز.

ابايعا ءتان كوپتەگەن توسىن يدەيالار ءالى كۇنگە دەيىن زەرتتەلمەگەنىن ايتۋعا ءتيىس­پىز. البەتتە ول يدەيالار جونىندە عاسىر­عا جۋىق ۋاقىتتا ءارتۇرلى پىكىرلەر قابا­تى قالىپ­تاستى. بىراق تاپ باسىپ تانى­دىق دەۋ قيىن. بۇل توسىن ويلاردى تولىق ءتۇسىنۋ ءۇشىن قازاق عىلىمىنىڭ ءادىس­ناماسى جەتكىلىكسىز دە شىعار. بالكىم, كەمەڭ­گەر تۇلعانىڭ وسىنداي تەرەڭ وي­لارى جونىندە الۋان پىكىرلەردىڭ بولا بەرە­تىنى دە قالىپتى جاعداي. مۇنى كوپقىر­لى كەمەڭگەرلەرگە ءتان ەرەكشەلىك دەسە دە بولار.

 كوسەمدىك

كەمەڭگەرلەردىڭ بارشاسى دا ءىرى كوسەم­دەر. اسىلى, كەمەڭگەرلىك پەن كوسەمدىك بىرگە جۇرمەك. ا.بايتۇرسىن ۇلى: «اباي كوسەم, ۇلگى شىعارىپ, ونەگە جايعىش بولعان», دەيدى. جاراتۋشى يەمىز كەمەڭگەردىڭ كو­سەمدىك ميسسيانى ورىنداۋىنا ايرىقشا قابىلەت بەرگەن. سوندىقتان ول ەرەكشە تۇيسىك, ۇشقىر سەزىم, ايرىقشا ينتۋيتسيا­عا يە. وسىنداي ەرەكشەلىكتەرى جۇرەگىمەن قابىلداۋ, سەزىنۋ رەاكتسياسىنىڭ, رەف­لەك­سياسىنىڭ جانە اناليتيكالىق ويى­نىڭ كۇشتىلىگىمەن تىكەلەي بايلانىس­تى. كەمەڭگەر وسىنداي ايرىقشا تۇلعا بول­عان­دىقتان, يدەيالارى بارلىق ءداۋىر ءۇشىن باعالى ءھام ماڭىزدى.

ابايدىڭ كەمەڭگەرلىگىن دالەلدەيتىن ىل­گەرىدە ايتىلعاندارعا قوسا گۋمانيزمى مەن جاڭاشىلدىعىن ايرىقشا اتايمىز. زەرت­­تەۋشىلەر تاراپىنان ول جونىندە ايتىل­­عاندىقتان, جالپى پىكىرىمىزدى عانا بىلدىرمەكپىز.

ويشىل سۋرەتكەردىڭ اسا ءىرى گۋمانيست تۇلعا ەكەندىگى ابدەن مويىندالعان. زەرت­تەۋشىلەردىڭ بارلىعى دا ءبىراۋىزدان اسا ءىرى ادامگەرشىلىك مۇراتتاردىڭ يەسى ەكەندىگىن راستايدى.

ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ,

جانە حاق جولى وسى دەپ ادىلەتتى.

وسى ءۇش ءسۇيۋ بولادى يماني گۇل,

يماننىڭ اسىلى ءۇش دەپ سەن تاحقيق ءبىل

جانە

ادامدى ءسۇي, اللانىڭ حيكمەتىن سەز,

نە قىزىق بار ومىردە ونان باسقا؟

– دەيدى «ىستىق جۇرەك» پەن «نۇرلى اقىلدىڭ» يەسى. وراسان گۋمانيزمى وسى شۋماقتارعا سىيىپ تۇر.

بۇلارعا قوسا كوپشىلىككە بەلگىلى اباي­دىڭ ادەبي مەكتەپ قالىپتاستىرىپ, ۇلت ادەبيەتىنىڭ جاڭا ءداۋىرىن باستاعانىن, ۇلكەن جاڭاشىلدىعىن ايتامىز.

ءتۋابىتتى زور دارىننىڭ جاراتىلىس قۇبىلىستارىن ءينتۋيتيۆتى سەزىنۋى, يرراتسيونالدى قابىلداۋى, ساراپشىل وي, ادامگەرشىل مۇراتتار بيىگىندەگى پاراسات, تۋعان حالقىنا زور ماحاببات الاشقا تاريح پەن تاعدىر وتكەلىندە كەمەڭگەر سىيلادى. اللانىڭ القاۋىمەن وي تۇنعان, قاسيەت سىڭگەن سوزىمەن اقىندىق پەن حاكىمدىگى جالعاسىپ, جاراسىپ, قازاق بالاسىنا باياندى باعىت نۇسقادى.

كەمەڭگەرلەر – ادامزات ءۇشىن اسا ءىرى ميسسيانى ورىنداۋشى تاڭداۋلى تۇلعا­لار. الاشتىڭ ابايى دا وسىنداي فەنومەن­دىك قۇبىلىس.

ەربول تىلەشوۆ,

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى

ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى