«قازاق حالقىنىڭ تاريحى» مۇراسىنىڭ جاڭا نۇسقاسى

«Ozge Epic» شىعارماشىلىق ورتالىعىندا الاش ارىسى, ۇلت زيالىسى مۇحامەتجان تىنىش­باي ۇلىنىڭ «قازاق حالقىنىڭ تاريحى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. رەپرەسسياعا ۇشىرا­عان ينجەنەر, تاريحشى, قوعام قاي­راتكەرىنىڭ سۇبەلى ەڭبەگى ورىس تىلىندە العاش رەت 1925 جىلى جا­رىق كورگەن. اراعا 100 جىل سا­لىپ, ەل رۋحانياتى ءۇشىن قۇندى جي­ناق مەملەكەتتىك تىلدە ۇسىنى­لىپ وتىر. ءىس-شاراعا الاشتانۋ­شى ايگۇل ىسماقوۆا, جوبا جەتەك­شىسى باقىت­جان بۇقارباي مەن ءبىر توپ وقىرمان قاۋىم قاتىستى.

– اراعا 100 جىلداي ۋاقىت سالىپ بۇگىن, مىنە, كەرەمەت وقيعانىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. «قۇتتى بول­سىن, قازاق جۇرتى!» دەگىم كە­لەدى. تىنىشباي ۇلىنىڭ ءاۋ باس­تاعى ديپلومدىق جۇمىسى­­­­نىڭ تا­قى­رىبى – «قازاق جەرىن­دەگى ­تە­­مىر­­جول جۇيەسىنىڭ كارتاسى». تۇركىستان اۆتونومياسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بولعان. كىتاپ ءبىز­دىڭ بۇراتانا حالىق ەمەستىگى­مىزدى ايعاقتاپ, قازاق حاندىعى دەگەن ۇلكەن ەل بولعانىمىزدى دالەل­دەيدى. سوندىقتان دا بۇكىل شەجى­رەمىزدى تارقاتىپ, تۇبىرى­مىز­گە ۇڭىلگەن. جيناقتى اۋدارعان جامبىل جاباەۆتىڭ شوبەرەسى, ايگىلى ادەبيەتشى عالىم الما قىراۋباەۆانىڭ ۇلى بۇلان جام­بىل­ ۇلى ەكەن. اۋدارما وتە ءساتتى ورىن­دالىپتى, – دەدى الاشتانۋشى ايگۇل ىسماقوۆا.

الاشتانۋشى سونىمەن قا­تار مۇحامەتجان تىنىشباي ۇلىنا دەيىن قازاق شەجىرەسىن شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى جازعانىن, ونان سوڭ سول شەجىرەگە تۇسىنىكتەمە رە­تىندە ءاليحان بوكەيحان كىتا­بى جازىلعانىن اتاپ ءوتتى. سون­­داي-اق جيناقتا بالاساعۇن قا­لا­سى تۋرالى تۇڭعىش مالىمەت بە­رىل­گە­نىن, ماڭىزدى جيناقتىڭ ۇلت تا­مى­رىنىڭ ۇلىلىعىن دالەل­دەمەك بول­عان ۇلكەن نامىستان تۋعانىن جەت­كىزدى.

مۇنان سوڭ جوبا جەتەكشىسى باقىت­جان بۇقارباي كىتاپتى شى­عارۋ بارىسى تۋرالى ايتىپ ءوتتى.

–بىلتىر مۇحامەتجان تى­­نىش­­­­باي ۇلىنىڭ ۇلى داۋلەت شەيح-ءالي-تىنىشپاەۆ وسى جي­ناقتى باسپاعا جىبەرگەندە ومىر­­دەن ءوتتى. سول كىسىنىڭ كوزى تىرى­سىندە شىعارساق دەگەن نيەت بار ەدى. بىرنەشە جىلدان بەرى «قازاق تاريحى» سەرياسى بويىنشا ۇلت تاريحى تۋرالى قۇندى دەرەكتەردى ىزدەپ, سولاردى باسىپ شىعارۋمەن اينالىسىپ كەلەمىز. العاشقى ءىسىمىز كەنەسارىنىڭ ۇلى احمەت سۇلتاننىڭ كىتابىن شىعارۋدان باستالدى. مۇحامەتجان تىنىش­باي ۇلى ەڭبەگىنىڭ ورىسشاسىن وقى­عانمىن, بىلتىر قازاقشاسىن ىزدەپ كوردىم. جوق ەكەنىنە كوز جەتكەن سوڭ جاز ايىندا جيناقتى اۋدارىپ شىعارۋعا كىرىستىك. ينجەنەر, مەملەكەتتىك دۋمانىڭ مۇشەسى, تۇر­كىستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى بولعان اتامىزدىڭ ەڭبەگىن ءتول تىلىمىزدە باسىپ شىعارۋ – ءوزىم ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش, – دەدى ول.

جيناقتا قازاق­تىڭ ءۇش ءجۇزى­نىڭ تاريحى تۇگەن­دە­لىپ, ارقايسى­نا ءتۇرلى دەرەك ار­­­­قىلى جەكە-جەكە ما­علۇمات بە­رىل­­گەن. كىتاپقا م.تىنىش­باي­ ۇلى تا­قى­­رىبىن زەرتتەپ, ديسسەرتا­تسيا قورعاعان عالىم گۇلبانۋ جۇ­گەن­باەۆانىڭ العىسوزى ەنگەن.