ۋران ءوندىرىسىنىڭ وركەندى جوباسى

3 مىڭ توننا ۋران ءوندىردى

«ينكايدىڭ» قوس بىردەي قۇرىل­تايشىسى بار, ءبىرى «قازاتوم­ونەركاسىپ» بولسا (ۇلەسى – 60%), ەكىنشىسى – كانادالىق «Cameco» (40%). باس-اياعى 811 ادام 350-500 مەتردەن استام تەرەڭدىكتە جاتقان ۋراندى ءوندىرۋ, وڭدەۋ جانە ەكسپورتتاۋ باعىتىندا ەڭبەك ەتەدى. ءبىزدى ارينە, ءوندىرىس ۇدەرىسى, ەڭبەك قاۋىپ­سىزدىگى, كومپانيانىڭ ەكسپورت­تىق مۇمكىندىكتەرى مەن جۇمىسشىلار جاعدايى قىزىقتىردى.

«ينكايدىڭ» العاشقى تەحنو­لوگيالىق بلوگى 2002 جىلى ناۋرىزدا ىسكە قوسىلدى. سودان بەرى جەر استىنان 39 مىڭ توننا ۋراندى الىپ شىعىپتى. بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى ءبىرجان جىلقايداروۆتىڭ ايتۋىنشا, كومپانيا 2024 جىلى 3 مىڭ تونناعا جۋىق ۋران ءوندىردى. بيىلعى مەجە – 3,2 مىڭ توننا. ءوندىرىس ءورىسىن كەڭەيتىپ, جۇمىسشىلارعا جان-جاقتى جاعداي جاساۋ ءبىز ءۇشىن باس­تى مىندەت دەيدى باسشى. كومپانيا «قازاتومونەركاسىپ» ۇيىمداستىراتىن «Izbasar» باعدارلاماسىنا بەلسەندى قاتىسادى. 2021–2024 جىل ارالىعىندا 12 جاس مامان تاجىريبەدەن وتسە, سونىڭ بەسەۋى تۇراقتى جۇمىسقا شاقىرتىلعان. بىلتىر 766 قىزمەتكەر وقۋعا قاتىسىپ, بىلىكتىلىك ارتتىرعان.

تەحنولوگيالىق ءادىستىڭ تيىمدىلىگى نەدە؟

شىمقالادا كوپ ايالداماي, ەرتەسىنە نەگىزگى نىساندارعا قاراي اتتانىپ كەتتىك. تۇمسىق تىرەگەن تۇسىمىز – تايقوڭىر اۋىلى ماڭىنداعى كەنىش. مۇندا ءبىر ۇڭعىمادان كۇنىنە 200 كيلوعا دەيىن ۋران شىعارىلادى. ۇڭعىما سانى 2 000-عا جۋىق. ءوندىرۋ ءۇشىن جەراستى ۇڭعىمالىق شايمالاۋ ءتاسىلى قولدانىلادى.

«قازىرگى ءوندىرۋ ءادىسىمىز ءبىزدى كوپ شىعىننان ساقتاپ وتىر. ويتكەنى ۋراندى الىپ شىعۋ ءۇشىن ۇلكەن قازاندىقتار قازبايمىز. ەگەر تەرەڭدىگى 500 مەترگە دەيىن باراتىن كارەرلەردى قازىپ تاستايتىن بولساق, بۇل ۋراننىڭ وزىندىك قۇنىنا دا اسەر ەتەر ەدى. سوندىقتان شايمالاۋ ءادىسى ەڭ ءتيىمدى, ەڭ ەكولوگيالىق جانە ەڭ ارزان نۇسقا سانالادى. ۋران ەرىتىندى كۇيىندە بولادى. بارلىق تەحنولوگيالىق ۇدەرىس جەر استىندا ءجۇرىپ جاتادى. كەن گوريزونتىمىز سۋعا ءتوزىمدى قاباتپەن جابدىقتالعان, وندا ساز جانە گيپس بار. ۇڭعىمالاردى تەحنولوگيالىق باقى­لاۋشىلار بۇكىل ۇدەرىستى ۇدايى قادا­عالايدى. قۇبىرلار مەن ۇڭعىمالار جەر ۇستىندە تۇر. ياعني ۋران قورشاعان ورتامەن بايلانىسقا تۇسپەيدى. ونى جوعالتىپ الۋ, باقىلاۋدان شىعارىپ الۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان الاڭداۋعا نەگىز جوق», دەيدى ءوندىرىس ءبولىمىنىڭ باستىعى ستەپان ترەتياكوۆ.

«ينكاي» كەنىشىنىڭ ديرەكتورى الىبەك اساۋوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەر استىنان شىعارىلعان ۋران ءونىمدى ەرىتىندىلەردى وڭدەۋ تسەحىنا جونەلتىلەدى.

«ول جەردە ساتىلى تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەر وتەدى. جەر استىنان شىققان, ميلليگرامم بولىپ ەسەپتەلەتىن سۇيىق كۇيىندەگى ۋران سول تسەحتا ساتىلاي وڭدەلىپ, تاۋارلى ديسەرۆانت تۇرىندە گرامم ليترگە, ودان كەيىن «سارى كەك» تۇرىندە دايىن ونىمگە اينالادى. دايىن ءونىم بولعان سوڭ كيلومەن ولشەنە باس­تايدى. كەنىشتە تاۋلىگىنە 10 تونناعا دەيىن ۋران وندىرىلەدى. الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىس قۋاتتىلىعىن 20%-عا ارتتىرامىز دەگەن جوسپارىمىز بار», دەيدى الىبەك اساۋوۆ.

ۇزىندىعى – 25, ەنى 15 كم بولاتىن گەوتەحنولوگيالىق پوليگوننىڭ ءار-ءار تۇسىندا ۇڭعىمالار مەن ولاردى جال­عاي­تىن قۇبىرلار سوزىلىپ جاتىر. وندى­رىلگەن ۋران تاپ سول قۇبىرلار ارقىلى زاۋىتقا تىكەلەي جەتكىزىلەدى. كاسىپورىندا جىل سايىن 30 ملن تەكشە مەتر ۋران وڭدەلەدى. دايىن ءونىم الىپ بوشكەلەردە ساقتالادى.

قاراۋىلدىقتان سۋپەرۆايزەرلىككە دەيىن

گەوتەحنولوگيالىق پوليگوندا 100-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. سولاردىڭ ءبىرى – پەرنەبەك داۋىلباەۆ. ول «ينكاي» كاسىپورنىنا 2001 جىلى قاراۋىل بولىپ قابىلدانعان. سودان بەرى 24 جىل بويى تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.

«وسى جىلدار ىشىندە ءبىراز باسپالداق­تان ءوتتىم. 2002 جىلى اپپاراتشى-گيدرومەتاللۋرگ بولدىم. ودان كەيىن پو­لي­گونداعى كومپرەسسور بولىمىنە اۋى­سىپ, جەراستى وڭدەۋ جۇمىستارىنا ارالاستىم. كەيىن پوليگون ماستەرى دەگەن قىزمەتكە جىبەردى. كەيىن قايتا كومپرەسسورشىلىققا اۋىس­تىم. قا­زىر­گى قىزمەتىم – قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ سۋ­پەرۆايزەرى. مىندەتىم – جەر استىنان سورۋشى ۇڭعىما جانە سىلتىمەن ايداۋ ۇڭعىمالارىنداعى ۇدەرىستى باقى­لاپ, توراپتاردى جاساۋ. جۇمىسىم اۋىر ەمەس, وزىمە ۇنايدى», دەيدى بىلىكتى مامان.

جۇمىسشىلارعا جاعداي جاسالعان

كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ ايتۋىن­شا, ءوندىرىس ورنىندا تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىككە ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. بەينەاناليتيكا جۇيەسى قاۋىپسىزدىكتى قاداعالاپ, وقىس وقيعالاردىڭ الدىن الۋعا جاعداي جاسايدى. ۋچاسكەدە ورناتىلعان 39 كامەرا ىقتيمال تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋدا تاپتىرماس كومەكشى. باس ديرەكتور ءبىرجان جىلقايداروۆتىڭ سوزىنشە, «قازاتومونەركاسىپكە» قاراستى ەنشىلەس كومپانيالاردىڭ 70%-عا جۋىعى وسىنداي جۇيەمەن جابدىقتالعان.

جۇمىسشىلار 14 كۇنگە ەسەپتەلگەن ۆاحتالىق اۋىسىم تارتىبىمەن جۇمىس ىستەيدى. ولارعا قاجەتتى بارلىق جاعداي جاسالعان. ءنومىرى ءبىرىنشى راتسيونمەن تاماق بەرىلەدى. جاتىن بولمەلەرىن دە ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. جانعا قاجەتتىنىڭ ءبارى تابىلادى. جۇمىستان كەيىن بوي سەرگىتىپ, سپورتپەن اينالىسامىن دەۋشىلەرگە دە مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. جاتتىعۋ زالىندا سپورت قۇرىلعىلارى تۇگەل ورناتىلىپتى. بۇدان بولەك, ۇستەل تەننيسى, بيليارد زالى, Play Station بولمەسى دە بار.

116 ادام, 11 مىڭ بوشكە

ءوندىرىس تىزبەگىنە قايتا ورالار بولساق, الگى كەنىشتەردە يگەرىلگەن ەرىتىندىلەر ەندى سول كۇيىندە زاۋىتقا جەتكىزىلەدى. ونى ءبىز جوعارىدا ايتىپ وتتىك. ءارى قارايعى جۇمىس – كاسىپورىن ىشىندە ورنالاسقان بولىمدەردىڭ ەنشىسىندە. ياعني ۋراندى ايى­رادى, وڭدەيدى, ونى دايىن ونىمگە اينالدىرىپ, ەكسپورتقا ازىرلەيدى.

«جىلىنا 3 000 توننادان استام ۋران وڭدەيمىز. ولار 11 مىڭنان استام بوشكەگە قۇيىلادى. وڭدەۋ باسقارماسىندا 116 ادام جۇمىس ىستەيدى», دەيدى قايتا وڭدەۋ باس­قارماسىنىڭ باسشىسى ايبەك اي­دىمبەكوۆ.

كىل جۋرناليستەر ءبىر ەسىككە كىرىپ, ءبىر ەسىكتەن شىعىپ, ساپىرىلىسىپ ءجۇرمىز. ءبارىمىزدىڭ كوكسەگەنىمىز – ەرەكشە, ەستە قالار دەرەك جيناۋ. سول دەرەكتى بىزگە تۇسىنىكتى ەتىپ ايتىپ بەرەتىن مامان تابۋ. ولار كوپ تە. سولاي بولا تۇرا, وندىرىستىك ۇدەرىستى شەمىشكەشە شاعاتىن ونداي ماماننان قاجەتىڭدى سۇراپ الۋ دا وڭاي شارۋا ەمەس. سەبەبى ولاردىڭ وزدەرى ءۇشىن اسا ۇعىنىقتى سانالاتىن ءسوز-سويلەمدەرى ءبىزدىڭ ساناعا ءبىراز سالماق تۇسىرەدى. دەگەنمەن قايتا سۇراپ, انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزىپ, جالپى احۋالدى باجايلاعانداي بولامىز. ءسويتىپ ءجۇرىپ تاپقانىمىزدىڭ ءبىرى – زەرتحاناشى گۇلنۇر ساندىباەۆا. ول فيزيكالىق-حيميالىق زەرتحانادا ۇڭعىمالاردان اكەلىنگەن ءونىم ساپاسىن تەكسەرىپ, قۇرامىندا ۋراننىڭ بار-جوعىن انىقتاۋمەن اينالىسادى. ءوندىرىس تاۋلىك بويى, توقتاۋسىز جۇرەتىندىكتەن, زەرتحانا ەسىگى دە ەشقاشان جابىلمايدى.

«ۇڭعىمالاردان الىنعان ءونىم بىزگە سۇيىق تۇرىندە جەتكىزىلەدى. زەرتحانالىق تەكسەرىس اياسىندا ءبىز ءونىمنىڭ ۋرانعا جاتاتىنىن نەمەسە جاتپايتىنىن انىقتايمىز. پوليگون جانە ءوندىرىستىڭ وزىنەن كەلەتىن سىنامالاردى سارالاپ, تولىققاندى تالداۋ جۇرگىزەمىز. تال­داۋ ناتيجەسى شىققان سوڭ, ونى بازا­عا ەنگىزەمىز. كەيىن ءار ءبولىم بازاعا كىرىپ, قاجەت اقپاراتتى الىپ وتىرادى. مىندەتىمىز – ءار سىنامانى دەر ۋاقىتىندا بەرۋ. سوندىقتان جۇمىس ءبىر ساتكە دە كىدىرمەيدى», دەيدى گۇلنۇر ساندىباەۆا.

باس ديرەكتوردىڭ ءوندىرىس جونىندەگى ورىنباسارى انسەلم ديراككانىڭ ايتۋىن­شا, رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك تۇر­­عى­­سىنان الاڭداۋعا نەگىز جوق.

ء«بىر تاۋەكەل بولسا, ول – رادون گازى. الايدا زاۋىتتا ونى باسقارۋ جاعى قاراس­تى­رىلعان, ۇنەمى جۇمىس ىستەپ تۇراتىن جەلدەتۋ جۇيەسى بار. رادياتسيا دەڭگەيى ولشەنەدى. مەن ونى كۇن سايىن باقىلاپ وتىرامىن. سوندىقتان راديا­تسيا تاۋەكەلى وتە تومەن دەپ ايتا الامىز», دەيدى.

الەۋمەتتىك مىندەتتەمەنىڭ ماڭىزى

جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنال­عان كەلىسىمشارتتىق مىندەتتەمە اياسىندا كاسىپورىن جىل سايىن تۇركىستان وبلى­سىنىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ بيۋدجەتىنە اۋدارىم جاسايدى. بىلتىر الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋعا ارناپ 475,4 ملن تەڭگە ءبولدى. تايقوڭىر كەنتى مەن شولاققورعان اۋىلدىق وكرۋگىندە كوشەلەرگە جارىقتاندىرۋ جۇرگىزدى. اسفالت توسەدى. بالالار جانە سپورت الاڭدارىن سالىپ, اۋىلعا Wi-Fi جەلىسىن تارتىپ بەردى.

بىلتىر كەنىش اۋماعىندا 1 700 قارا­عاش وتىرعىزىلدى. ايتپاقشى, ءبىز دە ساپا­رىمىزدى تال ەگۋمەن تامامدادىق. كەنىش­تىڭ باس عيماراتى ماڭىنداعى الاڭ­قايدا 30 جۋرناليست 30 كوشەت ەكتى. ەندى بىرەر جىلدا بۇل ماڭاي دا جايقالىپ تۇرار دەگەن ۇمىتپەن استانانى بەتكە الدىق.

استانا – تايقوڭىر – استانا