قاۋىپسىزدىككە كوزدىڭ قاراشىعىنداي قاراعان ءجون

قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا كومەك كورسەتىلەدى

وتىرىستا كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلەنى تالقىلاماس بۇرىن ولجاس بەكتەنوۆ ۇلىتاۋ وبلىسىندا بولعان قايعىلى جاعدايعا توقتالدى.

«ۇكىمەت اتىنان شاحتاداعى اپات سالدارىنان قازا تاپقان كەنشىلەردىڭ تۋعان-تۋىستارى مەن جاقىندارىنا كوڭىل ايتامىن. مارقۇمداردىڭ وتباسىلارىنا بارلىق قاجەتتى كومەك كورسەتىلەدى. وقيعا ورنىندا ءتيىستى قىزمەتتەر جۇمىس ىستەپ جاتىر», دەدى پرەمەر-مينيستر.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن اپاتتىڭ سەبەپتەرىن تەكسەرۋ جانە زارداپتارىن جويۋ بويىنشا ۇكىمەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى. جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمباەۆتىڭ ەسەبى تىڭدالدى. ەكى كۇن بۇرىن «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ «جومارت» كەنىشى شاحتاسىندا اپات ورىن العانى اتاپ ءوتىلدى. 7 ادام قازا تاپتى. بۇل رەتتە 402 ادام ءوز بەتىنشە ەۆاكۋاتسيالاندى.

اتالعان جاعداي بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇمىستارى باستالدى. وقيعا ورنىندا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ اۋماقتىق جەدەل شتابى قۇرىلدى. سەنىم تەلەفونىنا 23 قوڭىراۋ تۇسكەن. پرەمەر-مينيسترگە ۇكىمەتتىك كوميسسيا اپاتتىڭ سەبەپتەرىن تەرگەۋ بويىنشا جۇمىستى باستاعانى, ءتيىستى ساراپتامالار جۇرگىزىلەتىنىن باياندادى.

الدىن الا مالىمەت بويىنشا, شاحتادا تابيعي گاز جارىلعان. كوميسسيا باسشىسى مەن مۇشەلەرى وقيعا ورنىندا بولىپ, قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. قازىر شاحتاداعى جۇمىس توقتاتىلدى. ارنايى ەكى شاعىن كوميسسيا قۇرىلدى. بىرەۋى اپاتتىڭ سەبەپتەرىن, ەكىنشىسى قاۋىپسىزدىك ەرە­جەلەرىن بۇزۋ فاكتىلەرىن انىقتايدى. شاعىن كوميسسيالار ءوز جۇمىسىن 10 كۇن ىشىندە اياقتاۋى كەرەك.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا قاجەتتى قولداۋ شارالارى كورسەتىلىپ جاتىر. سونداي-اق «قازاقمىس» كورپوراتسياسى ۇجىمدىق شارتقا سايكەس, جەرلەۋ ءراسىمىن ۇيىمداستىرۋ, جىلدىق ورتاشا جالاقىنىڭ 10 ەسەلەنگەن مولشەرىن تولەۋگە, بالالاردىڭ وقۋ اقىسىن تولەۋ, قازا تاپقان جۇمىسشىلاردىڭ نەسيەلەرى مەن قارىزدارىن وتەۋگە كومەك كورسەتەدى.

سونىمەن قاتار قولدانىستاعى زاڭناما شەڭبەرىندە كەنشىلەردىڭ وتباسىلارىنا بيۋدجەتتەن مەملە­كەتتىك جاردەماقىلار جانە اسىراۋ­شى­سىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىن­شا الەۋ­مەتتىك ساقتاندىرۋ مەم­­لەكەت­تىك قورىنان الەۋمەتتىك تولەم­دەر تاعا­يىن­دالادى. سونداي-اق جەر­لەۋگە ار­نالعان تولەمدەر جۇر­گىزى­لەدى. جالپى, كوميسسيا جۇمىسى اياقتالعاننان كەيىن تەرگەۋ ناتيجەلەرى ۇسىنىلادى.

اۆياتسيا سالاسى – دامۋ ۇدەرىسىندە

كەيىنگى بەس جىلدا سالا كور­سەتكىشتەرى ەكى ەسەگە ءوستى. بىلتىر وتاندىق اۋە كومپانيالار 14 ملن 700 مىڭ جولاۋشىنى تاسىمالدادى. ول 2023 جىلدىڭ كورسەتكىشى­مەن سالىستىرعاندا 11%-عا كوپ. اۋەجايلاردا قىزمەت كورسەتىلگەن جولاۋشى سانى 14%-عا ءوسىپ, 29 ملن 700 مىڭ ادامدى قۇرادى. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا كولىك ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات لاستاەۆ ايتتى.

«ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى – ازامات­تىق اۆياتسيانىڭ باستى مىندەتى. ەلىمىزدەگى بۇل جەتىستىكتى باتىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كورسەتكىشىمەن قاتار قويۋعا بولادى. حالىقارالىق اۆياتسيالىق ۇيىمىنىڭ باعالاۋى بويىنشا 82%-دى قۇرايدى. بۇل الەمدىك ورتاشا دەڭگەيدەن (70,8%) 11,2%-عا جوعارى. وتكەن جىلى ەۋروكوميسسيا قازاقستان اۆياكومپانيالارى ءۇشىن ەۋروپا وداعىنا ۇشۋعا قاتىستى «قارا تىزىمدەگى» بارلىق شەكتەۋلەردى تولىعىمەن الىپ تاستادى», دەدى ت.لاستاەۆ.

الداعى شىلدە ايىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ شاقىرۋىمەن العاش رەت يكاو كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى سالۆاتورە شاككيتانو رەسمي ساپار­مەن ەلىمىزگە كەلەدى. بۇل قازاق­ستان مەن يكاو اراسىنداعى ىنتى­ماقتاستىقتىڭ جاڭا ساتىسى بولادى.

سالانىڭ تۇراقتى دامۋىن قام­تاماسىز ەتۋدە – اۋە مارشرۋت­تارىنىڭ كوبەيۋى مەن اۋە فلوتىنىڭ جاڭارۋى ماڭىزدى ءرول اتقارا­دى. ەلىمىزدە ىشكى اۋە تاسىمالىن 6 اۋە كومپانياسى 56 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرادى. بىلتىر مار­شرۋتتار سانى 10%-عا ارتتى. بۇل ەل ىشىندەگى كولىك قولجەتىمدىلىگىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. اۋە رەيستەرىنىڭ تۇراقتىلىعى 75%-دى قۇرايدى. بۇل الەمدىك كورسەتكىشكە سايكەس. اۋە تاسىمالى ساپاسىن ارتتىرۋ جانە رەيستەردىڭ كەشىگۋىن ازايتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى – اۋە كەمەلەرى پاركىن جاڭارتۋ جانە ۇلعايتۋ. وتاندىق اۋە كومپانيالارى جىل سايىن 10-15 جاڭا زاماناۋي ۇشاق ساتىپ الادى. قازىر ەلدىڭ اۋە پاركىندە 104 ۇشاق بار. بيىل اۋە پاركى ەكى جاڭا Airbus A320 NEO لاينەرىمەن تولىقتى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 14 ۇشاقتىڭ كەلۋى كۇتىلۋدە, بۇل تاسىمالداۋ سىيىمدىلىعىن 15%-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«اۆياحابتاردى دامىتۋ مەن ەل اۋەجايلارىنداعى جۇك اعىنىن ۇل­عايتۋ بويىنشا 6 اۋەجاي انىق­تال­دى. وسى ماقساتتا استانا, الماتى, شىمكەنت, اقتوبە, قاراعاندى, اقتاۋ اۋەجايلارىندا ينفرا­قۇ­رى­لىمدى جاڭارتۋ مەن لوگيس­تيكا­لىق ۇدەرىستەردى جەڭىلدە­تۋگە باعىت­تالعان 5 نەگىزگى شارا قاراس­تى­رىل­عان. بۇل جوبالاردى جۇزەگە اسى­رۋ ءۇشىن 2 ملرد 100 ملن دوللار كو­لە­مىندە جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوس­­پار­لانعان. اتاپ ايتساق, اقتاۋ­دا اۋە, اۆتوكولىك, تەمىرجول جانە تەڭىز تاسىمالدارىن بىرىكتىرىپ, جۇك اعى­نىن قامتاماسىز ەتەتىن تولىق­قان­دى مۋل­تيمودالدى حاب قۇرۋ كوزدەل­گەن. حاب قۇرىلىمىندا ۇشاق­تارعا تەح­ني­كالىق قىزمەت كورسەتۋ مەن جون­دەۋ ورتالىعى, سونداي-اق ما­مان­­داردى دايارلاۋ بويىنشا وقۋ ورتا­لىعى قا­راستىرىلعان», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

اۋەجايلاردىڭ ساپاسى ماڭىزدى

حالىقارالىق اۋە رەيستەرىنىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازىر 31 ەلدىڭ 58 قالاسىنا 119 باعىت­­تا رەيس ورىندالادى. بىلتىر 22 حالىق­ارالىق باعىتتا 6 جاڭا قالاعا 12 رەيس اشىلدى. ولاردىڭ قاتارىن­دا مۋمباي ء(ۇندىستان), دجيددا (ساۋد ارابياسى), پراگا (چەحيا) سياق­تى ءىرى قالالار بار. سونىمەن قاتار 10 باعىتتاعى رەيستەر قايتا جان­داندى. بيىل 16 جاڭا باعىت اشۋ جوسپارلانعان. ەلىمىزدىڭ حالىق­ارالىق اۋە نارىعىنا 4 جاڭا شەتەل­دىك لوۋكوستەردىڭ كەلۋىمەن جو­لاۋ­شىلارعا بيۋدجەتتىك اۋە باعىت­تارىن ۇسىنۋ مۇمكىندىگى ارتادى. 

اۆياتسيا سالاسىنداعى تسيفر­لىق ترانسفورماتسيا جالعاسىپ جاتىر. مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى اياسىندا جۇك تاسىمالداۋدا ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمى جۇيەسى «E-freight» جانە اۋە جولاۋشىلارى تۋرالى دەرەكتەردى جيناۋ ءۇشىن API/PNR جۇيەلەرى ەنگىزىلدى. وتاندىق اۋەجايلار­دا جولاۋشىلارعا قاعاز قۇجاتتار­دى كورسەتپەي-اق تىركەۋدەن جانە باقىلاۋدان وتۋگە مۇمكىندىك بەرە­تىن «E-doc-airport» ەلەكتروندىق جۇيەسى ەندى. قازىر جولاۋشىلاردى بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ, ۇشاقتىڭ ۇشۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋ جانە وتىن شىعىنىن ازايتۋ ءۇشىن 8 مارشرۋتتى وڭتايلاندىرۋ, سونداي-اق رەيستەردىڭ كەشىگۋى كەزىندە تسيفرلىق ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرى  – ەنگىزۋ ساتىسىندا.

بۇل قىزمەت اۋە بيلەتتەرىن ساتۋ قوسىمشاسىنا ەنگىزىلەتىن ارنايى سەرۆيس بولادى. ول جولاۋشىعا رەيس كەشىگۋىنە قارسى ساقتاندىرۋ جاساۋعا جانە رەيس كەشىككەن جاعدايدا جەدەل تۇردە وتەماقى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى 6 اۋەجايىنىڭ اۋماعىندا ارنايى ەكونوميكالىق ايماق اشۋ تۋرالى شەشىم قابىل­داپ وتىرمىز. ولار حالىقارالىق ارەنادا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان ينفراقۇرىلىمدى دامى­تۋعا جانە جۇك تاسىمال­داۋ­شى­لار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا باسا نازار اۋدارىلادى. كەلە­سى كەزەڭدە وسى اۋەجايلار بار­لىق حالىقارالىق ستاندارتتار بو­يىنشا مۋلتيمودالدى ورتالىق­قا اينالۋعا ءتيىس. بۇل ءارتۇرلى كول­ىك تۇرلەرىمەن جەتكىزىلەتىن جۇك­تەردى قابىلداۋ جانە تاراتۋ قىز­م­ەت­تەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ءتۋريزمدى دامىتۋدا اۆياتسيا سالاسىنىڭ ورنى ەرەكشە. كەندىرلى, زايسان جانە قاتونقاراعاي كۋرورت­تىق ايماقتارىندا جاڭا اۋە­جاي­لار­دىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جا­قىن­­­دا باستالىپ, بيىل اياقتالا­دى. كو­لىك مينيسترلىگى وسىنداي اۋە­جاي­لارعا ۇشۋ ءۇشىن شاعىن اۆياتسيانى دا­مى­تۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋى كەرەك.

جالپى بۇگىندە اۆياتسيا سالاسى­نىڭ ءوسۋ رەزەرۆتەرى جانە الداعى جىل­عا ارنالعان مىندەتتەر ايقىن­دال­دى. دەگەنمەن شەشىمىن كۇتكەن ما­سە­لەلەر دە جوق ەمەس. پرەمەر-مي­نيستر ءتيىستى سالا باسشىلارىن سولارعا نازار اۋدارۋعا شاقىردى.

ء«بىرىنشى, حالىقارالىق تاجى­ري­بەگە سايكەس, اۋە اپاتىن تەرگەۋ جانە وعان جول بەرمەۋ شارا­لارىن قابىلداۋدى جەكە ۆەدومستۆو جۇزەگە اسىرادى. الايدا مينيستر­لىك زاڭناماعا قاجەتتى تۇزەتۋلەر ەن­­گىزۋدى ۇزاققا سوزىپ جىبەردى. تەز­دە­تى­ڭىزدەر. بۇل قىزمەت بيىلدان قال­­ماي جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. ەكىن­شى, ءبىز­دىڭ الدىمىزدا 2028 جىل­عا قاراي قازاق­ستان ارقىلى جۇك­تەردى اۋە كولىگى­مەن تاسىمالداۋ كولە­مىن ەكى ەسەگە ارت­تىرۋ مىندەتى تۇر. سون­دىق­تان كولىك مينيسترلىگىنە حالىق­ارا­لىق نارىقتا لايىقتى ورىن الاتىن جۇك تاسىمالداۋشى ۇلتتىق اۋە كومپانياسىن قۇرۋ جۇمىسىن جەدەلدەتۋدى تاپسىرامىن. ءۇشىنشى, ىشكى ۇشۋ ساپارلارىنىڭ جيىلىگىن ارتتىرۋ, سونداي-اق حالىق­ارالىق ۇشۋ سا­پارلارىنىڭ گەوگرا­فيا­سىن كەڭەيتۋ باعىتىندا  جۇمىس­تار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بىراق اۋە رەيستەرىنىڭ كەشىگۋ جاعدايلارى دا ورىن الادى. كوبىنەسە بۇل اۋە كوم­پانيالارى مەن اۋەجايلاردىڭ اراسىنداعى رەتسىز جۇمىستاردىڭ كەسىرىنەن تۋىنداپ جاتادى.  سون­دىقتان مينيسترلىككە ءوزارا ءىس-قي­مىلدىڭ ءتيىستى تەتىكتەرىن پىسىق­تاۋدى تاپسىرامىن. ءتورتىنشى, جولاۋشىلار تاسىمالىن دامىتۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى اۋە كەمەلەرىنىڭ پاركىن ۇنەمى تولىق­تىرىپ, جاڭارتىپ وتىرۋ قاجەت. اۋە كومپانيالارى قارىز الۋ جانە ليزينگ تەتىكتەرىن پايدالانادى. بۇل جۇمىسقا دامۋ ينستيتۋتتارىن, سونىڭ ىشىندە كۆازيمەملەكەتتىك دامۋ ينستيتۋتتارىن دا بەلسەندى تارتۋ كەرەك. كولىك مينيسترلىگىنە ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, اۋە كومپانيالارىن, اسىرەسە شاعىن اۋە كومپانيالارىن قولداۋ شارالارىن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن. بەسىنشى, كولىك مينيسترلىگى تسيفرلاندىرۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ ارقىلى سالاداعى بيزنەس-پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ بو­يىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋى قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.

جالپى ۇيلەستىرۋ ۇكىمەت باس­شىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليارعا جۇكتەلدى.